Yıl: 2020  Cilt: 55  Sayı: 2  Sayfa: 1237-1257

doi: 10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.20.05.1356


İRAN’DA KALKINMA PLANLAMASININ TARİHSEL SOSYOLOJİSİ: İDEOLOJİ, RANT VE OLUMSALLIKLARIN ÖNEMİ

NASERADDIN ALIZADEH

İran’da altmış yıllık ulusal kalkınma planlaması geleneğinin varlığına karşın, ülke çeşitli ekonomik sorunlarla karşı karşıyadır. Bu araştırmanın temel amacı İran’ın kalkınma izlencelerinde gözlemlenen yetersizlikler ve başarısızlıkların temelinde yatan nedenleri incelmektir. Bu amaçla, araştırmada tarihsel sosyoloji yaklaşımı kullanılarak, İran’da ulusal kalkınma planlaması düşüncesi ve uygulaması irdelenmiştir. İncelemede İran Merkez Bankası ve İran İstatistik Merkezi’nin verilerinden yola çıkarak kalkınma projelerinin başarısızlığının altında yatan temel nedenler tartışılmıştır. İran’da kalkınma planlaması düşüncesi ve sonuçlarını ele alan araştırmaları iki gruba ayırabiliriz. Birinci gruptaki araştırmalar ana-akım iktisadın modellerini temel alarak “evrensel” modelleri İran verileriyle sınamıştır. Oysa, ikinci grup incelemeler evrensel modeller yerine ülkeye özel koşullar, olumsallıklar ve toplumsal devinimleri göz önünde bulundurarak kalınma izlencelerinin sonuçlarını açıklamaya çalışmıştır. Bu doğrultuda, yazar İran’da kalkınma planlaması düşüncesi ve uygulamasının ülkenin tarihsel, toplumsal ve siyasal dinamizmlerinin yansıra küresel eğilimlerden etkilendiğini ileri sürmektedir. Böylece, petrol gelirlerinden beslenen bir çeşit ideolojik pragmatizmin demokratik kurumların oluşumunu engelleyerek kalkınma planlamalarındaki eksikliklere yol açtığı saptanmıştır. İran’ın ekonomik ekosisteminin kurucu güçleri ve sonuçları olan söz konusu iç-içe örülmüş değişkenler uzun-dönem planlama rasyonalitesine karşı direnmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, toplumda kapsayıcılığı artıran toplumsal ilerlemeler, ötekileşmiş kesimlere olanak sunarak demokratik oyunun kurallarında gelişmeye yol açıp çok-yönlü kalkınmanın en önemli amacı olan toplumsal refaha katkıda bulunabilir. 

Anahtar Kelimeler (Keywords): Kalkınma Planlaması, İzlek Bağımlılığı, Petrol Gelirleri, Pragmatizm, Kurumlar, İran.

THE HİSTORİCAL SOCİOLOGY OF NATİONAL DEVELOPMENT PLANNİNG İN IRAN: IDEOLOGY, RENT AND CONTİNGENCİES MATTER

Despite more than six decades of national development planning, Iran suffers from different economic shortcomings. Accordingly, this study aims to investigate the underlying reasons for setbacks and shortcomings in the national development planning in Iran. Studies devoted to analyzing the idea of development planning and economic setbacks in Iran can be categorized into two groups: the first group consists of studies that use tools of mainstream economics to understand causal relationships between variables while the second group involves scholarships that try to understand the role of country’s historical, social and political dynamics in the economic outcomes. This study adopts the historical sociology approach, to analyze the ideas put forth by the second group of scholars who have taken special dynamics of Iranian society into account. To this end, I examined the evolution of ideas developed by the second group of scholars. Moreover, I exploited statistics published by the Central Bank of Iran and Statistical Center of Iran to investigate the degree to which the ideas of the second group can explain the outcomes and shortcomings of the development plans implemented in Iran. The results of the study show that they diagnosed a lack of pragmatism, oil rents, and weak institutional conditions as the reasons for failure in development planning in Iran. These intertwined variables are constituent forces and outcomes of an economic ecosystem that have resisted long-term planning rationales. The study concludes that any social development that enhances inclusiveness in society through giving voice to outsiders along with improvement in the rules of the democratic game can promote social welfare as the most important target of a multidimensional development plan.

Anahtar Kelimeler (Keywords): Development planning; Path dependency; Oil rents; Pragmatism; Institutions; Iran

Tam Metin 17

TÜRKÇE    ENGLISH

MAKALE ARAMA
Arama Alanı:
Arama Terimi:

Copyright © MakaleSistemi.Com altyapısı kullanılmaktadır.