Türkiye’de Kargo Dağıtım Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi (VZA) ile Değerlendirilmesi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1587Anahtar Kelimeler:
Kargo- Dağıtım- VZA- Etkinlik- Toplam Faktör VerimliliğiÖzet
Bu çalışma, Türkiye’deki kargo dağıtım sektöründe faaliyet gösteren firmaların göreli etkinliklerini Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi kullanarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Veri zarflama analizi etkinlik ölçümünde kullanılan, popüler, akademik çevrelerce de kabul gören ve çok çeşitli alanlarda kullanılan bir analiz türüdür. Çalışmada sektördeki önde gelen 6 adet firması ve bir adet sektörde yer alan nispeten daha küçük firmaları temsil etmek üzere diğer firmalar adında bir değişken oluşturularak toplam 7 adet değişken ele alınmıştır. Çalışma kapsamında bütün değişkenler yüzdesel olarak dönüşümü yapılmıştır. Girdi değişkeni olarak çalışan sayısı, şube sayısı, 1/şikâyet sayısı verileri temsil ediyorken, çıktıları ise taşınan kargo miktarı ve gelir miktarı temsil etmektedir. Ölçeğe göre değişken getiri varsayımı kullanılarak etkinlik analizi ve çıktı odaklı ve çoklu yıllar kullanılarak Malmquist VZA modeli kullanılmıştır. Sonuçlar incelendiğinde her dönemde iki, üç firmanın etkin olduğu, diğer firmanın çeşitli sebepler ile etkin olmadığı ve firmaların arasında müşteri geçişlerinin olduğu bulunmuştur. Etkin olmayan firmaların operasyonel, personel ve teknik verimlilik konularında problem yaşadığı, bu problemleri çözen firmaların daha etkin olduğu bulunmuştur. Çalışma, Türkiye kargo sektöründe etkinlik ve verimlilik artışına yönelik politika önerileri sunarak literatüre ve sektöre katkı sağlamaktadır.
Kaynaklar
Alp, M., Köleoğlu, N., & Çinar, B. (2019). Kargo Firmalarının İtibarının Müşteri Memnuniyetine Etkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 60, 1-13.
Atmaca, H. E., & Turgut, D. (2015). Kargo Şirketi Seçimine Yönelik Kriterlerin Belirlenmesinde Türkiye Genelinde Bir Saha Araştırması. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19 (2), 65-79.
Aydin, A. (2022). Lojistik Sektörünün Türkiye Ekonomisindeki Yerinin Girdi Çıktı Modeli ile Analizi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (2), 467-491. https://doi.org/10.17336/igusbd.820167
Ayrıçay, Y., & Özçalıcı, M. (2015). 1997-2012 Yılları Arasında Türkiye’de Veri Zarflama Analizi İle İlgili Yayınlanan Akademik Çalışmalar. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 246-279.
Banker, R., Charnes, A., & Cooper, W. (1984) Some Models for Estimating Technical and Scale Inefficiencies in Data Envelopment Analysis. Management Science, 30, 1078-1092. http://dx.doi.org/10.1287/mnsc.30.9.1078
Bolis, S., & Maggi, R. (2003). Logistics Strategy and Transport Service Choices: An Adaptive Stated Preference Experiment. Growth and Change, 34(4), 490-504. https://doi.org/10.1046/j.0017-4815.2003.00232.x
BTK. (2024). Türkiye Posta Sektörü Pazar Verileri Raporu (No. 2). Bilgi Teknolojileri Ve İletişim Kurumu. Aviable at: https://www.btk.gov.tr/uploads/pages/posta-sektoru-pazar-verileri-raporu/2024-2-phs-raporu-final-versiyon-karekod.pdf (Access date: 06.13.2025)
Charnes, A., Cooper, W. W., & Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision-making units. European Journal of Operational Research, 2(6), 429-444. https://doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8
Clark, J. (2013). Conceptualising Social Media as Complaint Channel. Journal of Promotional Communications, 1(1), Article 1. Aviable at: https://www.promotionalcommunications.org/index.php/pc/article/view/20 (Access date: 06.13.2025)
Cooper, W. W., Seiford, L. M., & Zhu, J. (2000). A unified additive model approach for evaluating inefficiency and congestion with associated measures in DEA. Socio-Economic Planning Sciences, 34(1), 1-25. https://doi.org/10.1016/S0038-0121(99)00010-5
Deniz, A., & Gödekmerdan, L. (2012). Müşterilerin Kargo Firmalarının Sunduğu Hizmetlere Yönelik Tutum ve Düşünceleri Üzerine Bir Araştırma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(2), 379-396.
Deste, M., & Savaşkan, A. G. (2021). E-Ticaret İşletmelerinin Kargo Firması Seçimi Üzerine Vıkor Yöntemiyle Bir Uygulama. 5(1), 4-21. https://doi.org/10.47525/ulasbid.818878
Duran, G. (2017). Kargo Hizmetlerinin Tüketici Davranışlarına Etkisi Üzerine Bir Uygulama. Strategic Public Management Journal, 2 (1), 1-16. https://doi.org/10.25069/spmj.311273
Farrell, M.J. (1957). The measurement of productive efficiency. Journal of the Royal Statistical Society Series A: Statistics in Society, 120(3), 253-281.
Galkin, A., Švadlenka, L., Vrba, R., & Oliveira, L. K. de. (2025). Evaluation of the cargo bike program for parcel deliveries in a medium-sized city. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 140, 104609. https://doi.org/10.1016/j.trd.2025.104609
Guo, H., Liu, Y., Shi, X., & Chen, K. Z. (2021). The role of e-commerce in the urban food system under COVID-19: Lessons from China. China Agricultural Economic Review, 13(2), 436-455. https://doi.org/10.1108/CAER-06-2020-0146
Güdelek, M., Dursunkaya, E., Kaya, E., Palamutoğlu, M., Akşahin, T., & Nebati, E. E. (2024). Veri Zarflama Analizi İle Lojistik Etkinlik Ölçümü. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 5(3), 548-567. https://doi.org/10.58702/teyd.1510631
Ilicali, İ. B., Yönet, Ö., Şahi̇N, Ş., & Suher, K. H. (2016). Algılanan Marka Benzerliğinin; Marka Sadakati, Marka Tatmini Ve Servis Kalitesi İle Olan İlişkisi: Kargo Kategorisine Yönelik Bir Araştırma. Öneri Dergisi, 12(46), 295. https://doi.org/10.14783/od.v12i46.1000010016
Ivanov, D. (2020). Predicting the impacts of epidemic outbreaks on global supply chains: A simulation-based analysis on the coronavirus outbreak (COVID-19/SARS-CoV-2) case. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 136, 101922. https://doi.org/10.1016/j.tre.2020.101922
İnan, T. T. (2018). Hava Kargo Taşımacılığında Uygulanan Stratejilerin İncelenmesi. R&S - Research Studies Anatolia Journal, 1(3), 523-537. https://doi.org/10.33723/rs.472640
Karabulut, C. (2019). Türkiye de 2000 Yılı Sonrası E-Ticaretin Gelişimi. Journal of Business Management and Economic Research, 3(5), 192-207. https://doi.org/10.29226/TR1001.2019.152
Karabulut, O. A., Seyret, M. K., & Avci, M. G. (2023). Kargo Otomatı Yer Seçimi Problemi İçin Bir Matematiksel Model. Endüstri Mühendisliği, 34(1), 26-41. https://doi.org/10.46465/endustrimuhendisligi.1130216
Karadeni̇z, D. M., & Işık, M. (2014). Lojistik Hizmet Kalitesi İle Müşteri Memnuniyeti İlişkisi: E-Ticaret Üzerine Bir Araştırma. İstanbul Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 1-24.
Kızılırmak, B. (2023). Kargo Hizmetlerinin Müşteri Memnuniyeti Açısından Üçüncü Parti Platformda İncelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 26(1), 35-47. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1139761
Kim, J., & Yoo, S. (2019). Software review: DEAP (Distributed Evolutionary Algorithm in Python) library. Genetic Programming and Evolvable Machines, 20(1), 139-142. https://doi.org/10.1007/s10710-018-9341-4
Ma, J.-H., & Ahn, Y.-H. (2016). Comparative Analysis on Efficiency and Productivity for Korea, Japan and Global Parcel Delivery Companies. Journal of Distribution Science, 14(3), 73-83. https://doi.org/10.15722/jds.14.3.201603.73
Özaydın, A. H., Çelikkaya, S., & Duran, G. (2019). Kargo Hizmetlerinin Tüketici Davranışlarına Etkisi Üzerine Bir Çalışma: Süleyman Demirel Üniversitesi Örneği. Enderun, 3(2), 98-108.
Özbek, A. (2025). Lopcow Tabanlı Moora Yöntemiyle Kargo Şirketi Seçimi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 139-159.
Özgül, E. N., Aktepe, A., & Ersöz, S. (2022). Kargo Sektöründe Müşteri Memnuniyeti Endeksinin Yapısal Eşitlik Modellemesi ile Hesaplanması. Uluslararası Muhendislik Arastirma ve Gelistirme Dergisi, 32-42. https://doi.org/10.29137/umagd.1197660
Pinar, A., & Di̇ken, A. (2020). Lojistik Performans Endeksi Kapsamında Lojistik Üslerin Türkiye Ekonomisine Etkisi Üzerine Bir İnceleme. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 1384-1406. https://doi.org/10.46928/iticusbe.758630
Ritzer, P., Geischberger, J., Adeniran, I. O., & Thaller, C. (2023). Traffic Impact on Last-Mile Parcel Delivery with Cargo Bikes. Transportation Research Procedia, 72, 3656-3663. https://doi.org/10.1016/j.trpro.2023.11.555
Robichet, A., Nierat, P., & Combes, F. (2023). Comparison of the social cost of cargo bikes, electric and thermal commercial trucks for urban deliveries. Transportation Research Procedia, 72, 3174-3181. https://doi.org/10.1016/j.trpro.2023.11.878
Sikayetvar Web Site (2025). Aviable at: https://www.sikayetvar.com.tr (Access date: 06.13.2025)
Thanassoulis, E. (2001). Introduction to the Theory and Application of Data Envelopment Analysis. New York: Springer US. https://doi.org/10.1007/978-1-4615-1407-7
Türkoğlu, K. (2022). Lojistik Ve Ters Lojistik Maliyetleri. International Journal of Social Humanities Sciences Research (JSHSR), 9 (82), 866-873. https://doi.org/10.26450/jshsr.3086
Tüysüz, F., & Şimşek, B. (2017). A hesitant fuzzy linguistic term sets-based AHP approach for analyzing the performance evaluation factors: An application to cargo sector. Complex & Intelligent Systems, 3(3), 167-175. https://doi.org/10.1007/s40747-017-0044-x
Ulutaş, A. (2020). SWARA Tabanlı CODAS Yöntemi İle Kargo Şirketi Seçimi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3), 1640-1647. https://doi.org/10.33206/mjss.559351
Yıldırım, M., & Ayvaz, B. (2019). Ülkelerin Lojistik Performanslarının Veri Zarflama Analizi İle Ölçümü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 18(35), 57-73.
Zhu, L. (2020). Optimization and Simulation for E-Commerce Supply Chain in the Internet of Things Environment. Complexity, 2020(1), 8821128. https://doi.org/10.1155/2020/8821128
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
