Phillips Eğrisi’nin Türkiye Ekonomisi’nde Tarihsel Analizi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1642Anahtar Kelimeler:
Phillips Eğrisi- Enflasyon- İşsizlik- Türkiye Ekonomisi- İktisat TarihiÖzet
Bu çalışmanın amacı, 1930–2024 döneminde Türkiye’de enflasyon ile işsizlik arasındaki ilişkinin Phillips Eğrisi çerçevesinde dönemsel olarak analiz edilmesi ve bu ilişkinin geçerliliğinin tarihsel bağlamda değerlendirilmesidir. Çalışma, hem ampirik hem de tarihsel-sosyal bir perspektif sunarak, yalnızca makroekonomik verilerin istatistiksel ilişkisini değil, aynı zamanda bu ilişkinin ekonomik istikrar, gelir dağılımı ve politika tercihleri üzerindeki etkilerini de incelemektedir. Literatürde Phillips Eğrisi’nin Türkiye için geçerliliğine dair çelişkili bulgular bulunduğu görülmekte; kısa dönemde kısmen desteklenen ilişkinin, kriz dönemleri ve yapısal dengesizliklerin yaşandığı uzun dönemlerde tutarsız sonuçlar verdiği anlaşılmaktadır.
Makale çalışmasında yaklaşık bir asırlık geniş veri setini kullanarak Türkiye ekonomisinin farklı makroekonomik rejimlerini (devletçilik dönemi, ithal ikameci sanayileşme, liberalizasyon süreci, küreselleşme dönemi) ayrı ayrı ele alması ve her dönem için Phillips Eğrisi’nin geçerliliğini hem grafiksel hem de istatistiksel olarak değerlendirmesidir. Hesaplama yöntemi olarak, her dönem için yıllık enflasyon oranı (TÜFE değişim oranı) ile işsizlik oranı arasındaki ilişki basit regresyon analiziyle test edilmiş; R² değerleri, eğim katsayıları ve işaretleri üzerinden ilişkinin yönü ve gücü yorumlanmıştır. Ayrıca dönemsel grafikler aracılığıyla görsel analiz yapılmış ve bulgular tarihsel ekonomik olaylar ile ilişkilendirilmiştir.
Kaynaklar
Akyüz, Y. (1990). Financial liberalization in developing countries: The Turkish experience. UNCTAD Discussion Papers, No. 41.
Alper, C. E., & Uçer, M. (1998). Some observations on Turkish inflation: A “random walk” down the past decade. Bogazici Journal, 12(1–2), 7–38.
Arabacı, Ö., & Eryiğit, P. (2012). Phillips eğrisi ve Türkiye uygulaması. İktisat Fakültesi Mecmuası, 62(2), 1–25.
Bayrak, M., & Kanca, O. C. (2013). Türkiye’de Phillips eğrisi analizi: Kısa ve uzun dönem ilişkisi. İktisat Araştırmaları Dergisi, 5(3), 45–62.
Boratav, K. (2018). Türkiye iktisat tarihi 1908–2018, İmge Kitabevi.
Dornbusch, R., & Fischer, S. (2003). Macroeconomics (9th ed.), McGraw-Hill.
Eğilmez, M. (2012). Türkiye ekonomisinin 200 yıllık tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Gali, J., & Gertler, M. (1999). Inflation dynamics: A structural econometric analysis. Journal of Monetary Economics, 44(2), 195–222. https://doi.org/10.1016/S0304-3932(99)00023-9
Gülener, K. (2024). The relationship between unemployment and inflation in Turkey. MPRA Paper. Retrieved from https://mpra.ub.uni-muenchen.de
IMF. (2010). Turkey: Staff report for the 2010 Article IV consultation. Washington, DC: International Monetary Fund.
Kuştepeli, Y. (2005). Inflation and unemployment in Turkey: An empirical analysis. Applied Economics Letters, 12(4), 205–208.
Mangır, F., & Erdoğan, S. (2012). Phillips eğrisi Türkiye’de geçerli mi? Ege Akademik Bakış, 12(3), 361–368.
OECD. (2002). Economic surveys: Turkey 2002. Paris: OECD Publishing.
Öniş, Z., & Şenses, F. (2007). Global dynamics, domestic coalitions and a reactive state: Major policy shifts in post-war Turkish economic development. METU Studies in Development, 34(2), 251–286.
Öztürk, M., & Emek, M. (2016). Phillips eğrisi ve Türkiye ekonomisi. Maliye Dergisi, 171, 1–20.
Pamuk, Ş. (2014). Türkiye’nin 200 yıllık iktisadi tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Phelps, E. S. (1967). Phillips curves, expectations of inflation and optimal unemployment over time. Economica, 34(135), 254–281. Retrieved from https://doi.org/10.2307/2552025
Samuelson, P. A., & Solow, R. M. (1960). Analytical aspects of anti-inflation policy. American Economic Review, 50(2), 177–194.
Şentürk, C., & Akbaş, Y. E. (2014). Phillips eğrisi: Türkiye üzerine ekonometrik bir analiz. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 28(4), 19–36.
TCMB. (2006). Para politikası raporu. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.
TCMB. (2023). Enflasyon raporu 2023-IV. Ankara: TCMB. https://www.tcmb.gov.tr
Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). Tüketici fiyat endeksi ve işgücü istatistikleri [Veri seti]. TÜİK. https://www.tuik.gov.tr
Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Tüketici fiyat endeksi ve işgücü istatistikleri [Veri seti]. TÜİK. https://www.tuik.gov.tr
World Bank. (2019). World Development Indicators: Turkey—Inflation, consumer prices (annual %) and unemployment rate. World Bank. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
Uysal, D., & Erdoğan, S. (2003). Phillips eğrisi: Türkiye örneği. Ekonomik Yaklaşım, 14(50), 1–16.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
