Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Kadın Kooperatifleri Üzerine Bir Araştırma: Doğu Karadeniz Bölgesi Örneği
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1704Anahtar Kelimeler:
Kadın kooperatifi- Çalışma Hayatı- Kooperatifçilik- Toplumsal cinsiyet- Doğu Karadeniz BölgesiÖzet
Bu çalışmanın amacı, Doğu Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerinin mevcut durumunu toplumsal cinsiyet perspektifiyle incelemektir. Kadın kooperatifleri, bölgesel kalkınma ve kadınların ekonomik güçlenmesi açısından kritik bir rol üstlenmektedir. Kadınlar kadın kooperatifleri aracıyla çalışma hayatında aktif olarak rol almaktadır. Bu rol onları hem ekonomik hem de sosyal bakımdan güçlendirme potansiyeline sahiptir. Ancak toplumsal cinsiyet rolleri ve mevcut eşitsizlikler kadın kooperatiflerinin varlık sebebini bir sorunsala dönüştürmektedir. Kadınlar kurulmuş bir kadın kooperatifine üye olmak ya da kendileri bir kadın kooperatifi kurma konusunda mutlaka bir desteğe ihtiyaç duymaktadır. Bu destek kadın kooperatiflerinin sürdürülebilir olmalarının önünde bir engel olabilmektedir. Öte yandan ülkemiz ölçeğinde kadın kooperatifleri kurumsal yapılar aracıyla politika ve uygulama düzeyinde desteklenmekte ve özendirilmektedir. Bu bağlamda araştırmanın çalışma grubunu, Doğu Karadeniz Bölgesinde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerinin üyesi olan 18 kişi oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle elde edilen veriler, temalar ve kategoriler doğrultusunda analiz edilmiştir. Bulgular, kadın kooperatiflerinin çoğunlukla kamu kurumlarının yönlendirmesiyle kurulduğunu ve bu durumun kooperatiflerin işleyişinde sorunlara yol açtığını göstermektedir. Üyelerin kooperatifi bir işletmeden ziyade devlet kurumu olarak görmesi, sürdürülebilirliği için sürekli dış destek beklentisine neden olmaktadır. Ayrıca, kadın kooperatiflerinin toplumsal cinsiyet eşitsizliğini dönüştürmek yerine yeniden üreten ve mevcut cinsiyetçi yapıyı pekiştiren bir yapıya evrilebilme potansiyeline sahip olduğu görülmektedir.
Kaynaklar
Andiç, H. (2023). Türkiye’de Kadın Kooperatifçiliğinin İncelenmesi: Giresun İli Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Giresun.
Baltacı, A. (2019). Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır?, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
Berktay, F. (2004). Kadınların İnsan Haklarının Gelişimi ve Türkiye Sivil Toplum ve Demokrasi Konferans Yazıları (No. 7). İstanbul Bilgi Üniversitesi Sivil Toplum Kuruluşları Eğitim ve Araştırma Birimi Yayınları.
Bilgin, N., ve Tanıyıcı, Ş. (2008). Türkiye’de Kooperatif ve Devlet İlişkilerinin Tarihi Gelişimi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi İİBF Dergisi, 2008(2), 136-159.
Blaszak, B, J. (1986). The Women’s Cooperative Guild, 1883-1921, International Social Science Review, 61(2), 76-86.
Bülbüller, G. (2022). Türkiye’de Kadın Kooperatiflerinin Sosyal Dayanışma Ekonomisi Kapsamında İncelenmesi: İzmir İli Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Creswell, J. W. (2002). Educational Research: Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research. London: Pearson Education.
Çelik, H., Baykal, N. B., ve Memur, H. N. K. (2020). Nitel Veri Analizi ve Temel İlkeleri, Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 379-406.
Çınar, K., Akyüz, S. Uğur Çınar, M., & Yayalar, E. (2021). Faces And Phases of Women’s Empowerment: The Case of Women’s Cooperatives in Turkey, Social Politics: International Studies in Gender, State & Society, 28(3), 778-805.
Duguid, F., Durutaş, G., & Wodzicki, M. (2015). Current Status of Women's Cooperatives in Turkey, World Bank Report.
Emiroğlu, M. (2022). Kooperatifçilik ve Kadın Kooperatifleri. Ticaret Bakanlığı. https://ticaret.gov.tr/ (Erişim: 08.01.2024).
Erdogan, M. (2022). Türkiye’de Kooperatiflerin Kadınların Toplumsal Konumları Üzerindeki Etkileri: Gaziantep Kadın Kooperatifleri Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
Fraser, N. (2009). Scales of Justice: Reimagining Political Space in A Globalizing World. University Press.
Geray, C. (1992). Kooperatifçiliğin Dünyadaki ve Türkiye’deki Nicel Gelişimi, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 47(01), 427-441.
Gönüllü Atakan, A., ve Çoban, A. (2022). Türkiye’ de Kadınların Kooperatifler Yoluyla Güçlenmesi: Yasal ve Yapısal stratejiler. Uluslararası Çalışma Örgütü.
ICA (1995). The Statement on the Cooperative Identity.
Kandiyoti, D. (1987). Emancipated But Unliberated? Reflections on the Turkish case, Feminist Studies, 13(2), 317-338.
Karakuş, G. (2022). Kadın Kooperatiflerinin Kadınların Güçlendirilmesi ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Sağlanmasındaki Rolü, Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(1), 247-259.
Kazar, E. N. (2019). Kadın Yoksulluğunu Azaltmada Kadın Kooperatiflerin Rolü: İstanbul ve Bursa Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yalova.
Keten, S. (2025). Kadın Girişimcilerin İş Kurma Süreçlerinin İncelenmesi: Amasya İli Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi, Amasya.
Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). SAGE Publications.
Kurtuluş, G., & Demircan Yıldırım, P. (2023). Türkiye’de Kadın Kooperatiflerine Siyasi İktidarın Gözünden Bakmak: Feminist Post Yapısalcı Bir Analiz, Memleket Siyaset Yönetim, 18(40), 441-460.
Kuş, D. (2015). Sütle Gelen Emeğin Dayanışması: Tire süt kooperatifi. Kalkınma Atölyesi, Vaka Analizi I. Ankara: Altan Matbaası.
Nuhoğlu, E. ve Ekinci Hamamcı, E.D., (2025). Kadın Kooperatiflerinin Yerel Ekonomik Kalkınmadaki Rolü, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(2), 1377-1403.
Saral, E. N. (2024). Türkiye’de Yaşayan Göçmen Kadınların Girişimcilik Ekosistemi Üzerine Bir Araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
Serinikli, N. (2018). Edirne Toplum Merkezlerinden Hizmet Alan Yoksul Kadınların Ekonomik Olarak Güçlenmesinde Kooperatiflerin Önemi ve Kooperatifleşmeye Karşı Tutumları, ÇAKÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 161-182.
Serinikli, N. (2019). Kırsal Alandaki Mikro Kadın Girişimcilerin Kooperatifleşmeye Karşı Tutumları: Agro-turizm Kadın Kooperatifleri, Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 14 (1), 45-57.
Şahankaya Adar, A., Dedeoğlu, S., ve Kurtuluş, G. (2023). Türkiye’de Kadın Kooperatifleri: Mevcut Durum Analizi, Kadın Güçlenmesi ve İstihdam Yaratma Potansiyeli, Çalışma ve Toplum, 2(77), 1174-1208. https://doi.org/10.54752/ct.1280833
Şimşek, B., ve Alptekin, H. (2024). Bilimsel Araştırma Yöntemleri ve Yayın Etiği. Ö. Arılı (Ed.), Araştırma Problemlerinin Tanımlanması İçinde (s. 28-89). Milli Savunma Üniversitesi Yayınları.
Taş, H. Y., ve Kazar, E. N. (2019). İstanbul’daki Kadın Kooperatiflerinin Kadın Yoksulluğuna Etkisi, Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 1836-1883.
Tokur, R. E. (2020). Kırsal Kalkınma Projesinde Kadının Katılımcılığı: Kavar Havzası Deneyimi. İçinde Ö. S. Işıl ve S. Değirmenci (Ed.), Yaşamı Örgütleyenler Deneyimler – Kadınlar Dayanışma Ekonomilerini ve Kooperatifleri Tartışıyor İçinde (s. 236-267). İstanbul: Notabene Yayınları.
Türnüklü, A. (2000). Eğitim Bilim Araştırmalarında Etkin Olarak Kullanılabilecek Nitel Bir Araştırma Tekniği: Görüşme, Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(24), 543-559.
Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yıldırım, D. P. (2022). Kadın Kooperatiflerinin Kadınların Ekonomik ve Sosyal Yaşamlarında Yarattığı Değişimler: Batı Akdeniz Örneği. (Doktora Tezi). Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
Yıldırımalp, S., İslamoğlu, E., ve Ateş Torun, M. (2021). Kadın Kooperatiflerinin Ekonomik ve Sosyal Yaşamda Rolü ve Önemi: Antalya İli Örneği, Uluslararası Sosyal Bilimlerde Yenilikçi Yaklaşımlar Dergisi, 5(3), 111-133.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
