Asimetrik Şokların Türkiye'nin Sanayi Üretimi Üzerindeki Etkileri: Doğrusal Olmayan ARDL (NARDL) Modeli Yaklaşımı
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1706Anahtar Kelimeler:
Sanayi üretimi- Enflasyon- Kapasite kullanım oranı- Kredi faiz oranı- Emtia fiyatlarıÖzet
Bu çalışmada; kapasite kullanım oranı, üretici fiyat endeksi, kredi faiz oranı, enerji içerikli emtia fiyatları, enerji dışı emtia fiyatları ve öncü metal emtia fiyatlarında gerçekleşen asimetrik şokların Türkiye’nin sanayi üretimine etkileri incelenmiştir. Negatif ve pozitif şokların Türkiye'nin sanayi üretimine etkilerini açıklaması sebebiyle elde edilen sonuçlar önemlidir. Çalışmanın literatüre üç önemli katkısı bulunmaktadır. Bunlar; sanayi üretimini etkileyen birçok değişkenin eşanlı incelenmesi, emtia fiyatlarındaki değişimin sanayi üretimine etkisinin araştırılması ve çalışmada doğrusal olmayan ARDL (NARDL) modelinin kullanılmasıdır. Çalışmada 2007q1-2024q4 dönemi için ilgili değişkenlerin Türkiye’nin sanayi üretimine etkileri hem kısa-uzun dönem için hem de asimetrik yapıda araştırılmıştır. NARDL modeli sonuçlarına göre, sanayi üretimini artırmada kapasite kullanım oranındaki (LKKO) artışın etkisi diğer değişkenlere kıyasla daha yüksektir. Bu durum kapasite kullanımını geliştirmeye yönelik politikaların etkisinin diğer değişkenlere oranla daha yüksek ve olumlu olacağını ifade etmektedir. Enerji dışı emtialarda (LNE) ve kredi faiz oranlarında (LKFO) ise istikrarın önemi dikkat çekmektedir. Wald Testi kapsamında elde edilen sonuçlara göre Türkiye’de uzun dönemde sanayi üretimi üzerinde LKFO, LKKO, LNE, enerji içerikli emtialar (LE) ve öncü metal emtialarının (LPM) asimetrik etkisi bulunmaktadır. Üretici fiyat endeksinin ise uzun dönemde asimetrik etkisi bulunmamaktadır. Kısa dönem asimetri testi kapsamında yapılan incelemelerde tüm bağımsız değişkenler için anlamlı bir sonuca ulaşılamamıştır. Türkiye’de sanayi üretimini artırmak için tüm değişkenlerin eşanlı dikkate alınarak politika sepetinin oluşturulması yerinde bir uygulama olacaktır.
Kaynaklar
Acemoğlu, D., & Robinson, J. A. (2020). Ulusların Düşüşü (62. Baskı). İstanbul: Doğan Kitap Yayınları.
Ahmed, H. J. A., Bashar, O. H., & Wadud, I. M. (2012). The Transitory and Permanent Volatility of Oil Prices: What Implications Are There For The US Industrial Production?, Applied Energy, 92, 447-455. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2011.11.013
Anani, E. T. G. (2025). Impacts of Chinese Demand and Long Term American Interest Rate On The Dynamics of Commodity Prices. Structural Change and Economic Dynamics, 73(1), 368-375. https://doi.org/10.1016/j.strueco.2025.02.001
Arısoy, İ. (2005). Türkiye’de Sanayileşme ve Temel Göstergeler Açısından Sanayinin Gelişimi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 45-67. https://izlik.org/JA92PW84KZ
Aytekin, İ. (2020). Döviz Kuru Sanayi Üretimi ve Ekonomik Güven Arasındaki İlişkinin Analizi: Türkiye Örneği, Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 322-330. https://doi.org/10.47130/bitlissos.798185
Aytekin, İ., ve Doyar, B. V. (2019, Ağustos). Türkiye’de Döviz Kuru Dalgalanmalarının Sanayi Üretimi ve Tüketici Güveni Üzerindeki Etkisi:(2008-2019). Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Adıyaman.
Bolat, İ. (2025). Türkiye’de Sanayi Üretim Endeksini Etkileyen Faktörlerin Analizi. Ekonomik Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21(1), 20-35. https://izlik.org/JA37WD22TS
Boughton, J. M., Branson, W. H., & Muttardy, A. (1989). Commodity Prices And Inflation: Evidence From Seven Large Industrial Countries, NBER Working Paper, 3158.
Bruno, G., & Lupi, C. (2004). Forecasting Industrial Production and The Early Detection of Turning Points, Empirical economics, 29, 647-671. https://doi.org/10.1007/s00181-004-0203-y
Büyükoğlu, B. (2025). Avrupa Ülkelerinde Finansal Gelişmişliğin Sanayi Üretimine Yansımaları. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(1), 199-216. https://doi.org/10.33206/mjss.1322754
Chowdhury, A., Ratna, T. S., Akhter, T., & Hossain, S. F. A. (2024). Rise of Inflation and Formation of Interest Rate On Loans in Industrial Sector: A VECM Approach To Assess The Impact On Total Industrial Production From Evidence of Bangladesh, Heliyon, 10(3). 1-11. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e24976
Demir, C., ve Özcan, S. E. (2023). Türkiye’de Sanayi Üretimi, Kapasite Kullanım Oranı ve Üretici Fiyatları Arasındaki Asimetrik İlişki Doğrusal Olmayan ARDL Modeli Yaklaşımı, Journal of Economic Policy Researches, 10(2), 525-543. https://doi.org/10.26650/JEPR1247326
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of The Estimators For Autoregressive Time Series With A Unit Root, Journal of the American statistical association, 74(366a), 427-431. https://doi.org/10.2307/2286348
Elliott, G., Rothenberg, T. J. & Stock, J. H. (1996). Efficient Tests For An Autoregressive Unit Root, Econometrica, 64(4), 813-836. https://doi.org/10.2307/2171846
Erdoğan, S. (1992). Türkiye’de Sanayileşmenin Tarihi Gelişimi, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(5), 375-384. https://izlik.org/JA79TJ54ZY
Erkişi, K., & Tekin, Ü. E. (2019). The Relationship Between Intermediate and Capital Goods Imports, Industrial Production and Economic Growth: The Case of Turkiye, Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 14(55), 358-368. https://doi.org/10.19168/jyasar.516702
Ertuğrul, C., İpek, E., & Çolak, O. (2010). Küresel Mali Krizin Türkiye Ekonomisine Etkileri, Journal of Management and Economics Research, 8(13), 59-72. https://izlik.org/JA62EB87BB
Kırca, M., & Canbay, Ş. (2019, Ekim). Türkiye’de Üretici Fiyat Endeksi ile Sanayi Üretim Endeksi Arasındaki Simetrik ve Asimetrik Nedensellik İlişkilerin Analizi. Econder I. Uluslararası İktisat, İşletme ve Sosyal Bilimler Kongresi, Karabük Üniversitesi, Karabük.
Knop, S. J., & Vespignani, J. L. (2014). The Sectorial Impact of Commodity Price Shocks in Australia, Economic Modelling, 42, 257-271. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2014.06.012
Koç, E., Şenel, M. C., & Kaya, K. (2017). Türkiye’de Ekonomik Göstergeler-İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı, Mühendis ve Makina, 58(689), 1-22. https://izlik.org/JA66XA69ZG
Koç, Ö. E., ve Saraç, T. (2020). Türkiye’de Sanayi Kesimine Yönelik Uygulanan Vergi Teşviklerinin Sanayi Üretimi Üzerindeki Etkisi, İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 5(13), 331-346. https://doi.org/10.25204/iktisad.753639
Kuznets, S. (1971). Economic Growth of Nations: Total Output and Production Structure. Harvard University Press.
Küçük Karaman, S., & Kapkara Kaya, S. (2024). Türkiye Örneğinde İmalat Sanayi Üretim Endeksinin Belirleyicileri. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(1), 43-62. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1327437
Nordhaus, W. D., Houthakker, H. S., & Sachs, J. D. (1980). Oil and Economic Performance in Industrial Countries. Brookings Papers on Economic Activity, 1980(2), 341-399.
Öztürk, M., & Agan, Y. (2017). Determinants of Industrial Production in Turkiye, Journal of Economics and Financial Analysis, 1(2), 1-16.
Pekçağlayan, B. (2021). Türkiye’de Sanayi Üretim Endeksinin Belirleyenleri: ARDL Modeli, İstanbul İktisat Dergisi, 71(2), 435-456. https://dx.doi.org/10.26650/ISTJECON2021-972114
Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches To The Analysis of Level Relationships, Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326.
Pesaran, M.H. and Shin, Y. (1999). An Autoregressive Distributed Lag Modelling Approach to Cointegration Analysis. In Strom, S. (ed.) Econometrics and Economic Theory in the 20th Century: The Ragnar Frisch Centennial Symposium (pp. 371 – 413). UK: Cambridge University Press.
Rodrik, D. (2013). Unconditional Convergence in Manufacturing, The Quarterly Journal Of Economics, 128(1), 165-204. https://doi.org/10.1093/qje/qjs047
Schlösser, A. (2020). Forecasting Industrial Production in Germany: The Predictive Power of Leading Indicators, Ruhr Economic Papers, 838, 1-29. https://doi.org/10.4419/86788971
Shin, Y., Yu, B., & Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a nonlinear ARDL framework. In R. C. Sickles & W. C. Horrace (Eds.), Festschrift in honor of Peter Schmidt: Econometric methods and applications (pp. 281-314). New York, NY: Springer New York.
Sun, S., & Anwar, S. (2015). Electricity Consumption, Industrial Production, and Entrepreneurship in Singapore, Energy Policy, 77, 70-78. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2014.11.036
Şen, A., Akpolat, A. G., & Balkan, İ. (2024). Commodity Prices and Economic Growth: Empirical Evidence From Countries With Different Income Groups, Heliyon, 10(13), 1-13. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e34038
Tarkun, S. (2025). Dynamic Relationships Between Inflation, Industrial Production, and Freight Rates in The EU: A Wavelet Coherence and Causality Analysis, Marine Policy, 172, 106534. https://doi.org/10.1016/j.marpol.2024.106534
TUİK, (2025, 15 Nisan). Sanayi üretim endeksi, Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr
Williamson, J. G. (2012). Commodity Prices Over Two Centuries: Trends, Volatility, and Impact, Annual Review of Resource Economics, 4(1), 185-206. https://doi.org/10.1146/annurev-resource-110811-114502
Worldbank. (2025, 15 Nisan). Commodity markets. Erişim adresi: https://www.worldbank.org/en/research/commodity-markets
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
