Türkiye’de Seçilmiş İllerin Sağlık Turizmi Kapasitesinin Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Karşılaştırmalı Analizi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1710Anahtar Kelimeler:
Çok Kriterli Karar Verme- Medikal Turizm- Sağlık Turizmi- SAW- Standart SapmaÖzet
Bu araştırmada, Türkiye’deki illerin sağlık turizmi kapasitesini karşılaştırmalı olarak Standart Sapma (SD) ve Basit Toplamlı Ağırlıklandırma (SAW) yöntemleriyle değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu değerlendirme toplam sağlık personeli, yetkilendirilmiş sağlık tesisleri (hastane, tıp merkezi, muayenehane ve diğer sağlık tesisleri), yetkilendirilmiş aracı kuruluşlar (turizm acentaları), işletme belgeli konaklama tesisleri ve işletme belgeli tesislerin yatak sayısı kriterleri çerçevesinde yapılmıştır. Araştırmanın kapsamını bu değişkenlere ait verisi tam olan 41 il oluşturmaktadır. Araştırma verileri Sağlık Bakanlığı ve Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) istatistiklerinden elde edilmiştir. Analiz neticesinde, SD yöntemine göre illerin sağlık turizmi kapasitesi arasında farklılık yaratan kriterler sırasıyla yetkili sağlık tesisi, toplam sağlık personeli, yetkilendirilmiş aracı kuruluşlar, işletme belgeli konaklama tesisleri ve yatak sayıları şeklinde belirlenmiştir. SAW yöntemine göre illerin sağlık turizmi kapasitesinin en yüksekten en düşüğe İstanbul, Antalya, Muğla, İzmir, Ankara, Balıkesir, Mersin, Bursa, Nevşehir, Aydın, Kocaeli, Adana, Sakarya, Konya, Trabzon, Samsun, Gaziantep, Kayseri, Hatay, Denizli, Tekirdağ, Diyarbakır, Şanlıurfa, Eskişehir, Manisa, Kahramanmaraş, Afyonkarahisar, Edirne, Ordu, Rize, Mardin, Sivas, Yalova, Malatya, Isparta, Elâzığ, Zonguldak, Düzce, Batman, Çankırı ve Hakkâri şeklinde sıralandığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda iller arasında sağlık turizmi kapasitesindeki eşitsizlikleri gidermeye ve kapasiteyi geliştirmeye yönelik sağlık politikalarının geliştirilmesi önerilmektedir. Araştırma ile Türkiye’deki illerinin sağlık turizmi kapasitesi SD ve SAW yöntemleriyle kapsamlı ve özgün şekilde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda iller arasındaki farklılıklar kanıtlanmış olup çalışmanın gelecek araştırmalar için yol gösterici olacağı düşünülmektedir.
Kaynaklar
Androutsou, L. & Metaxas, T. (2019). Measuring the Efficiency of Medical Tourism Industry in EU Member States, Journal of Tourism Analysis: Revista de Análisis Turístico, 26(2), 115-130. https://doi.org/10.1108/JTA-02-2019-0006
Arslan Kurtuluş, S., Gün, İ. & Aslan, Ö. (2018). Bütünleşik SWOT-AHP Analizi: Türkiye Sağlık Turizmi Uygulaması, Social Sciences Studies Journal, 4(23), 4716–4730. https://doi.org/10.26449/sssj.927
Arslan, D. & Sevim, E. (2022). Multi-Criteria Decision-Making Techniques in Medical Tourism Studies: A Systematic Review. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(36), 1305-1317. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1088767
Asadzadeh, M., Vatankhah, S. & Aryankhesal, A. (2021). The Impact of Local Attitudes on the Development of Health Tourism, Indian Journal of Forensic Medicine & Toxicology, 16(1), 751-756. https://doi.org/10.37506/ijfmt.v16i1.17585
Aslan, A. (2019). Türkiye’de Sağlık Turizminin Mevcut Durumu ve Ülke Ekonomisine Katkıları, Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(18), 391-420.
Atalay, M. (2019). Kümeleme Analizi ile Türkiye’deki İllerin Turizm Verileri Açısından İncelenmesi, Ekonomi Maliye İşletme Dergisi, 2(2), 103-115.
Burtan Doğan, B. & Aslan, A. (2019). Türkiye’de Sağlık Turizminin Mevcut Durumu ve Ülke Ekonomisine Katkıları, Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(18), 390-418.
Büyüközkan, G., Mukul, E. & Kongar, E. (2021). Health Tourism Strategy Selection via SWOT Analysis and Integrated Hesitant Fuzzy Linguistic AHP-MABAC Approach, Socio-Economic Planning Sciences, 74, 100929. https://doi.org/10.1016/J.SEPS.2020.100929
Çakır, E. & Taş, M. A. (2021). Dairesel Sezgisel Bulanık Çok Kriterli Karar Verme Metodolojisi, Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (28), 900-905. https://doi.org.10.31590/ejosat.1011888
Çeti, B. & Ünlüönen, K. (2020). Economic Evaluation of Health Tourism in Turkey, Journal of Tourismology, 99-109. https://doi.org/10.26650/jot.2020.6.1.0015
Çetin, O. (2022). Türkiye’nin Sağlık Turizmi Performansının TOPSIS Yöntemi ile Değerlendirilmesi (2004-2019), Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(1), 638-655. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.978142
Çubuk, M. (2022). Türkiye’de Büyükşehirlerin Sağlık Turizmi Potansiyellerinin CRITIC ve WASPAS Yöntemleri ile Karşılaştırılması, Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 147-174. https://doi.org/10.33399/biibfad.1139104
Dağ, E., Demir, Y., Kılınç, Z. & Yazıcıoğlu, B. (2024). Perception of Medical Tourism Image from the Perspective of Healthcare Professionals: the Case of Turkey, Journal of Tourism Management Research, 11(1), 38-48. https://doi.org/10.18488/31.v11i1.3700
Dalkıran, G. B. (2017). Bir Sağlık Turizmi Destinasyonu Olarak Trakya Bölgesi, Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 6(4), 162-178.
Diakoulaki, D. Mavrotas, G. & Papayannakis, L. (1995). Determining Objective Weights in Multiple Criteria Problems: The CRITIC Method, Computers & Operations Research, 22(7), 763-770.
Edinsel, S. & Adıgüzel, O. (2014). Türkiye’nin Sağlık Turizmi Açısından Son Beş Yıldaki Dünya Ülkeleri İçindeki Konumu ve Gelişmeler, Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 167-190.
Godovykh, M. & Ridderstaat, J. (2020). Health Outcomes of Tourism Development: A Longitudinal Study of the Impact of Tourism Arrivals on Residents’ Health, Journal of Destination Marketing & Management, 17, 100462. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2020.100462
Göral, R. (2022). Türkiye Sağlık Turizmi Endüstrisinin Toplam Faktör Verimliliği Analizi, Selçuk Turizm ve Bilişim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 24-31.
Görener, A. & Taşçı, M. E. (2016). Evaluating the Strategies of Medical Tourism Sector through AHP and MOORA in a SWOT Framework, Journal of Global Strategic Management, 2(10), 15–15. https://doi.org/10.20460/JGSM.20161024353
Hastaoğlu, E., Saraç, M., Taşçı, Ş. & Can, Ö. (2024). Effect of Psyllium Powder on the organoleptic Properties of Gluten-Free Bread Roll: Application Simple Additive Weighting (SAW) Method, International Journal of Food Science & Technology, 59(11), 8551-8560. https://doi.org/10.1111/ijfs.17335
Hosseini, S., Taghvaei, M. & Ataev, Z. (2023). An Elaboration of Obstacles and Perspectives of Medical Tourism Development Taking the Approach of Integrated Service Provision (Case Study: İsfahan Province, İran), South of Russia Ecology Development, 18(3), 210-225. https://doi.org/10.18470/1992-1098-2023-3-210-225
Kervankıran, İ. & Sert Eteman, F. (2020). Turizm ve Bölgesel Gelişme: Türkiye’de İllerin Turizm Gelişmişlik Düzeylerinin Belirlenmesi, Ege Coğrafya Dergisi, 29(2), 125-140.
Klijs, J., Ormond, M., Mainil, T., Peerlings, J. & Heijman, W. (2016). A State-Level Analysis of the Economic Impacts of Medical Tourism in Malaysia, Asian-Pacific Economic Literature, 30(1), 3-29. https://doi.org/10.1111/apel.12132
Kumar, R., Goel, P., Zavadskas, E., Stević, Ž. & Vujović, V. (2022). A New Joint Strategy for Multi-Criteria Decision-Making: A Case Study for Prioritizing Solid-State Drive, International Journal of Computers Communications & Control, 17(6). https://doi.org/10.15837/ijccc.2022.6.5010
Kutlu, D. (2025). Sağlık Destinasyonları Perspektifinden Sağlık Turizmi Performansının Hibrit Bir ÇKKV Modeli ile Analizi, Research Studies Anatolia Journal, 8(1), 86-121. https://doi.org/10.33723/rs.1605748
Medical Tourism Association (2025). Overall MTI Ranking. Erişim Adresi: https://www.medicaltourism.com/mti/destinations. Erişim Tarihi: 01.10.2025
Merdivenci, F. & Karakaş, H. (2020). Analysis of Factors Affecting Health Tourism Performance using Fuzzy DEMATEL Method, Advances in Hospitality and Tourism Research, 8(2), 371–392. https://doi.org/10.30519/AHTR.734339
Mirzazadeh, Z., Hassan, J. & Mansoori, A. (2021). Assignment Model with Multi-Objective Linear Programming for Allocating Choice Ranking using Recurrent Neural Network, Rairo - Operations Research, 55(5), 3107-3119. https://doi.org/10.1051/ro/2021151
Orekoya, I. & Oduyoye, O. (2018). Implications of Outbound Medical Tourism on Public Health Care Development in Nigeria, European Scientific Journal Esj, 14(30), 353. https://doi.org/10.19044/esj.2018.v14n30p353
Pirzada, N. (2022). The Expansion of Turkey’s Medical Tourism İndustry, Voices in Bioethics, 8. https://doi.org/10.52214/vib.v8i.9894
Podvezko, V. (2011). The Comparetative Analysis of MCDA Methods SAW and COPRAS, Inzinerine Ekonomika Engineering Economics, 22(2), 134-146. http://dx.doi.org/10.5755/j01.ee.22.2.310
Ramanauskas, J. & Banevičius, Š. (2021). Principles of Organizational Wisdom in the Health Tourism Industry, Baltic Journal of Economic Studies, 7(4), 1-7. https://doi.org/10.30525/2256-0742/2021-7-4-1-7
Rosnelly, R., Gunawan, T., Paramitha, C. & Sadikin, M. (2020). Decision Support System Application Evaluation of Transformer İsolation Condition with Simple Additive Weighting (SAW) Method, Pengabdian Masyarakat Berbasis Teknologi, 1(1), 41-48. https://doi.org/10.32736/abdimastek.v1i1.914
Sağ, I. & Zengul, F. (2019). Why Medical Tourists Choose Turkey as a Medical Tourism Destination, Journal of Hospitality and Tourism Insights, 2(3), 296-306. https://doi.org/10.1108/jhti-05-2018-0031
Sağlık Bakanlığı (2015). Onuncu Kalkınma Planı (2014 - 2018) Sağlık Turizminin Geliştirilmesi Programı, Eylem Planı. Erişim Adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/10/17Saglik_Turizminin_Gelistirilmesi_Programi.pdf. Erişim Tarihi: 13.10.2025
Sağlık Bakanlığı (2024). 2024–2028 Stratejik Plan. Erişim Adresi: https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/47452/0/saglik-bakanligi-stratejik-plan-2024-2028pdf.pdf?_tag1=7B2A9834832BF7DCF36F2C7E5607D8543752A372. Erişim Tarihi: 05.12.2025
Sağlık Bakanlığı (2025a). Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2023. Erişim Adresi: https://www.saglik.gov.tr/TR-107086/saglik-istatistikleri-yilligi-2023-yayinlanmistir.html. Erişim Tarihi: 01.10.2025
Sağlık Bakanlığı (2025b). Erişim Adresi: Yetkili Sağlık Tesisleri ve Aracı Kuruluşlar. https://shgmturizmdb.saglik.gov.tr/TR-76664/yetkili-saglik-tesisleri.html. Erişim Tarihi: 01.10.2025
Snyder, J., Crooks, V., Turner, L. & Johnston, R. (2013). Understanding the Impacts of Medical Tourism on Health Human Resources in Barbados: a Prospective, Qualitative Study of Stakeholder Perceptions, International Journal for Equity in Health, 12(1), 2. https://doi.org/10.1186/1475-9276-12-2
Supriyanti, W. (2023). Comparative Analysis of the Sensitivity Test of the Saw and WP Methods in Scholarship Selection, Jurnal Teknik Informatika C.I.T. Medicom, 15(2), 84-95. https://doi.org/10.35335/cit.vol15.2023.471.pp84-95
Şahin, I. & Güzel, F. O. (2018). Destinasyon Deneyimi Bilesenleri: Antalya ve İstanbul Destinasyonları Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Araştırma, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 29(1), 77-89.
Şahin, M. (2020). Endüstriyel Robot Seçiminde Hibrit Çok Kriterli Karar Yaklaşımı, European Journal of Science and Technology, Özel Sayı, 1-9. https://doi.org/10.31590/ejosat.818275
Trung, D. (2022). Multi-criteria Decision Making under the MARCOS Method and the Weighting Methods: Applied to Milling, Grinding and Turning Processes, Manufacturing Review, 9, 3. https://doi.org/10.1051/mfreview/2022003
TÜİK (2025). Harcama Türlerine Göre Ziyaretçilerden Elde Edilen Turizm Geliri, 2012 – 2025. Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turizm-Istatistikleri-IV.-Ceyrek:-Ekim-Aralik-ve-Yillik,-2024-53660. Erişim Tarihi: 02.10.2025
TÜRSAB (2025a). Temmuz 2025 İtibariyle Konaklama Tesis İstatistikleri. Erişim Adresi: https://www.tursab.org.tr/turkiye-turizm-istatistikleri/tesis-istatistikleri. Erişim Tarihi: 01.10.2025
TÜRSAB (2025b). Konaklama İstatistikleri. Erişim Adresi: https://www.tursab.org.tr/turkiye-turizm-istatistikleri/konaklama-istatistikleri. Erişim Tarihi: 01.10.2025
TÜSEB (2024). 2024–2028 Stratejik Plan. TÜSEB. Erişim Adresi: https://files.tuseb.gov.tr/tuseb/files/dokumanlar/2025-06-17-14-12-58.pdf. Erişim Tarihi: 05.12.2025
USHAŞ (2025). 2024 Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.ushas.com.tr/wp-content/uploads/2025/09/USHAS-2024-Faaliyet-Raporu-2024.pdf. Erişim Tarihi: 02.10.2025
Virani, A., Wellstead, A. & Howlett, M. (2020). Where is the policy? a bibliometric analysis of the state of policy research on medical tourism, Global Health Research and Policy, 5(1). https://doi.org/10.1186/s41256-020-00147-2
Vovk, V., Beztelesna, L. & Pliashko, O. (2021). Identification of Factors for the Development of Medical Tourism in the World. Int. J. Environ. Res. Public Health, 18, 11205. https://doi.org/10.3390/ijerph182111205
World Tourism Organization (2019). UNWTO Tourism Definitions, UNWTO, Madrid. https://doi.org/10.18111/9789284420858. Erişim Tarihi: 01.10.2025
Yılmaz, V. & Aktaş, P. (2020). The Making of a Global Medical Tourism Destination: from State-Supported Privatisation to State Entrepreneurialism in Healthcare in Turkey, Global Social Policy, 21(2), 301-318. https://doi.org/10.1177/1468018120981423
Yiğit, A. & Demirbaş, M. B. (2020). Türkiye’de Medikal Turizmin Gelişimine Etki Eden Faktörlerin SWOT-AHP Yöntemi ile Tespit Edilmesine Yönelik Bir Araştırma, Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 12(22), 173-192. https://doi.org/10.38155/ksbd.693841
Yiğit, A., Yiğit, V. & Eroymak, S. (2019). Veri Zarflama Analizi ile Ülkelerin Medikal Turizm Etkinliğinin Ölçülmesi, OPUS International Journal of Society Researches, 12, 917-936. https://doi.org/10.26466/opus.572046
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
