Türkiye’de Bankacılık ve Sigortacılık Sektörlerinde İklim Risklerine Yönelik Algı, Kurumsal Hazırlık, Stratejik Uyum ve Yeşil Finans Uygulamalarının Değerlendirilmesi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1739Anahtar Kelimeler:
İklim Riskleri- Yeşil Finans- Çevresel Risk Algısı- Geçerlilik- GüvenirlikÖzet
Bu çalışma, Türkiye’de bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde görev yapan profesyonellerin iklim risklerine yönelik algılarını, kurumsal hazırlık düzeylerini, stratejik uyum kapasitelerini ve yeşil finans yaklaşımlarına ilişkin tutumlarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma yaklaşımına dayalı olarak betimleyici tarama modeliyle yürütülen, çalışmanın verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen “İklim Riskleri ve Yeşil Finans Uyum Ölçeği” (İR-YFUÖ) aracılığıyla Türkiye genelinde farklı kurum ve bölgelerden 388 katılımcıdan toplanmıştır. SPSS ve AMOS programlarıyla yapılan analizlerde, ölçeğin beş boyutlu yapısı Açıklayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleriyle doğrulanmıştır. Ayrıca Cronbach Alfa, bileşik güvenirlik ve ortalama varyans açıklaması değerleri yüksek düzeyde iç tutarlılık ve yakınsak geçerliliği göstermiştir. Fornell–Larcker kriteri ve HTMT oranları ayırım geçerliğini, test-tekrar-test korelasyonları ise ölçeğin zaman içi kararlılığını desteklemiştir. Bulgular, İR-YFUÖ’nün Türkiye’de finansal sektör bağlamında iklim riskleri ve yeşil finans uyumunu ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Katılımcıların iklim risklerine ilişkin farkındalıklarının yüksek olduğu; buna karşın stratejik uyum ve kurumsal uygulama düzeylerinde gelişmeye ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Ayrıca cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, sektör ve görev pozisyonuna göre bazı boyutlarda anlamlı farklılıklar bulunurken, mesleki deneyim süresine göre anlamlı fark saptanmamıştır. Sonuçlar, finansal kurumların sürdürülebilirlik odaklı dönüşümleri destekleyecek politik düzeyde adımlar atması gerektiğini göstermektedir.
Kaynaklar
Anastasi, A. ve Urbina, S. (1997). Psychological Testing (7th Ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
Basel Committee on Banking Supervision (BCBS). (2021). Climate-Related Financial Risks – Measurement Methodologies. Basel: Bank for International Settlements. https://www.bis.org/bcbs/publ/d517.htm
Battiston, S., Mandel, A., Monasterolo, I., Schütze, F. ve Visentin, G. (2017). A Climate Stress-Test of the Financial System. Nature Climate Change, 7(4), 283–288.
Bumin, M. (2023). İklimle Bağlantılı Finansal Risklerin Etkin Yönetimi ve Denetimine İlişkin Prensipler ve Türk Bankacılık Sektörü için Öneriler. Sayıştay Dergisi, 130, 416–431. https://doi.org/10.52836/sayistay.1348178
Busch, T., Bauer, R. ve Orlitzky, M. (2016). Sustainable Development and Financial Markets: Old Paths and New Avenues. Business & Society, 55(3), 303–329. http://dx.doi.org/10.1177/0007650315570701
Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı: İstatistik, Araştırma Deseni, SPSS Uygulamaları ve Yorum (24. Baskı). Ankara: Pegem Yayınları.
Campiglio, E., Dafermos, Y., Monnin, P., Ryan-Collins, J., Schotten, G. ve Tanaka, M. (2018). Climate Change Challenges for Central Banks and Financial Regulators. Nature Climate Change, 8(6), 462–468. http://dx.doi.org/10.1038/s41558-018-0175-0
Carney, M. (2015). Breaking the Tragedy of the Horizon—Climate Change and Financial Stability. London: Bank of England.
Cochran, W. G. (1977). Sampling Techniques (3rd Ed.). New York, NY: John Wiley & Sons.
Cronbach, L. J. (1951). Coefficient Alpha and the İnternal Structure of Tests. Psychometrika, 16(3), 297–334.
Devellis, R. F. (2021). Ölçek Geliştirme: Kuram ve Uygulamalar (T. Totan, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Eagly, A. H. (2009). The His and Hers of Prosocial Behavior: An Examination of the Social Psychology of Gender. American Psychologist, 64(8), 644–658.
Eccles, R. G. Ve Klimenko, S. (2019). The İnvestor Revolution. Harvard Business Review, 97(3), 106–116.
European Central Bank (ECB). (2021). Guide on Climate-Related and Environmental Risks: Supervisory Expectations Relating to Risk Management and Disclosure. Frankfurt am Main.
European Commission. (2020). EU Taxonomy for Sustainable Activities. Brussels.
Field, A. (2013). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics (4th Ed.). London: SAGE Publications.
Fornell, C. ve Larcker, D. F. (1981). Evaluating Structural Equations Models With Unobservable Variables and Measurement Error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. http://dx.doi.org/10.1177/002224378101800104
Geneva Association. (2021). Climate Change Risk Assessment for the Insurance Industry. Geneva Association. https://www.genevaassociation.org/publication/climate-risk-assessment-insurance
Günel, Y. ve Bircan, H. (2022). Scale Development Effort to Determine İndividual Housing Financing Preferences. Journal of Economics and Administrative Sciences, 23(3), 709–725. Erişim adresi: https://research.ebsco.com/c/mwdjhe/results?q=AN%20158900899
Hahn, T., Figge, F., Pinkse, J. ve Preuss, L. (2015). Trade‐Offs in Corporate Sustainability: You Can’t Have Your Cake and Eat It. Business Strategy and the Environment, 24(7), 605–618. https://doi.org/10.1002/bse.1874
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. ve Anderson, R. E. (2010). Multivariate Data Analysis (7th Ed.). Upper Saddle River, NJ: Pearson Education.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E. ve Tatham, R. L. (2005). Multivariate Data Analysis. New Jersey: Prentice Hall, Pearson Education.
Henseler, J., Ringle, C. M. ve Sarstedt, M. (2015). A New Criterion for Assessing Discriminant Validity in Variance-Based Structural Equation Modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115–135. http://dx.doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
IPCC. (2022). Sixth Assessment Report: Summary for Policymakers. Intergovernmental Panel on Climate Change.
Kaiser, H. F. (1974). An İndex of Factorial Simplicity. Psychometrika, 39(1), 31–36. http://dx.doi.org/10.1007/BF02291575
Karagöz, Y. (2016). SPSS 23 ve AMOS 23 Uygulamalı İstatistiksel Analizler. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Karasar, N. (2022). Bilimsel Araştırma Yöntemi (35. Baskı). Ankara: Nobel Yayıncılık.
Kartal, M. ve Bardakçı, S. (2018). SPSS ve AMOS Uygulamalı Örneklerle Güvenirlik ve Geçerlik Analizleri (1. Baskı). Ankara: Akademisyen Yayınevi.
Kline, R. B. (2011). Principles and Practice of Structural Equation Modeling (3rd Ed.). New York, NY: The Guilford Press.
Krueger, P., Sautner, Z. ve Starks, L. T. (2020). The İmportance of Climate Risks for İnstitutional İnvestors. Review of Financial Studies, 33(3), 1067–1111.
Malhotra, N. K. (2010). Marketing Research: An Applied Orientation. New Jersey: Pearson Education.
Meydan, C. H. ve Şeşen, H. (2015). Yapısal Eşitlik Modellemesi: AMOS Uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık.
Netemeyer, R. G., Bearden, W. O. ve Sharma, S. (2003). Scaling Procedures: Issues and Applications. California: Sage Publications.
Network for Greening the Financial System (NGFS). (2019). A Call for Action: Climate Change as a Source of Financial Risk. Paris: Banque de France.
Network for Greening the Financial System (NGFS). (2020). Guide For Supervisors: Integrating Climate-Related And Environmental Risks Into Prudential Supervision. NGFS. https://www.ngfs.net/en/publications
Nunnally, J. C. ve Bernstein, I. H. (1994). Psychometric Theory (3rd Ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2020). Developing Sustainable Finance Definitions and Taxonomies. Paris: OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/134a2dbe-en
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2022a). Climate-Related Risks and Opportunities in the Financial Sector. OECD Green Finance Report. Paris: OECD Publishing.
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2022b). Climate Change and Financial Markets: Aligning Finance With Climate Goals. OECD Publishing. https://www.oecd.org/finance/climate-change-financial-markets.htm
Raykov, T. ve Marcoulides, G. A. (2006). A First Course in Structural Equation Modeling. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
Raykov, T. ve Marcoulides, G. A. (2008). An İntroduction to Applied Multivariate Analysis. New York, NY: Routledge.
Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM). (2024). 2024 Sigortacılık Sektörü Genel Görünüm Raporu. Erişim adresi: https://www.sbm.org.tr
Sürücü, L. ve Maslakçı, A. (2020). Validity and Reliability in Quantitative Research. Business & Management Studies: An International Journal (BMIJ), 8(3), 2694–2726. http://dx.doi.org/10.1136/eb-2015-102129
Swiss Re Institute. (2022). Climate Change Risk: Insights for Insurers. Swiss Re. https://www.swissre.com/institute
Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2007). Using Multivariate Statistics. Boston, MA: Allyn & Bacon.
(Hale, I. (2015). Ergenler İçin Oyun Bağımlılığı Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlama Çalışması. Elementary Education Online, 14(2), 874–884).
Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD). (2017). Final Report: Recommendations of the Task Force on Climate-related Financial Disclosures. Basel: Financial Stability Board.
Tavşancıl, E. (2010). Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi (4. baskı). Ankara: Nobel Basım Yayın.
Türkiye Bankalar Birliği (TBB). (2025). Bankacılık Sektörü İstatistikleri – Mart 2025. Erişim adresi: https://www.tbb.org.tr
Teece, D. J., Pisano, G. ve Shuen, A. (1997). Dynamic Capabilities and Strategic Management. Strategic Management Journal, 18(7), 509–533.
Tilikidou, I. (2007). The Effects of Knowledge and Attitudes Upon Greeks’ Pro-Environmental Purchasing Behavior. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 14(3), 121–134.
Turnacıgil, S. (2025). Impact of Physical and Transitional Climate Risks on Bank Performance: Causality Analysis in the Turkish Banking Sector. International Journal of Economics, Politics and Humanities Studies, 8(3), 131–142. https://doi.org/10.59445/ijephss.1710806
United Nations Environment Programme (UNEP). (2020). Youth and the Environment: Sustainable Lifestyles for Future Generations. Nairobi: UNEP.
United Nations Environment Programme Finance Initiative (UNEP FI). (2019). Changing Course: A Comprehensive İnvestor Guide to Scenario-Based Methods for Climate Risk Assessment. Geneva: UNEP FI.
United Nations Environment Programme Finance Initiative (UNEP FI). (2021a). Leadership for the Future: Implementing the Principles for Responsible Banking. Geneva: UNEP FI.
United Nations Environment Programme Finance Initiative (UNEP FI). (2021b). Principles for Responsible Banking: Guidance on Climate-Related Risk Management and Reporting. Geneva: UNEP FI.
Ülgen, F. ve Yılmaz, K. (2021). Sürdürülebilir Bankacılıkta Yeşil Finans ve Uyum Politikaları. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(4), 112–128.
Yakar, H. K. ve Alpar, Ş. E. (2017). Kültürlerarası Farkındalık ve Kültürlerarası Etkililik Ölçeklerinin Güvenirlik ve Geçerliğinin Belirlenmesi. Journal of Human Sciences, 14(3), 2748–2761. Erişim adresi: https://www.j-humansciences.com/ojs/index.php/IJHS/article/view/4885
Zelezny, L. C., Chua, P.-P. ve Aldrich, C. (2000). New Ways of Thinking About Environmentalism: Elaborating Gender Differences in Environmentalism. Journal of Social Issues, 56(3), 443–457.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
