Unutulmuş Mirasın Çağrısı: Yezidi Kültürü Üzerinden Sürdürülebilir Bir Turizm Modeli

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1857

Anahtar Kelimeler:

Yezidilik- Kültürel Miras- Sürdürülebilir Turizm- Toplum Temelli Turizm- İnanç Turizmi

Özet

Kültürel miras, bir toplumun geçmişten devraldığı, günümüzde yaşattığı ve gelecek nesillere aktardığı paha biçilmez bir hazinedir. Mezopotamya’nın kadim halklarından biri olan Yezidiler, yüzyıllar boyunca kapalı bir toplum yapısı ve sözlü gelenek aracılığıyla özgün kimliklerini korumuşlardır. Ancak 2014 yılındaki IŞİD (DAEŞ) saldırıları, zorunlu göç dalgaları ve modernleşme süreçleri bu kültürel dokuyu ciddi bir erozyona uğratmıştır. Bu çalışma, Yezidi kültürel mirasının somut (mimari, mezarlıklar) ve somut olmayan (ritüeller, sözlü edebiyat) unsurlarını Toplum Temelli Turizm (TTT) prensipleri çerçevesinde değerlendirmektedir. Çalışmanın temel amacı, kültürel sürdürülebilirliği merkeze alan ve yerel toplulukların ekonomik güçlenmesini hedefleyen bir inanç turizmi modeli kurgulamaktır.

Kaynaklar

Açıkyıldız, B. (2010). The Yezidis: The history of a community, culture and religion. I.B. Tauris. ISBN: 987 1 84885 274 7

Açıkyıldız, B. (2023). Manifestation of the Yezidi Identity: Cemetery, Symbol, and Memory. Iran and the Caucasus, 27(1), 22-38. https://doi.org/10.1163/1573384X-02701002

Ackermann, A. (2003). Yeziden in Deutschland. Von der Minderheit zur Diaspora. Paideuma, 49, 157–177. http://www.jstor.org/stable/40315516.

Allison, C. (2007). Yezidi sözlü kültürü (F. Adsay, Çev.). Avesta Yayınları.

Alnsour, J., Arabeyyat, A., Hyasat, A., Al-Habees, M., & Aldweik, R. (2023). The impact of urbanization on cultural heritage buildings in Jordan: As-salt as a case study. Future Cities and Environment, 9(21), 1–14. https://doi.org/10.5334/fce.191

Aniqoh, N. A. F. A., & Hanik, U. (2021). The potential of halal tourism industry in Uzbekistan. Journal of Digital Marketing and Halal Industry. https://doi.org/10.21580/jdmhi.2021.3.2.8634

Arapov, A. B. (2019). Samarkand masterpieces of Central Asia. Tashkent.

Aslan, M. A. (2019). Tarihten Günümüze Yezidilik/Êzîdîlik ve Viranşehir Yezidiliği/Êzîdîliği (Yüksek lisans tezi). Harran Üniversitesi.

Aydemir, S. (2010). Küresel Dünyada Küçük Dini Grupların Varoluşsal Sorunları ve Entegrasyonal Asimilasyonu: Yezidiler Örneği. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 24, 7-32. https://izlik.org/JA85KF27LH

Bahraminia, E., Vahdati Pur, S. R., & Yazidi, S. H. (2023). Educational and economic needs assessment and prioritization of tourism sector investors. New Approaches in Management and Marketing, 2(1), 172-185. eISSN: 2981-1554. https://www.jnamm.ir/

Bozan, M. (2012a). Şeyh ‘Adi bin Müsafir: Hayatı, menkıbevi kişiliği ve Yezidi inancındaki yeri. Nûbihar. ISBN:9786055402716

Bozan, M. (2012b). Şeyh ‘Adî’siz Yezidîlik: Yezidîlerin ‘Adî b. Musâfir algısında yaşanan farklılaşmalar. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 53(2), 23-41.

Bozkurt, N. (2006). Sünnet. İ. K. Dönmez (Ed.), İslamda inanç, ibadet ve günlük yaşayış ansiklopedisi* (Cilt 4, s. 1842). Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı (İFAV). ISBN: 9755480838

Cetorelli, V., Sasson, I., Shabila, N., & Burnham, G. (2017). Mortality and kidnapping estimates for the Yazidi population in the area of Mount Sinjar, Iraq, in August 2014: A retrospective household survey. PLoS Medicine, 14(5), e1002297. https://doi. org/10.1371/journal.pmed.1002297

Chainoglou, K. (2017). The protection of intangible cultural heritage in armed conflict: Dissolving the boundaries between the existing legal regimes? Santander Art and Culture Law Review, 3, 109–134. DOI: 10.4467/2450050XSNR.17.017.8426

Choi, A. S., Ritchie, B. W., Papandrea, F., & Bennett, J. (2010). Economic valuation of cultural heritage sites: A choice modeling approach. Tourism Management, 31(2), 213–220. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.02.014

Deniz, Ş. (2023). Sosyokültürel ve dini boyutlarıyla Midyat Yezidileri (Yüksek lisans tezi). Şırnak Üniversitesi. ISBN: 978-625-94798-0-4

Donders, Y. (2020). Cultural heritage and human rights. Oxford Handbook on International Cultural Heritage Law. Research Paper No. 2020-37, Amsterdam Center for International Law No. 2020-15, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3636009.

El-Zubi, H. (2023). UNESCO supports to the inventory of Yezidi community's intangible and tangible cultural heritage in Iraq. UNESCO. https://reliefweb.int/report/iraq/unesco-supports-inventory-yezidi-communitys-intangible-and-tangible-cultural-heritage-iraq-enar

Ertit, V. (2020). Sekülerleşme teorisi. Liberte Yayınları. Eryiğit Bader, A. (2018). Sünnet olma ve kadın sünneti. Eskiyeni: Anadolu İlahiyat Akademisi Araştırma Dergisi, 37, 81-107. ISBN: 978-605-9823-42-5

Glatz, C., Sorotou, A., Raheem, K. R., Abdullah, H. H., Mohammed-Amin, R. K., Marf, D. A., … & Haydar, S. M. (2024). Archaeology as cultural heritage in Kurdistan Region of Iraq. Current Anthropology, 65(S26). https://doi.org/10.1086/731723

H., Idrassen, H., El Yazidi, Boujrouf, S. (2025). Community tourism to enhance local knowledge in protected areas: The case of Oukaimden and Tiout. Rivages, 11(2), 65-82. https://doi.org/10.34874/IMIST.PRSM/rivages-v11.i2.60571

İbrahimoğlu, Y. (2023). Midyat-İdil Yezidiliği: Tarihsel ve kültürel boyutlarıyla. Eskiyeni Yayınları. ISBN: 9786256781160

İbrahimoğlu, Y. (2024). Yezîdilerde sünnet merasimi ve kirveliğin birlikte yaşama kültüründeki yeri: Midyat örneği. e-makâlât Mezhep Araştırmaları Dergisi, 17(1), 295-318.

Kaplan, Y. (2016). Ortadoğu’da (Y)ezidilik ve (Y)ezidiler. Yeni Türkiye Dergisi, 1(82), 787-797. https://isamveri.org/pdfdrg/D01266/2016_82/2016_82_KAPLANY.pdf

Kizilhan, J. I. (2017). The Yazidi—Religion, culture and trauma. Advances in Anthropology, 7, 333-339. DOI: 10.4236/aa.2017.74019

Lescot, R. (2014). Yezidiler: Din, tarih ve toplumsal hayat - Cebel Sincar ve Suriye Yezidileri (A. Meral, Çev.). Avesta Yayınları. ISBN:9789757112815

Loulanski, T., & Loulanski, V. (2011). The sustainable integration of cultural heritage and tourism: A meta-study. Journal of Sustainable Tourism, 19(7), 837–862. https://doi.org/10.1080/09669582.2011.553286

Morandi Bonacossi, D., Simi, F., & Hasan, B. J. (2024). The Land of Nineveh Archaeological Project: Cultural heritage protection and enhancement, community engagement, and sustainable tourism in the Kurdistan Region of Iraq. Heritage Studies. ISBN 9781003491071

Msall, K. A. (2018). Humanitarian aid workers’ knowledge of minority cultures in Iraqi Kurdistan. Journal of International Humanitarian Action. https://doi.org/10.1186/s41018-018-0037-4

Bedir, M. (2020). Sünnet, fıtrat ve temizlik: İslam’da sünnet olmanın hükmüne ilişkin bir değerlendirme. H. Ertin (Ed.), Tıbbi, dini, hukuki ve etik açıdan bedene yapılan müdahaleler* (ss. 248-260).ISAR. ISBN 978-605-9276-22-1

Navruz-Zoda, B., & Navruz-Zoda, Z. (2016). The destination marketing development of religious tourism in Uzbekistan. International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage, 4(7), Article 3. Isar Yayınları. https://doi.org/10.21427/D7G01X

Novita, A. A., Ngindana, R., & Putra, E. (2024). Preserving cultural heritage: Integrating traditional values and local arts for sustainable tourism. Jurnal Inovasi Ilmu Sosial dan Politik (JISoP), 6(1), 68–77. DOI: 10.33474/jisop.v6i1.21925

Öz, Y. (2007). Mardin Yezidileri, inanç, sosyal hayat ve coğrafi dağılım (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi.

Ramadan, E. (2015). Sustainable urbanization in the Arabian Gulf Region: Problems and challenges. Arts and Social Sciences Journal, 6, 1–4. DOI: 10.4172/2151-6200.1000109

Reşow, X. C., & Kreyenbroek, P. G. (2011). Tanrı ve Şeyh Adi kusursuzdur: Yezidi tarihinden kutsal şiirler ve dinsel anlatılar (İ. Bingöl, Çev.). Avesta Yayınları. ISBN: 9786055585785

Sağır, A., & Tayanç, M. (2025). Imaginary views of death: Cemetery, identity, and memory (The case of Yazidis in Turkey). Journal of Asian and African Studies, 1(1), 1-20. https://doi.org/10.1177/00219096231188957

Sever, R. (2016). Battalgazi (Eski Malatya) ilçesinin kültürel peyzajinda tarih ve inanç turizmi. International Journal of Human Sciences, 13(1), 2135-2157. doi:10.14687/ijhs.v13i1.3617

Shakhriyorov, S. S. (2023). Exploring the potential of Ziyarah tourism in Uzbekistan: A comprehensive study of Samarkand. Fundamental Studies, 8. https://doi.org/10.5281/zenodo.8279672.

Shakhriyorov, S. (2025). Smart Ziyarah: Enhancing Pilgrimage Tourism In Uzbekistan Through Digital Transformation. Yangi Renessansda Ilm-Fan Taraqqiyoti, 1(3), 564-574.

Shinde, K. A., & Olsen, D. H. (2022). Reframing the intersections of pilgrimage, religious tourism, and sustainability. Sustainability, 15, 461. https://doi.org/10.3390/su15010461

Spät, E. (2016). Hola Hola Tawusi Melek, Hola Hola Şehidêt Şingalê: Persecution and the development of Yezidi ritual life. Kurdish Studies, 4(2), 155–175.

Suvari, Ç. C. (2013). Ezidiler: Etnodinsel bir inanç olarak Ezidilik. Ütopya Yayınları. ISBN: 9786055580421

Sümer, N., & Aktaş, A. (2017). Yezidilerde dini teşkilatlanmanın sosyal hayata yansımaları (Batman-Beşiri örneği). Dini Araştırmalar Dergisi, 20(51), 117-136. https://doi.org/10.15745/da.323808

Taşğın, A. (2005). Yezidiler. Aziz Andaç Yayınları. ISBN: 9789759855444

Tayanç, M. (2024). Göç, kentleşme ve sekülerleşme karşısında Ezidilik. Mevzu: Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 183-204. Doi :10.56720/mevzu.1397148

Turan, A. (1989). Yezidiliğin aslı, kurucusu ve tarihçesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3, 42-82. https://izlik.org/JA69UP28NG

Uslu, A., Erul, E., Santos, J. A. C., Obradović, S., & Santos, M. C. (2023). Determinants of residents’ support for sustainable tourism development: An empirical study in Midyat, Turkey. Sustainability, 15(13), 10013. https://doi.org/10.3390/su151310013.

İndir

Yayınlanmış

22-06-2026

Nasıl Atıf Yapılır

BAĞÇI, E. (2026). Unutulmuş Mirasın Çağrısı: Yezidi Kültürü Üzerinden Sürdürülebilir Bir Turizm Modeli. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 61(2), 1840–1853. https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1857

Sayı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Benzer Makaleler

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.