Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Kapsamında İlk Okuma Yazma Öğretiminin İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1869Anahtar Kelimeler:
İlkokul Öğretmenleri- Program Özerkliği- Öğretme Motivasyonu- Öğretmen- Özerklik- MotivasyonÖz
İlk okuma yazma öğretimi, öğrencilerin akademik gelişimlerinin ve eğitim yaşantılarının temelini oluşturan kritik bir öğrenme sürecidir. Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) kapsamında yürütülen ilk okuma-yazma öğretimine ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşlerini incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiş; öğretmen görüşleri ilk okuma becerileri, metin türleri ve okuma materyalleri, yazma kazanımları ve yazma süreci, ölçme-değerlendirme uygulamaları ile öğretimi destekleyen materyaller olmak üzere beş tema altında incelenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin TYMM’nin okuma ve yazma öğretimine ilişkin kuramsal yaklaşımını genel olarak olumlu değerlendirdiklerini göstermektedir. Programın yalnızca teknik becerilere değil, anlama, yorumlama ve eleştirel düşünme gibi üst düzey bilişsel süreçlere vurgu yapması öğretmenler tarafından önemli bir güçlü yön olarak görülmektedir. Bununla birlikte bazı kazanımların sınıf içi uygulamalarda yeterince somutlaştırılamadığı, metin uzunluklarının öğrencilerin gelişim düzeyiyle her zaman uyumlu olmadığı ve ölçme-değerlendirme süreçlerinin uygulamada çeşitli güçlükler doğurabildiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak TYMM’nin ilk okuma-yazma öğretimi açısından güçlü bir kuramsal çerçeve sunduğu; ancak programın sınıf içi uygulamalarda daha etkili kullanılabilmesi için öğretmenlere yönelik uygulama temelli rehberliklerin güçlendirilmesi gerektiği görülmektedir.
Referanslar
Akyol, H. (2018). Türkçe ilk okuma yazma öğretimi. Ankara: Pegem Akademi.
Altay, G., & Baş, Ö. (2023). Cumhuriyet dönemi Türkçe dersi öğretim programlarında ilk okuma ve yazma öğretimi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 530–558. https://doi.org/10.29000/rumelide.1342148
Armstead-Flowers, T. A. (2015). Investigating teachers' beliefs about and self-reported practices in early literacy teaching. (Doctoral dissertation), University of Iowa, ABD.
Aslan, M., & Altunova, N. (2019). Birinci sınıf Türkçe (ilk okuma yazma) öğretim programının değerlendirilmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32, 31–75. https://doi.org/10.14520/adyusbd.490598
Ateş, B., & Kaya, M. (2023). Çocuk edebiyatı eserlerinin 6. sınıf öğrencilerinin okuma motivasyonu, okuma tutumu ve okur öz algısına etkisi., Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(4), 1018–1036. https://doi.org/10.16916/ aded.1333107
Başar, M., & Tanış Gürbüz, H. M. (2020). İlk okuma ve yazma öğretiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 8(1), 1-20. https://doi.org/10.35233/oyea.666563
Baysal, Ö. (2015). Sınıf öğretmenlerinin birinci sınıf Türkçe ders programına ve uygulanmasına ilişkin görüşleri: Ağrı ili örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
Berninger, V. (2000). Development of language by hand and its connections to language by ear, mouth, and eye. Topics in Language Disorders, 20(4), 65-84.
Biesta, G. J. J. (2015). Good education in an age of measurement: Ethics, politics, democracy. London, UK: Routledge.
Binbaşıoğlu, C. (2004). İlkokuma ve yazma öğretimi. Ankara: Nobel.
Braker-Walters, B. A. (2014). Informational text and the Common Core: A content analysis of three basal reading programs. SAGE Open, 4(4), 1–8. https://doi.org/10.1177/2158244014555119
Büyük, U. (ed.) (2025). Eğitimde Teknoloji Entegrasyonu: Yapay Zekâ ve Dijitalleşme Perspektifleri. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub773
Cheung, W. M., Tse, S. K., Lam, J. W., & Loh, E. K. Y. (2009). Progress in International Reading Literacy Study 2006 (PIRLS): Pedagogical correlates of fourth-grade students in Hong Kong. Journal of Research in Reading, 32(3), 293–308. https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.2009.01395.x
Çelenk, S. (2002). İlkokuma-Yazma Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlara İlişkin Öğretmen Görüşleri. İlköğretim Online, 1(2). https://izlik.org/JA27RH94WT
Çifçi, M. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nın Bütüncül Yaklaşımına Bir Örnek: Sosyal Katılım Becerisi. Milli Eğitim Dergisi, 54(1), 661-708. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1701847
Davis, K., & Bernadowski, C. (2025). Primary teachers' perceptions, knowledge, and attitudes regarding teaching early literacy skills incorporating the science of reading (SoR). International Journal of Changes in Education, 2(3), 162–171. https://doi.org/10.47852/bonviewIJCE42022328
Delors, J. (1996). Learning: The treasure within (ss. 85-96). Paris: Unesco.
Giles, R.M., Tunks, K. (2015). Teachers’ Thoughts on Teaching Reading: An Investigation of Early Childhood Teachers’ Perceptions of Literacy Acquisition. Early Childhood Educ J, 43, 523–530. https://doi.org/10.1007/s10643-014-0672-3
Göçer, A. (2014). Türkçe öğretiminde okuma ve yazma eğitimi. Ankara: Pegem.
Gözüküçük, M. (2016). Ses temelli cümle yöntemi ve yapılandırmacılık. In F. Susar Kırmızı & E. Ünal (Eds.), İlk okuma yazma öğretimi (ss. 1–33). Anı.
Gül, A., Ersoy, N., Aşıkcan, M., & Taşkaya, S. M. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeliyle yenilenen ilk okuma ve yazma öğretimine ilişkin öğretmen görüşleri. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 21(2), 109–128. https://doi.orğ/10.17244/eku.1759811
Kardeş, S., & Acar, S. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Okul öncesi eğitim programına ilişkin öğretmen değerlendirmeleri. Siirt Eğitim Dergisi. 5(2), 261 – 281. https://doi.org/10.58667/sedder.1796935
Kehoe, K. and McGinty, A. (2023). Exploring teachers' reading knowledge, beliefs and instructional practice. Journal of Research in Reading, 47(1), 63-82. https://doi.org/10.1111/1467-9817.12440
Keleş, F., & Cırık, İ. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlamında Program Geliştirme Uzmanlarının Deneyimleri. Milli Eğitim Dergisi, 54(1), 11-60. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1707179
Göçer, V., & Kuzu, O. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli temelinde matematik alan becerilerinin yatay ve dikey bağlamda çok yönlü analizi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(2), 1061-1109. https://doi.org/10.17679/inuefd.1637696
Lessing, A. C., & De Witt, M. W. (2022). The importance of the executive function of the brain in early literacy development. Per Linguam, 38(1). https://hdl.handle.net/10520/ejc-perling_v38_n1_a4
MacArthur, M. (2025). Large language models and the problem of rhetorical debt. AI & Society, 40, 6425–6438. https://doi.org/10.1007/s00146-025-02403-w
Menon, S., & Hiebert, E. H. (2005). A comparison of first graders' reading with little books or literature-based basal anthologies. Reading Research Quarterly, 40(1), 12–38. https://doi.org/10.1598/RRQ.40.1.2
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. MEB.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). İlkokul Türkçe dersi öğretim programı. MEB.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis (2nd ed.). Sage.
Morgan, H. (2006). Best practices for beginning reading instruction. Reading Improvement.
Moats, L. (2009). Knowledge foundations for teaching reading and spelling. Reading and Writing.
Nguyen, T. T. L. (2019). Selection of research paradigms in English language teaching: Personal reflections and future directions. KnE Social Sciences, 1–19. https://doi.org/10.18502/kss.v3i19.4826
Nissen, A., Tengberg, M., Svanbjörnsdóttir, B. M. B., Gabrielsen, I. L., Blikstad-Balas, M., & Klette, K. (2021). Function and use of literary texts in Nordic schools. L1–Educational Studies in Language and Literature, 21(2), 1–22. https://doi.org/10.17239/L1ESLL-2021.21.02.10
OECD. (2019). OECD learning compass 2030. OECD.
Onuk, D. E., & Avcı, B. (2021). Okuma becerileri dersi öğretim programının incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 343-359. https://doi.org/10.16916/aded.831766
Paris, D. (2012). Culturally sustaining pedagogy: A needed change in stance, terminology, and practice. Educational Researcher, 41(3), 93–97. https://doi.org/10.3102/0013189X12441244
Parsons, A. (2025). Talkin’ ‘bout a revolution: Student-centered, equity-driven school design. (Doctoral dissertation, Northeastern University).
Sirem, Ö. (2014). 4+4+4 okul sisteminde sınıf öğretmenlerinin ilkokuma yazma öğretim sürecine yönelik görüşleri. (Yüksek lisans tezi). Düzce Üniversitesi, Düzce.
De Smedt, F., & Van Keer, H. (2018). Fostering writing in upper primary grades: A study into the distinct and combined impact of explicit instruction and peer assistance. Reading and Writing, 31(2), 325-354. https://doi.org/10.1007/s11145-017-9787-4
Tekin, S., & Demirkasımoğlu, N. (2023). An analysis of the relationship between teachers' workload and work-life balance. International Journal of Turkish Educational Sciences, 11(21), 893–937. https://doi.org/10.46778/goputeb.1209332
Temizkan, M. (2011). Türkçe öğretiminde yazma eğitimi. Ankara: Pegem.
UNESCO. (2021). Reimagining our futures together: A new social contract for education. UNESCO.
VanSlander, J. (2023). Improving teacher self-efficacy and student achievement in writing. In Instructional leadership efforts and evidence-based practices to improve writing instruction (s. 104–126). IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1-6684-8661-0.ch005
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Ankara: Seçkin.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
