Seyahat Acentesi ve Tur Operatörü Faaliyetleri Sektörünün Özkaynak Kârlılığının Analizi ve Hizmet Alt Sektörleri ile Karşılaştırılması
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1985Anahtar Kelimeler:
DuPont Analizi- Finansal Performans- Seyahat Acenteleri- Tur Operatörleri- Hizmet SektörüÖz
Bu çalışmanın amacı, Seyahat Acentesi ve Tur Operatörü Faaliyetleri sektörünün 2015–2024 dönemindeki finansal performansını DuPont analizi çerçevesinde değerlendirmek ve elde edilen bulguları diğer hizmet alt sektörleri, tüm hizmetler sektörü ve tüm sektörler ile karşılaştırmaktır. Araştırmada Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) sektör bilançolarından elde edilen veriler kullanılmış; net kâr marjı, aktif devir hızı, aktif kârlılığı, özkaynak çarpanı ve özkaynak kârlılığı oranları hesaplanarak sektörler arası karşılaştırmalı analiz gerçekleştirilmiştir. Bulgular, Seyahat Acentesi ve Tur Operatörü Faaliyetleri sektörünün hizmet alt sektörleri içerisinde en yüksek aktif devir hızına sahip olduğunu, ancak düşük net kâr marjı nedeniyle bu avantajını aktif ve özkaynak kârlılığına yansıtamadığını göstermektedir. Ayrıca sektörün yüksek özkaynak çarpanı, güçlü finansal performanstan ziyade yüksek finansal kaldıraç ve yabancı kaynak kullanımına işaret etmektedir. Hizmet alt sektörleri arasında Bilgi ve İletişim sektörü en başarılı finansal performansı sergilerken, Gayrimenkul Faaliyetleri, Ulaştırma ve Depolama ile Konaklama ve Yiyecek Hizmeti Faaliyetleri en düşük performans gösteren sektörler olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak Seyahat Acentesi ve Tur Operatörü Faaliyetleri sektörünün temel finansal sorununun satış hacmi yetersizliği değil, satışların sürdürülebilir kârlılığa dönüştürülememesi olduğu belirlenmiştir.
Referanslar
Açıkgöz, T. ve Fidan, A. (2023). Türkiye'de ulaştırma firmalarının finansal performansı ve piyasa değerini incelemede panel DuPont regresyon yaklaşımı. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (97), 99-112. https://doi.org/10.25095/mufad.1192291
Akbulaev, N., Guliyeva, N., & Aslanova, G. (2020). Economic analysis of tourism enterprise solvency and the possibility of bankruptcy: The case of the Thomas Cook Group. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, 9, 1-12. Erişim adresi: https://www.ajhtl.com/uploads/7/1/6/3/7163688/article_26_vol_9_2__2020_azerbaijan.pdf
Akyüz, K. C., Yıldırım, İ. ve Akyüz, İ. (2020). Birleşik oran analizi (DuPont) yöntemi ile kâğıt ve kâğıt ürünleri sanayi sektöründe performans ölçümü. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 164–169. https://doi.org/10.24011/barofd.687611
Akyüz, F., Yeşil, T. ve Kara, E. (2019). İşletmelerin DuPont karlılık analiziyle performansının belirlenmesi: Borsa İstanbul imalat sektörü örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (83), 61-84. https://doi.org/10.25095/mufad.579728
Arı, H.O. (2025). COVİD-19 pandemi öncesi ve sonrasında Türk sağlık sektörünün finansal performansının analizi. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 7(2), 92-108. Erişim adresi: https://izlik.org/JA78JB88HT
Arı, H. O. (2023). DuPont modeli ile bir özel hastane grubunun ve Türkiye özel hastaneler sektörünün finansal performansının analizi, İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(1), 187-201. https://doi.org/10.20491/isarder.2023.1580
Atrill, P. (2020). Financial management for decision makers (9th ed.). Pearson.
Barnes, P. (1987). The analysis and use of financial ratios: A review article. Journal of Business Finance & Accounting, 14(4), 449–461. https://doi.org/10.1111/j.1468-5957.1987.tb00106.x
Bauman, M. P. (2014). Forecasting operating profitability with DuPont analysis: Further evidence. Review of Accounting and Finance, 13(2), 191–205. https://doi.org/10.1108/RAF-11-2012-0115
Bernstein, L. A., & Wild, J. J. (2000). Analysis of financial statements (5th ed.). McGraw-Hill.
Botika, M. (2012). The use of DuPont analysis in abnormal returns evaluation: Empirical study of Romanian market. Procedia: Social and Behavioral Sciences, 62, 1179–1183. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.202
Brigham, E. F., & Houston, J. F. (2019). Fundamentals of financial management (15th ed.). Cengage Learning.
Buhalis, D., & Laws, E. (Eds.). (2001). Tourism distribution channels: Practices, issues and transformations. Continuum.
Chang, K. J., Chichernea, D. C., & HassabElnaby, H. R. (2014). On the DuPont analysis in the health care industry. Journal of Accounting and Public Policy, 33(1), 83–103. https://doi.org/10.1016/j.jaccpubpol.2013.10.002
Çelik Erken, A. ve Digün, O. (2018) DuPont analizi yöntemiyle Türk çimento sektörünün finansal performansının değerlendirilmesi, International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 4(11), 458-471. https://doi.org/10.31576/smryj.87
Fairfield, P. M., & Yohn, T. L. (2001). Using asset turnover and profit margin to forecast changes in profitability. Review of Accounting Studies, 6(4), 371–385. Erişim adresi: https://link.springer.com/article/10.1023/A:1012430513430
Fraser, L. M., & Ormiston, A. (2016). Understanding financial statements (11th ed.). Pearson.
Gibson, C. H. (2022). Financial reporting and analysis: Using financial accounting information (15th ed.). Cengage Learning.
Hawawini, G., & Viallet, C. (2011). Finance for executives: Managing for value creation (4th ed.). South-Western Cengage Learning.
Helfert, E. A. (2001). Financial analysis Tools and techniques: A guide for managers (10th ed.). McGraw-Hill.
Higgins, R. C., Koski, J. L. & Mitton, T. (2022). Analysis for financial management (13th ed.). McGraw-Hill.
Horrigan, J. O. (1968). A short history of financial ratio analysis. The Accounting Review, 43(2), 284–294. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/243765
Jiang, J. (2023). Application of DuPont-factor analysis to financial performance and market measurement of the Southeast Asian hotel industry. International Journal of Applied Economics, Finance and Accounting, 17(1), 127–134. https://doi.org/10.33094/ijaefa.v17i1.1089
Kaplan, R. S., & Norton, D. P. (1992). The balanced scorecard—Measures that drive performance. Harvard Business Review, 70(1), 71–79. Erişim adresi: https://steinbeis-bi.de/images/artikel/hbr_1992.pdf
Karadeniz, E. ve Koşan, L. (2017). Hastane hizmetleri sektörünün aktif ve özsermaye karlılık performansının analizi: Hastane hizmetleri sektör bilançolarında bir araştırma. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 5(1), 37-47. Erişin adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/355440
Karadeniz, E., Koşan, L., Günay, F. ve Dalak, S. (2019). Otel işletmelerinde kârlılığı etkileyen değişkenlerin DuPont analiz tekniğiyle ölçülmesi: Avrupa borsalarında ekonometrik bir analiz. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (81), 21-36. https://doi.org/10.25095/mufad.510452
Koşan, L. ve Karadeniz, E. (2013). Türk imalat sektöründe küçük, orta ve büyük ölçekli işletmelerin finansal performansının DuPont analiz tekniğiyle incelenmesi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 45-62. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/cagsbd/article/554368
Koşan, L. ve Karadeniz, E. (2014). Konaklama ve yiyecek hizmetleri alt sektörünün finansal performansının DuPont finansal analiz sistemi kullanılarak incelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 11(2), 75-89. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/soid/article/136036
Kharatyan, D., Lopes, J. C., & Nunes, A. (2017). Determinants of return on equity: Evidence from NASDAQ 100. In Proceedings of the XXVII Jornadas Hispano-Lusas de Gestión Científica. Publicaciones de la Universidad de Alicante. Erişim adresi: https://fileserver-az.core.ac.uk/download/pdf/153415507.pdf
Liesz, T. J. (2002). Really modified DuPont analysis: Five ways to improve return on equity. Proceedings of the Small Business Institute Conference, 1–13. Erişim adresi: https://www.scribd.com/document/54283083/DuPont-Analysis
Neely, A. (1999). The performance measurement revolution: Why now and what next? International Journal of Operations & Production Management, 19(2), 205–228. https://doi.org/10.1108/01443579910247437
Nissim, D., & Penman, S. H. (2001). Ratio analysis and equity valuation: From research to practice. Review of Accounting Studies, 6(1), 109–154. Erişim adresi: https://link.springer.com/article/10.1023/A:1011338221623
OECD. (2023). OECD Services Trade Restrictiveness Index: Policy trends up to 2023. OECD Publishing. Erişim adresi: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/02/oecd-services-trade-restrictiveness-index-policy-trends-up-to-2023_ffb6f89e/c21143c6-en.pdf
Öcek, C., Beyazgül, M., ve Karadeniz, E. (2023). Seyahat acentesi ve tur operatörleri faaliyetleri sektöründe Covid-19 salgınının finansal performans ve finansal başarısızlık riskine etkisi. Alanya Akademik Bakış, 7(1), 169-186. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.1083594
Palepu, K. G., Healy, P. M., & Peek, E. (2022). Business analysis and valuation: IFRS edition (5th ed.). Cengage Learning.
Penman, S. H. (2013). Financial statement analysis and security valuation (5th ed.). McGraw-Hill Education.
Poretti, C., & Heo, C. Y. (2022). COVID-19 and firm value drivers in the tourism industry. Annals of Tourism Research, 95, 103433. https://doi.org/10.1016/j.annals.2022.103433
Ross, S. A., Westerfield, R. W., & Jordan, B. D. (2022). Fundamentals of corporate finance (13th ed.). McGraw-Hill.
Shahnia, C., & Endri, E. (2020). DuPont analysis for the financial performance of trading, service & investment companies in Indonesia. International Journal of Innovative Science and Research Technology, 5(4), 193–211. Erişim adresi: https://ijisrt.com/dupont-analysis-for-the-financial-performance-of-trading-service-investment-companies-in-indonesia
Soliman, M. T. (2008). The use of DuPont analysis by market participants. The Accounting Review, 83(3), 823-853. https://doi.org/10.2308/accr.2008.83.3.823
Subramanyam, K. R. (2014). Financial statement analysis (11th ed.). McGraw-Hill.
Timothy, A. S. (2022). A study of financial performance using DuPont analysis in a supply chain. The International Journal of Business & Management, 10(11). https://doi.org/10.24940/theijbm/2022/v10/i11/BM2211-017
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2025a). Sektör bilançoları istatistikleri, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Reel+Sektor+Istatistikleri/Sektor+Bilancolari/Sektor+Bilanco+Verileri/, 22.06.2026 tarihinde erişilmiştir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2025b). Sektör bilançoları istatistikleri hazırlama açıklamaları, https://www3.tcmb.gov.tr/sektor/dosyalar/menu/metadata_tr.pdf, 22.06.2026 tarihinde erişilmiştir.
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2025). Hizmet ticareti istatistikleri. https://ticaret.gov.tr/hizmet-ticareti/hizmet-ticaret-istatistikleri
Türkiye İstatistik Kurumu (2025). 2024 yılı yıllık sanayi ve hizmet istatistikleri, https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/54051, 02.07.2026 tarihinde erişilmiştir.
UN Tourism. (2024). World Tourism Barometer. Madrid: UN Tourism. Erişim adresi: https://www.e-unwto.org/doi/epdf/10.18111/wtobarometereng.2024.22.1.1?role=tab
White, G. I., Sondhi, A. C., & Fried, D. (2002). The analysis and use of financial statements (3rd ed.). John Wiley & Sons.
Wild, J. J., Subramanyam, K. R., & Halsey, R. F. (2020). Financial statement analysis (13th ed.). McGraw-Hill.
World Bank. (2025). World Development Indicators. Washington, DC: World Bank.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.



