An Ottoman Village Economy in the Provinces through the Temettuat Registers: The Case of the Village of Tivnik (Altınbulak) in Erzurum
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1913Keywords:
Temettuat registers, Ottoman village economy, Erzurum Village of Tivnik, income distribution, Gini coefficient, Lorenz curveAbstract
This study examines the socio-economic structure of the village of Tivnik (today Altınbulak), located in the Erzurum region, on the basis of the Temettuat Registers dated 1844–1845, and treats the case as a micro-level prototype reflecting the functioning of an agriculture-based rural village economy in the Ottoman provinces. Using household-level data recorded in the registers, the study analyses the population structure, occupations, land ownership, agricultural production, livestock activities, income sources, and tax obligations within an integrated framework. The data employed in the study provide detailed records that enable an assessment of the main dynamics of the village economy in the relevant period. In addition to descriptive analysis, income distribution is measured through quantitative economic methods, namely the Lorenz curve and the Gini coefficient, and the findings are systematically evaluated. Based on total income data for sixty-six households, the Gini coefficient of Tivnik village is calculated as 0.404. This finding indicates that income distribution in the village economy deviates from perfect equality, yet does not reach a level of extreme inequality. Considering the fiscal nature of the temettuat records, the results should be interpreted as approximate indicators rather than absolute measures. In this respect, the study contributes to the literature by demonstrating that the structural characteristics of rural economies in the Ottoman provinces can be analysed at the micro level through temettuat registers.
References
Arşiv Kaynakları
Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). (1835). Nüfus Defteri (NFS.d.), 02734, H. 1251.
Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). (1845). Maliye Varidat Muhasebesi Temettüat Defterleri (ML.VRD.TMT), 06921, H. 1261.
Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). (1894). İrade Maliye (İ.ML), 14/27, H. 6 Zilkâde 1312 (1 Mayıs 1894).
Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). (1898). İrade Ticaret ve Nafia (İ.TNF), 7/48, H. 18 Cemâziyelâhir 1316 (3 Kasım 1898).
Kitaplar, Makaleler ve Tezler
Akgündüz, A. ve Öztürk, S. (2002). Darende Temettüat Defterleri. İstanbul.
Aşıroğlu, T. (1973). Erzurum İli’nin Tarihçesi. 50. Yıl Armağanı Erzurum ve Çevresi, C. 1, Atatürk Üniversitesi Yayınları.
Atar, A. (2007). Maliye Nezareti Temettüat Defterlerine Göre Tavşanlı Nahiyesi’nin Sosyo-Ekonomik Yapısı (yüksek lisans tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Atar, A. (2025). Hüdâvendigâr Eyaleti Kütahya Sancağı’na Bağlı Tavşanlı Nahiyesi’nin Sosyo-Ekonomik Yapısı (Maliye Nezareti Temettüat Defterlerine Göre). Bursa: Ekin Yayınevi.
Barkan, Ö. L. (1953). Tarihî Demografi Araştırmaları ve Osmanlı Tarihi. Türkiyat Mecmuası, 10, 1–26.
Barkan, Ö. L. (1988). Çiftlik. M.E.B. İslâm Ansiklopedisi, c. 3, 392–397.
Beygu, A. Ş. (1936). Erzurum Tarihi, Anıtları, Kitabeleri. İstanbul: Bozkurt Basımevi.
Calvert, H. H. (1867). Observations Respecting the Climate of Erzeroom. Journal of the Scottish Meteorological Society, II/IV, 115.
Coşkun, A. (1997). Maliye Nezâreti Temettüat Defterine Göre 1844 Yılında Erzurum Ovası’nın Sosyal ve Ekonomik Durumu. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Curzon, R. (1854). Armenia: A Year at Erzeroom, and on the Frontiers of Russia, Turkey and Persia. Londra.
Çelik, A. (2020). Erzurum Tifnik/Altınbulak Köyü Halk Edebiyatı. Haz. C. Gökçen. İstanbul: Akademisyen Kitabevi.
Dorfman, R. (1979). A Formula for the Gini Coefficient. The Review of Economics and Statistics, 61(1), 146–149.
Düzgün, D. (2009). Erzurumlu Kâmi Hakkında Yapılan Çalışmalar: Yeni Belgeler ve Bilgiler. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 1–2, 217–227.
Düzgün, D. ve ark. (2020). Altınbulak Köyünde Halk Kültürü Değişmeleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınevi.
Evliya Çelebi. (1314/1896). Seyahatnâme. C. 2. Haz. A. Cevdet. İstanbul.
Fındıkoğlu, Z. F. (1943). Erzurumda İktisadî ve İçtimaî Müşahedeler. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 4(1).
Gültekin, H. (2017). Osmanlıca Tapu Terimleri Sözlüğü. İstanbul.
Güran, T. (1985). Ondokuzuncu Yüzyıl Ortalarında Ödemiş Kasabasının Sosyo-Ekonomik Özellikleri. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, C. 41, S. 1–4.
Güran, T. (2014). 19. Yüzyılda Osmanlı Ekonomisi Üzerine Araştırmalar. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Hamilton, W. J. (1842). Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia. Londra.
İbn Battûta. (2000). İbn Battûta Seyahatnâmesi. C. 1. Çev. A. S. Aykut. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
İnalcık, H. (1993). Cizye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 8, 45–48.
İnalcık, H. (1993). Çiftlik. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 8, 313–314.
İnbaşı, M. ve ark. (2014). 1642 Tarihli Erzurum Eyâleti Mufassal Avârız Defteri, I. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Karal, E. Z. (1997). Osmanlı İmparatorluğu’nda İlk Nüfus Sayımı 1831. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü.
Kayserili, A. (2011). Erzurum Şehrinin Kültürel Coğrafyası (doktora tezi), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
Kırzıoğlu, M. F. (1962). ‘Lehçe-i Erzurum’ Yazmasında Halk Sözleri. Belleten, 10, 212–213.
Kütükoğlu, M. S. (1995). Osmanlı Sosyal ve İktisâdî Tarihi Kaynaklarından Temettü Defterleri. Belleten, 59(225), 395–412.
Kütükoğlu, M. (2003). 1830 Nüfus Sayımına Göre Menteşe Sancağı’nda Hane Nüfusu. Osmanlı Araştırmaları, 23, 75–92.
Kütükoğlu, M. S. (2007). XIX. Asır Ortalarında Tavas Kazası. İstanbul.
Lynch, H. F. B. (1967). Armenia: Travels and Studies. Beyrut.
Mehran, F. (1975). Measures of Income Inequality. Econometrica, 43(4), 805–809.
Özger, Y. (2006). Tanzimat Öncesi Erzurum Şehrinin Demografik Yapısı. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 29, 239–266.
Pamuk, B. (2005). Erzurum Şehir Tarihinin Kaynakları ve Literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6, 633–688.
Pellegrino, S. (2020). The Gini Coefficient: Its Origins. Journal of Economic Inequality, 18(3), 373–388.
Sağlam, T. (2019). Mimariye Malzeme Temin Yerlerinden Çok Bilinmeyen Bir Alan: Erzurum Sazlığı. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 665–689.
Sevindi, C. (2018). Erzurum Ovası’nda 1947–2015 Yılları Arasında Arazi Kullanımındaki Değişmeler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22, 2855–2874.
(Som), M. N. (1338/1922). Tarihçe-i Erzurum Yahut Hemşehrilere Armağan. İstanbul: Ali Şükrü Matbaası.
Tabakoğlu, A. (2003). Türk İktisat Tarihi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Tanpınar, A. H. (2019). Beş Şehir. İstanbul: Dergâh Yayınları.
The Investopedia Team. (2025). Lorenz Eğrisi: Tanımı ve Kullanım Alanları. Investopedia. https://www.investopedia.com/terms/l/lorenz-curve.asp (Erişim: 15 Ocak 2026).
Turhan, M. (1987). Kültür Değişmeleri: Sosyal Psikoloji Bakımından Bir Tetkik. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1950). Tutanak Dergisi. VIII. Dönem, c. 23.
Tozlu, S. (2002). Erzurum Sazlıkları. Doğu Coğrafya Dergisi, 7(7), 187–219.
Tozlu, S. ve Yılmaz, İ. (2014). Erzurum (Ova) Kazasının Nüfusu (1896). Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 53, 33–48.
Tozlu, S. ve Kılıç, Ü. (2011). Erzurum Zirâat Tarihinden Notlar: Zeyrek. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4), 101–116.
Ürkmez, N. ve Küçükuğurlu, M. (2024). İngiliz Konsolos Memuru Henry Hunter Calvert’in Raporuna Göre Erzurum Ziraat Hayatı (1847). Turcology Research, 80, 396–409.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Third Sector Social Economic Review
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
