Ege Bölgesindeki Devlet Üniversitelerinin Veri Zarflama Analiziyle Verimliliklerinin Ölçülmesi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1861Anahtar Kelimeler:
Verimlilik- Veri Zarflama Analizi- Üniversite Etkinliği- CCR Modeli- BCC Modeli- Etkinlik Ölçümü- Ege BölgesiÖz
Üniversitelerin kalitesi, yalnızca genç nesillere bilgi aktarımı yönünden değil, aynı zamanda ekonomik kalkınmayı desteklemek bakımından da bir ülkenin geleceği için hayati önem arz etmektedir. Veri Zarflama Analizi (VZA), çeşitli sektörlerde karar verme birimlerinin (KVM) göreli etkinliğini ölçmek için kullanılan bir tekniktir. Özellikle, yükseköğretim kurumlarının kaynak kullanım etkinliğini ölçmek ve üniversiteler arası performans karşılaştırması yapmak için kullanılan güçlü bir analiz tekniğidir. Bu çalışmanın amacı, Ege Bölgesi'nde yer alan 15 devlet üniversitesinin etkinliklerini VZA tekniği ile incelemektir. Üniversitelerin 2024 yılına ait idare faaliyet raporlarından elde edilen veriler, R programlama dili kullanılarak, girdi yönelimli CCR ve BCC modelleri ile analiz edilmiştir. Analizde akademik personel sayısı ve öğrenci sayısı girdi değişkenleri; bilimsel yayın sayısı ve mezun öğrenci sayısı ise çıktı değişkenleri olarak kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre CCR modelinde 4 üniversitenin, BCC modelinde ise 8 üniversitenin etkin olduğu belirlenmiştir. Üniversitelerin ortalama CCR etkinlik değeri 0,8762, ortalama BCC etkinlik değeri ise 0,9341 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular, bazı üniversitelerde gözlenen verimsizliğin teknik yetersizliklerden değil, ölçek etkinliğinden kaynaklandığını göstermektedir. Ayrıca etkin olmayan üniversiteler için hedef girdi değerleri hesaplanarak kaynak kullanımında yapılması gereken iyileştirmeler ortaya konulmuştur. Bu çalışma, verimliliği düşük olan üniversitelerin kaynaklarını daha etkili ve dengeli kullanabilmeleri için somut politika önerileri sunmaktadır. Çalışmanın özgün katkısı, Ege Bölgesi’ndeki tüm devlet üniversitelerini kapsayan ve 2024 yılı güncel verileriyle gerçekleştirilen ilk kapsamlı bölgesel veri zarflama analizlerinden biri olmasıdır. Bulgular, politika yapıcılara ve üniversite yöneticilerine kaynak tahsisinin iyileştirilmesi, ölçek etkinliğinin artırılması ve yükseköğretim performansının geliştirilmesi konusunda önemli bilgiler sunmaktadır.
Referanslar
Abbott, M., & Doucouliagos, C. (2003). The efficiency of Australian universities: A data envelopment analysis. Economics of Education Review, 22(1), 89–97. https://doi.org/10.1016/S0272-7757(01)00068-1
Afyon Kocatepe Üniversitesi. (2024). Afyon Kocatepe Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://strateji.aku.edu.tr/wp-content/uploads/sites/29/2025/02/Afyon-Kocatepe-Universitesi-2024-Yili-Idare-Faaliyet-Raporu-web-2-2.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi. (2024). Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://strateji.afsu.edu.tr/idari-faaliyet-raporlari/#flipbook-df_4205/1/ Erişim Tarihi: 01.07.2025
Alkaya, A. (2026). OECD Ülkelerinin Makroekonomik Performansının VZA ve Kümeleme Analizine Göre Değerlendirilmesi. Sosyoekonomi, 34(67), 577-608.
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi. (2024). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://idari.adu.edu.tr/db/strateji/webfolders/topics/20250311153636-YLDAREFAALIYETRAPORU-000086672891912319179830.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
Banker, R., Charnes, A. ve Cooper, W. (1984) Veri Zarflama Analizinde Teknik ve Ölçek Verimsizliklerini Tahmin Etmek İçin Bazı Modeller. Yönetim Bilimi, 30, 1078-1092.
Barros, C. P., & Mascarenhas, M. J. (2005). Technical and allocative efficiency in a chain of small hotels. International Journal of Hospitality Management, 24(3), 415–436. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2004.08.007
Charnes, A., Cooper, W., Lewin, A. Y., & Seiford, L. M. (1997). Data envelopment analysis theory, methodology and applications. Journal of the Operational Research society, 48(3), 332-333.
Charnes, A., Cooper, W.W. & Rhodes, E. (1978). Measuring the Efficiency of Decision Making Units. European Journal of Operational Research. 2(6): 429–444.
Charnes, A., Cooper, W.W., Lewın, A.Y., & Seiford, L. M. (1994), Data Envelopment Analysis: Theory, Methodology and Application, Kluwer Academic Publisher, Boston, USA.
Cooper, W.W., Seıford L.W., & Tone K. (2000), Data Envelopment Analysis AComprehensive Text with Models, Application, References and DEA-Solver Software, Kluwer Academic Publishers, USA.
Doğan, A., & Bekmezoğlu, H. N. (2023). Devlet ve vakıf üniversitelerindeki yönetim bilişim sistemleri bölümlerinin karşılaştırmalı etkinlik analizi. Sosyal Mucit Academic Review, 4(1), 21-43.
Dokuz Eylül Üniversitesi. (2024). Dokuz Eylül Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://strateji.deu.edu.tr/wp-content/uploads/2025/03/2024-YILI-IDARE_FAALIYET_RAPORU.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
Ege Üniversitesi. (2024). Ege Üniversitesi 2024 Yılı Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://sgdb.ege.edu.tr/files/sgdb/icerik/faaliyetraporu2024-30052025.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
Eskici, İ., & İncekırık, A. (2025). Manisa İlindeki Kamu Hastanelerinin Verimliliklerinin Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi. Yönetim Bilişim Sistemleri Dergisi, 11(2), 21-31. ISSN: 2630-550X
Fanchon, P. (2003), “Variable Selection For Dynamic Measures of Efficiency in the Computer Industry”, IAER, Vol. 9, No. 3, pp. 175-188.
Farrell, M.J. (1957), “The Measurement of Productive Efficiency”, Journal of The Royal Statistical Society, Vol. 120, No :3, S. 253-290.
Harmankaya, İ., Pekmezci, M. T. & Ergülen, A. (2021). Türkiye’de 1992 yılında kurulan devlet üniversitelerinin etkinlik ölçümü: Veri zarflama analizi uygulaması. Balıkesir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 21-46. https://izlik.org/JA66CY36SX
İzmir Bakırçay Üniversitesi. (2024). İzmir Bakırçay Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://strateji.bakircay.edu.tr/Yuklenenler/2024_Y%C4%B1l%C4%B1_%C4%B0dare_Faaliyet_Raporu%20-%20Copy%201.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
İzmir Demokrasi Üniversitesi. (2024). İzmir Demokrasi Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://strateji.idu.edu.tr/educat/dosya/strateji/dosya/2024%20Y%C4%B1l%C4%B1%20%C4%B0dare%20Faaliyet%20Raporu.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi. (2024). İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://strateji.ikcu.edu.tr/Share/B319073DFB4A66CF93A4EC4FCF5236FE Erişim Tarihi: 01.07.2025
İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü. (2024). İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü 2024 Yılı Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://iyte.edu.tr/wp-content/uploads/2025/02/2024-Y%C4%B1l%C4%B1-I%CC%87dare-Faaliyet-Raporu.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
Kocatürk, A., Koçak, E., & Örkcü, H. H. (2026). Türkiye'deki üniversitelerin performans değerlendirmesi: İkili kümeleme analizi ve en etkili VZA modeline dayalı bir yaklaşım. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, (Advanced Online Publication), 153-168. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1650429
Kuah, C. T., & Wong, K. Y. (2011). Efficiency assessment of universities through data envelopment analysis. Procedia computer science, 3, 499-506. https://doi.org/10.1016/j.procs.2010.12.084
Kutlar, A., & Kartal, M. (2004). Cumhuriyet üniversitesinin verimlilik analizi: fakülteler düzeyinde veri zarflama yöntemiyle bir uygulama. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (8), 49-79. https://izlik.org/JA24WU63LY
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi. (2024). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://birimler.dpu.edu.tr/app/views/panel/ckfinder/userfiles/30/files/2024__dare_Faaliyet_Raporu_05032025.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025.
Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi. (2024). Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi 2024 Yılı Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://medya.ksbu.edu.tr/duyuru_medya/uploads/160/16067c6b4e785033_KSBU%202024%20YILI%20%C4%B0DAR%C4%B0%20FAAL%C4%B0YET%20RAPORU.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
Manisa Celal Bayar Üniversitesi. (2024). Manisa Celal Bayar Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://strateji.mcbu.edu.tr/db_images/file/mcbu_2024_yili_idare_faaliyet_raporu.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
Moshiri, H., Aljunid, S. M., & Amin, R. M. (2010). Hospital efficiency: A review of the concept, measurement techniques, and hospital efficiency studies. Malaysian Journal of Public Health Medicine, 10 (2), 35-43.
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi. (2024). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi 2024 Yılı Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://muweb.mu.edu.tr/Newfiles/130/Content/MSK%C3%9C%202024%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Faaliyet%20Raporu%20S%C3%BCr%C3%BCm%201_2.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
Özdemir, A. (2025). Büyükşehir Statüsünde Olmayan İllerin Yükseköğretim Yönetimi Etkinliklerinin Veri Zarflama Analizi Kullanılarak Değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 28(1), 1-23. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1561081
Pamukkale Üniversitesi. (2024). Pamukkale Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://www.pau.edu.tr/strateji/tr/sayfa/2024-yili-faaliyet-raporu Erişim Tarihi: 01.07.2025
Panwar, A., Olfati, M., Pant, M., & Snasel, V. (2022). A review on the 40 years of existence of data envelopment analysis models: Historic development and current trends. Archives of Computational Methods in Engineering, 29, 5397-5426. https://doi.org/10.1007/s11831-022-09770-3
Pasin, O., & Ankaralı, H. (2022). Vakıf Üniversitelerinin Etkinliklerinin Değerlendirilmesi: Türkiye Örneği. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 7(13), 126-147. https://izlik.org/JA96RE63TR
Ramanathan, R. (2003). An Introduction to Data Envelopment Analysis A Tool for Performance Measurement. Sage Publications India Pvt Ltd.
Sehil, C., & Tepeli, Y. (2024). BİST Teknoloji Şirketlerinin Veri Zarflama Analizi ile Etkinliklerinin Değerlendirilmesi. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 9(1), 101-111. https://izlik.org/JA29GK26PN
Talluri, S. (2000). Data envelopment analysis: models and extensions. Decision Line, 31(3), 8-11.
Uslu, A., & Yılmaz, V. (2020). Veri Zarflama Analizi Kullanılarak Türkiye’deki Devlet Üniversitelerinin Etkinliklerinin Ölçülmesi. Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, 5(2), 255-271. https://izlik.org/JA34GD26GA
Uslu, A., Ertaş, F. C., & Yayar, R. (2018). Performansa Dayalı Etkinlik Analizi: Devlet Üniversiteleri Örneği. International Journal of Social Inquiry, 11(1), 255-276.
Uşak Üniversitesi. (2024). Uşak Üniversitesi 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu. Erişim Adresi: https://strateji.usak.edu.tr/upload/strateji/cilt1_2veagvt7ox.pdf Erişim Tarihi: 01.07.2025
Vural, İ., & Bengül, S. S. (2024). Ege Bölgesinde Yer Alan Üniversitelerin Turizm Ve Otel İşletmeciliği Ön Lisans Bölümlerinin Veri Zarflama Analizi ile Etkinliklerinin Ölçümü. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(ICMEB'24 Özel Sayı), 290-307. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1487113
Wildani, Z., Wibowo, W., Wulandari, S. P., & Dinanti, L. A. (2023). Data envelopment analysis for the efficiency of higher education departments at Sepuluh Nopember Institute of Technology, Indonesia. European Journal of Educational Research, 12(2), 1153-1169. https://doi.org/10.12973/eu-jer.12.2.1153
Wolszczak-Derlacz, J., & Parteka, A. (2011). Efficiency of European public higher education institutions: A two-stage multicountry approach. Scientometrics, 89(3), 887–917. https://doi.org/10.1007/s11192-011-0484-9
Yıldırım, C. Y. (2025). Türkiye ve Seçili Ülkelerin Yargı Etkinliğinin VZA ile Karşılaştırılması. Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute/Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (67). https://doi.org/10.30794/pausbed.1542834
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
