Mali Yerelleşme ve Yolsuzluk Algısı İlişkisi: Harcama, Gelir ve Vergi Yerelleşmesinin Karşılaştırmalı Analizi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1899Anahtar Kelimeler:
Mali yerelleşme- Yolsuzluk- Kurumsal Kalite- Kamu Maliyesi- Panel Veri AnaliziÖz
Mali yerelleşme, kamu hizmetlerinin etkinliğini artırmak ve yerel ihtiyaçların daha doğru belirlenmesini sağlamak amacıyla mali yetki ve sorumlulukların merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasında paylaşılmasını ifade etmektedir. Mali yerelleşme; harcama, gelir ve vergi yerelleşmesi olmak üzere üç temel boyuttan oluşmaktadır. Yolsuzluk ise kamu gücünün özel çıkarlar doğrultusunda kötüye kullanılması olarak tanımlanmakta olup yalnızca merkezi yönetim düzeyinde değil, yerel yönetimlerde de önemli bir kamu yönetimi sorunu olarak ortaya çıkabilmektedir. Bu çalışma, mali yerelleşmenin farklı boyutlarının yolsuzluk üzerindeki etkisini ampirik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, 2009–2020 dönemini kapsayan ve orta ile yüksek gelir grubunda yer alan 43 ülkeye ait dengeli panel veri seti kullanılmıştır. Analiz sonuçları, mali yerelleşmenin harcama, gelir ve vergi boyutlarının tamamının yolsuzluk düzeyi ile istatistiksel olarak anlamlı ilişkilere sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca hukukun üstünlüğü değişkeni kontrol edildiğinde de mali yerelleşme göstergelerinin yolsuzluk üzerindeki etkisinin anlamlılığını koruduğu belirlenmiştir. Bulgular, mali yerelleşmenin farklı boyutlarının ayrı ayrı değerlendirilmesinin mali yerelleşme-yolsuzluk ilişkisinin daha kapsamlı biçimde anlaşılmasına katkı sağladığını ortaya koymaktadır. Politika açısından ise mali yerelleşmenin beklenen olumlu sonuçları doğurabilmesi için hukukun üstünlüğünü, hesap verebilirliği, şeffaflığı ve etkin denetim mekanizmalarını destekleyen kurumsal düzenlemelerin büyük önem taşıdığı değerlendirilmektedir.
Referanslar
Akai, N., & Sakata, M. (2002). Fiscal Decentralization Contributes to Economic Growth: Evidence from State-Level Cross-Section Data for the United States. Journal of Urban Economics, 52(1), 93–108. https://doi.org/10.1016/S0094-1190(02)00018-9
Akkaya, Ş. (1990). Ekonometri I (2. Baskı). İzmir: Anadolu Matbaacılık
Akman, Ç. (2018). Yaklaşım, İlke ve Unsurları Çerçevesinde Mali Yerelleşmeyi Anlamak. TESAM Akademi Dergisi, 113–140. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.419243
Aksoy, M. (2022). Kamu Mali Yönetiminde Mali Saydamlık ve Hesap Verebilirliğin Sağlanmasında Sayıştay Raporlarının Etkinlik Düzeyi. International Journal of Public Finance, 7(1), 181–210. https://doi.org/10.30927/ijpf.1053866
Alfano, M. R., Baraldi, A. L., & Cantabene, C. (2014). The Effect of the Decentralization Degree on Corruption: A New Interpretation. EERI Research Paper Series, 10/2014. https://hdl.handle.net/10419/142673
Altunbaş, Y., & Thornton, J. (2012). Fiscal Decentralization and Governance. Public Finance Review, 40(1), 66–85. https://doi.org/10.1177/1091142111424276
Arıkan, G. G. (2004). Fiscal Decentralization: A remedy for Corruption? International Tax and Public Finance, 11(2), 175–195. https://doi.org/10.1023/B:ITAX.0000011399.00053.a1
Arslan, N. T. (2005). İdari ve Mali Paylaşım Açısından Merkezi Yönetim Yerel Yönetim İlişkileri. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (33), 189–208. https://izlik.org/JA55LJ63KD
Asteriou D., & Hall, S. G. (2011). Applied Econometrics (Second Edition). England: Palgrave Macmillian
Bahl, R., & Bird, R. (2018). Fiscal Decentralization and Local Finance in Developing Countries. Edward Elgar Publishing Limited.
Baltagi, B. H. (2005). Econometric Analysis of Panel Data. Third Edition. England: John Wiley & Sons Ltd.
Bardhan, P., & Mookherjee, D. (2000). Capture and Governance at Local and National Levels. American Economic Review, 90(2), 135–139. https://doi.org/10.1257/aer.90.2.135
Bojanic, A. N. (2023). Tying Decentralization and Income Redistribution to Fight Corruption: Empirical Evidence from Developed and Developing Countries. Frontiers in Applied Mathematics and Statistics, 8, 1099553. https://doi.org/10.3389/fams.2022.1099553
Brennan, G., & Buchanan, J. M. (1980). The Power to Tax: Analytic Foundations of a Fiscal Constitution. Cambridge University Press.
Case, K. E. (2008). Musgrave’s Vision of the Public Sector: The Complex Relationship Between İndividual, Society and State in Public Good Theory. Journal of Economics and Finance, 32(4), 348–355. https://doi.org/10.1007/s12197-008-9055-1
Çağdaş, Y. (2026). Yolsuzlukla Mücadelede Kurumsal Faktörlerin ve Kamu Ekonomisinin Rolü: Ampirik Bir Analiz. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 73, 131-140, https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1802741
Çukur, A. (2023). Mali yerelleşmenin yerel yönetimlerin mali disiplini üzerine etkisi: Türkiye örneği. Maliye Dergisi, 184, 116-144. https://www.hmb.gov.tr/maliye-dergisi-sayi184-ocak-haziran2023
De Hoyos, R. E., & Sarafidis, V. (2006). Testing for Cross-Sectional Dependence in Panel-Data Models, The Stata Journal: Promoting Communications on Statistics and Stata, 6(4), 482–496. https://doi.org/10.1177/1536867X0600600403
Dikmen, N. (2009). Ekonometri: Temel Kavramlar ve Uygulamalar (1. Baskı). Ankara: Nobel Yayınevi
Dileyici, D., & Vural, T. (2012). İdarelerarası Rekabet ve Mali Yerinden Yönetim. Aktan, C. C., Kesik, A., & Dileyici, D. (der), “Yeni Maliye” Değişim Çağında Kamu Maliyesi: Yeni Trendler, Yeni Paradigmalar, Yeni Öğretiler, Yeni Perspektifler içinde, Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı, Yayın No 2012/420, 225-247. https://www.hmb.gov.tr/basilan-kitaplar-listesi
Dincer, O. C., Ellis, C. J., & Waddell, G. R. (2006). Corruption, Decentralization and Yardstick Competition. SSRN, No: 877470 https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.877470
Driscoll, J. C., & Kraay, A. C. (1998). Consistent Covariance Matrix Estimation with Spatially Dependent Panel Data, Review of Economics and Statistics, 80(4), 549–560. https://doi.org/10.1162/003465398557825
Dünya Bankası (2025). World Bank Open Data, https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
Economist Intelligence Unit (EIU). Democracy Index, https://www.eiu.com/n/campaigns/democracy-index-2024/
Engin, R., & Öksüz, M. (2025). Kamu Mali Yönetiminde Yolsuzluğun Azaltılmasında Mali Yerelleşmenin Önemi: Türkiye İçin Bir Analiz. International Journal of Public Finance, 10(1), 59-86. https://doi.org/10.30927/ijpf.1577735
Fan, C. S., Lin, C., & Treisman, D. (2009). Political Decentralization and Corruption: Evidence From Around the World. Journal of Public Economics, 93(1-2), 14-34. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2008.09.001
Fisman, R., & Gatti, R. (2002). Decentralization and Corruption: Evidence Across Countries. Journal of Public Economics, 83, 325–345. https://doi.org/10.1016/S0047-2727(00)00158-4
Fiva, J. H. (2006). New Evidence on the Effect of Fiscal Decentralization on the Size and Composition of Government Spending. FinanzArchiv / Public Finance Analysis, 62(2), 250–280. https://doi.org/10.1628/001522106X120659
Frees, E. W. (2004). Longitudinal and Panel Data. First Edition. United Kingdom: Cambridge University Press
Greene, W. H. (2016). Ekonometrik Çözümleme (7. Baskıdan Çeviri). Ankara: Palme Yayıncılık. Çev: Ümit ŞENESEN.
Gujarati, D. N., & Porter D. C. (2020). Temel Ekonometri (5. Baskı). İstanbul: Literatür Yayıncılık
Gurgur, T., & Shah, A. (2014). Localization and corruption: Panacea or Pandora’s box? Annals of Economics and Finance, Society for AEF, 15(1), 109-136. https://ideas.repec.org/a/cuf/journl/y2014v15i1gurgur.html
Güzel, A., & Yılmaz, H. H. (2018). Fiscal Decentralization in Turkey and Differentiation in Selected Provinces. International Journal of Public Finance, 3(1), 63-82. https://doi.org/10.30927/ijpf.345035
Hsiao, C. (2014). Analysis of Panel Data (Third Edition). United States: Cambridge University Press
Huther, J., & Shah, A. (1998). Applying a Simple Measure of Good Governance to the Debate on Fiscal Decentralization. World Bank Policy Research Working Paper No 1894. https://ssrn.com/abstract=620584
Ivanyna, M., & Shah, A. (2011). Decentralization and corruption: New Cross-Country Evidence. Environment and Planning C: Government and Policy, 29(2), 344–362. https://doi.org/10.1068/c1081r
Karagöz, B. (2015). Türkiye’de Mali Yerelleşme Emareleri ve Yatay Eşitsizlik Sorunu. Sosyoekonomi, 23(26), 139–164. https://doi.org/10.17233/se.11222
Lessmann, C., & Markwardt, G. (2010). One Size Fits All? Decentralization, Corruption, and the Monitoring of Bureaucrats. World Development, 38(4), 631–646. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2009.11.003
Martinez-Vazquez, J., & McNab, R. (2003). Fiscal Decentralization and Economic Growth. World Development, 31(9), 1597–1616. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(03)00109-8
Martinez-Vazquez, J., Jameson Boex, J., & Arze del Granado, J. (2007). Corruption, Fiscal Policy, and Fiscal Management, Emerald Group Publishing Limited. Volume 284. https://doi.org/10.1108/S0573-8555(2007)0000284006
Mello, L. D., & Barenstein, M. (2001). Fiscal Decentralization and Governance: A Cross-Country Approach. IMF Working Paper, 01/71. https://doi.org/10.5089/9781451849240.001
Musgrave, R. A. (1989). Public finance in theory and practice. McGeaw-Hill Book Company.
Nadaroğlu, H. (2000). Kamu Maliyesi Teorisi. Beta Basım Yayımcılık.
Neyapti, B. (2010). Fiscal Decentralisation and Deficits: International Evidence. European Journal of Political Economy, 26(2), 155-166. https://doi.org/10.1016/j.ejpoleco.2010.01.001
Oates, W. E. (1972). Fiscal Federalism. New York: Harcourt Brace Jovanovich. https://archive.org/details/fiscalfederalism0000oate/page/n5/mode/2up
Oates, W. E. (2008). On the Evolution of Fiscal Federalism: Theory and Institutions. National Tax Journal, 61(2), 313–334. https://doi.org/10.17310/ntj.2008.2.08
Pehlivan, O. (2015). Kamu Maliyesi. Celepler Matbaacılık.
Prud’homme, R. (1995). The Dangers of Decentralization. World Bank Research Observer, 10(2), 201–220. https://doi.org/10.1093/wbro/10.2.201
Rose-Ackerman, S., & Bonnie, J. P. (1999). Corruption and Government: Causes, Consequences, and Reform. Cambridge: Cambridge University Press
Shrestha, K., Martinez‐Vazquez, J., & Hankla, C. (2023). Political Decentralization and Corruption: Exploring the Conditional Role of Parties. Economics & Politics, 35(1), 411-439. https://doi.org/10.1111/ecpo.12222
Siverekli Demircan, E. (2007). Yeni Ekonomik Düzende Küreselleşme–Yerelleşme Bağlamında Belediyelerde Yeni Mali Yönetim Anlayışı. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29, 135-159. https://izlik.org/JA92DR94UF
Souissi-Kachouri, N., & Guizani-Jelassi, M. (2022). Decentralization, Transparency of Public Procurement, and Corruption in MENA Countries. Economic Research Forum (ERF) Working Paper, No 1621, 1-29.
Tanzi, V. (1995). Review of Some Efficiency and Macroeconomic Aspects. Bruno, M., & Pleskovic, B. (der), Annual World Bank Conference on Development Economics 1995 içinde, The World Bank, 295-316
Tiebout, C. M. (1956). A Pure Theory of Local Expenditures. Journal of Political Economy, 64(5), 416–424. https://doi.org/10.1086/257839
Transparency International (2025). Corruption Perceptions Index. https://www.transparency.org/en/cpi/2025
Treisman, D. (2000). The Causes of Corruption: A Cross-National Study. Journal of Public Economics, 76(3), 399–457. https://doi.org/10.1016/S0047-2727(99)00092-4
Uluslararası Para Fonu (IMF) (2025). Fiscal Decentralization (FD), https://data.imf.org/en/datasets/IMF.STA:FD
Weingast, B. R. (1995). The Economic Role of Political Institutions: Market-Preserving Federalism and Economic Development. Journal of Law, Economics, and Organization, 11(1), 1–31. sub
Yerdelen Tatoğlu, F. (2020). Panel Veri Ekonometrisi. 5. Baskı, İstanbul: Beta Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
