Altın Gıda Olarak Kuskus: Fransa’da Sömürgesel Dolaşım, Kültürel Yeniden Kodlama ve Asimetrik Tanınma
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1911Anahtar Kelimeler:
Kuskus- Gıda Emperyalizmi- Altın Gıda- Mağrip Mutfağı- Gastronomik AsimilasyonÖz
Bu çalışma, kuskusun Fransız sömürgeciliği ve sömürgecilik sonrası bağlamlardaki tarihsel dönüşümünü inceleyerek "Altın Gıda" çerçevesini geliştirmektedir. Bu kuramsal yapı, bir gıdanın gastronomik olarak değer kazanması ile o gıdayla ilişkili toplulukların gördüğü toplumsal tanınma arasındaki paradoksal eşitsizliği açıklamaktadır. Nitel doküman analizine dayanan teori geliştirici tek-vaka çalışması, kuskusun çok katmanlı mutfaksal yolculuğunu izlemektedir. Bulgular, kuskusun Fransız yemek kültürüne kolonyal egzotikleştirme, askerî-idari politik kommensallik, endüstriyel standartlaştırma ve postkolonyal göç gibi kesişen mekanizmalar aracılığıyla dâhil olduğunu göstermektedir. Ancak bu mutfaksal ana akımlaşma, Fransa'daki Mağrip kökenli toplulukların maruz kaldığı yapısal eşitsizliklerle bir arada var olmuştur. Çalışmada "Altın Gıda"; güç-asimetrik dolaşım, genişleyen değerlenme, seçici kültürel yeniden kodlama ve asimetrik tanınma olmak üzere dört ölçütle tanımlanmaktadır. Sonuç olarak araştırma, yemeğin anlamsal ve kültürel olarak benimsenmesinin, onu üreten toplulukların eşit toplumsal kabul görmesini sağlamadığını kanıtlamaktadır. Kuskusun 2020 yılındaki UNESCO tescili ise yemeğin yaşayan, müşterek bir Mağrip mirası olarak sömürgecilik sonrası yeniden eklemlenmesini temsil etmektedir.
Referanslar
Appadurai, A. (1988). How to make a national cuisine: Cookbooks in contemporary India. Comparative Studies in Society and History, 30(1), 3–24. https://doi.org/10.1017/S0010417500015024
Arène, P. (1889). Les cuisines exotiques. Revue de l’Exposition universelle de 1889, 1, 209–213.
Arnoult, É. (2023). Les discriminations sur le marché du travail subies par les personnes d’origine maghrébine. Insee Références, Immigrés et descendants d’immigrés en France: Édition 2023.
Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge.
Bluysen, P. (1890). Paris en 1889: Souvenirs et croquis de l’Exposition. P. Arnould.
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Colvin, K. R. (2026). “The good couscous that pleases us!”: The meanings of enduring imperialist imagery in postcolonial French food advertising, 1970–2000. Gender & History, 38(2), 707–717. https://doi.org/10.1111/1468-0424.12847
Cook, I., & Crang, P. (1996). The world on a plate: Culinary culture, displacement and geographical knowledges. Journal of Material Culture, 1(2), 131–153. https://doi.org/10.1177/135918359600100201
Défenseur des droits. (2020). Discriminations et origines: L’urgence d’agir.
Durmelat, S. (2020). Couscous. In E. Achille, C. Forsdick, & L. Moudileno (Eds.), Postcolonial realms of memory: Sites and symbols in modern France (pp. 383–393). Liverpool University Press. https://doi.org/10.3828/liverpool/9781789620665.003.0036
Durmelat, S. (2022). Can the couscous pot speak? Indigenous technology, colonial commodity, postcolonial archive. e-Phaïstos, 10(1). https://doi.org/10.4000/ephaistos.9772
Établissement de communication et de production audiovisuelle de la Défense. (1956, August 29). Ralliement des populations des douars rattachés à la commune de Boghni [Photographic report, ALG 56-223]. ImagesDéfense.
Établissement de communication et de production audiovisuelle de la Défense. (1957, September 2). Manifestation franco-musulmane à Loudalouze [Photographic report, ALG 57-409]. ImagesDéfense.
Établissement de communication et de production audiovisuelle de la Défense. (1961a, December 12). Visite de l’usine de pâtes alimentaires Ferrero à Alger [Photographic report, ALG 61-375]. ImagesDéfense.
Établissement de communication et de production audiovisuelle de la Défense. (1961b, December 15). Usine de pâtes Ferrero à Alger [Film, ACT 6201]. ImagesDéfense.
Exposition coloniale internationale. (1931). Quinzaine nationale de la production agricole d’outre-mer, 17 juin–1er juillet 1931. Société des Agriculteurs de France.
Gautheron, A. (2020, December 25). « Couscous »: La première fois que Le Monde l’a écrit. Le Monde.
George, A. L., & Bennett, A. (2005). Case studies and theory development in the social sciences. MIT Press.
Grey, S., & Newman, L. (2018). Beyond culinary colonialism: Indigenous food sovereignty, liberal multiculturalism, and the control of gastronomic capital. Agriculture and Human Values, 35, 717–730. https://doi.org/10.1007/s10460-018-9868-2
Groupe Panzani. (n.d.). Ferrero: Couscous specialists for over 100 years [Corporate brand history].
Heldke, L. (2003). Exotic appetites: Ruminations of a food adventurer. Routledge.
Janes, L. (2014). Curiosité gastronomique et cuisine exotique dans l’entre-deux-guerres. Vingtième Siècle. Revue d’histoire, 123(3), 69–82.
Koçtürk, O. N. (1966). Yeni sömürgecilik açısından gıda emperyalizmi (Vol. 24). Toplum Yayınları.
Mintz, S. W. (1985). Sweetness and power: The place of sugar in modern history. Viking.
Pakenham, T. (1991). The scramble for Africa: White man’s conquest of the dark continent from 1876 to 1912. Random House.
Pan Ké Shon, J.-L., & Scodellaro, C. (2011). Discrimination au logement et ségrégation ethno-raciale en France. Institut national d’études démographiques.
Protschky, S. (2008). The colonial table: Food, culture and Dutch identity in colonial Indonesia. Australian Journal of Politics & History, 54(3), 346–357. https://doi.org/10.1111/j.1467-8497.2008.00501.x
Quérillac, A. (1931). Cuisine coloniale: Les bonnes recettes de Chloé Mondésir. Société d’éditions géographiques, maritimes et coloniales.
Ribaut, J.-C. (1995, January 18). Le couscous des familles. Le Monde.
Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.
Scott, J. (1990). A matter of record: Documentary sources in social research. Polity Press.
Sengupta, J. (2010). Nation on a platter: The culture and politics of food and cuisine in colonial Bengal. Modern Asian Studies, 44(1), 81–98. https://doi.org/10.1017/S0026749X09990072
UNESCO. (2020a). Knowledge, know-how and practices pertaining to the production and consumption of couscous [Nomination file No. 01602]. Intangible Cultural Heritage.
UNESCO. (2020b). Decision of the Intergovernmental Committee: 15.COM 8.B.14. Intangible Cultural Heritage.
Wagda, M. (1997a). Le couscous: Nouveau plat national du pays de France. Hommes & Migrations, 1205, 142–143. https://doi.org/10.3406/homig.1997.2913
Wagda, M. (1997b). L’histoire d’une migration culinaire. Hommes & Migrations, 1207, 163–166. https://doi.org/10.3406/homig.1997.2982
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
