Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâ Araçlarına Yönelik Görüşleri
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1932Anahtar Kelimeler:
Yapay Zeka- yapay zeka araçları- Sosyal bilgiler öğretmen adaylarıÖz
Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ araçlarına ilişkin görüşlerini incelemektir. Bu kapsamda sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ araçlarının eğitimsel kullanımına, sağladığı fırsat ve oluşturduğu risklere, birey ve toplum üzerindeki olası etkilerine ilişkin görüşleri ele alınmıştır. Araştırmada nitel betimsel desen benimsenmiştir. Bu desen, katılımcıların belirli bir olguya ilişkin görüş ve değerlendirmelerinin ileri düzeyde kuramsal soyutlamaya gidilmeden, veriye yakın ve kapsamlı biçimde ortaya konulmasını amaçlamaktadır. Çalışma grubunun belirlenmesinde kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda araştırmanın çalışma grubu; Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim Dalı 4. sınıfında öğrenim gören, araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden ve görüşme sürecine eksiksiz katılan 18 öğretmen adayından oluşmaktadır. Çalışma grubunun büyüklüğü, araştırmanın amacı doğrultusunda derinlemesine ve zengin veri elde etmeye olanak sağlayacak şekilde belirlenmiştir. Görüşmelerden elde edilen verilerin araştırma sorularını yanıtlamak için yeterli bilgi çeşitliliğini sağladığı değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, kolay ulaşılabilir örnekleme yönteminin kullanılması araştırma bulgularının farklı örneklemlere genellenmesini sınırlandırmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, öğretmen adaylarının yapay zekâyı çoğunlukla yazılım, araç, hız, kolaylık ve destekleyici sistem kavramlarıyla anlamlandırdıklarını göstermiştir. Sosyal Bilgiler öğretmen adayları yapay zekâ araçlarının bilgiye erişim, zaman tasarrufu, içerik üretimi ve öğretim sürecini destekleme bakımından önemli fırsatlar sunduğunu belirtmiş; buna karşılık tembelleşme, eleştirel düşünmenin zayıflaması, yanlış bilgi üretimi, intihal, mahremiyet ihlali, işsizlik ve bireylerin algoritmik olarak yönlendirilmesi gibi risklere dikkat çekmiştir. Sonuç olarak sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ araçlarına ilişkin görüşlerinin fayda ve riskleri birlikte içeren temkinli ve eleştirel bir bakış açısı taşıdığı belirlenmiştir.
Referanslar
Ağmaz, R. F. & Ergüleç, F. (2024). Öğretmen Adaylarının Eğitimde Yapay Zekâ Algıları: Bir Metafor Analizi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 589-605. https://izlik.org/JA52MJ25DZ
Akbaş, A. (2024). Yapay zekâ ile toplumsal dönüşüm: Sosyolojik perspektif. IJHE, 10(22), 151-180. https://doi.org/10.59304/ijhe.1477203
Alwaqdani, M. (2024). Investigating Teachers’ Perceptions of Artificial Intelligence Tools in Education: Potential and Difficulties. Education and Information Technologies, 30, 2727-2755. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12903-9
Arıkan, A. (2025). The Effect Of Artificial Intelligence-Supported Activities On Academic Achievement, Critical Thinking And Innovation Skills In Social Studies Classes. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 9(4), 917-950. https://doi.org/10.63556/ankad.v9i4.269
Baltacı, A. (2019). Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
Bartın Savran, C., Gürgil Ulusoy, F. & Çetin, T. (2025). An Investigation Of Pre-Service Social Studies Teachers’ Metaphorical Perceptions Towards The Concept Of Artificial Intelligence. International Journal of Progressive Education, 21(2), 1-15. https://doi.org/10.29329/ijpe.2025.1298.1
Bayram, K., & Çelik, H. (2023). Yapay zekâ konusunda muhakeme ve girişimcilik becerileriyle bütünleştirilmiş sosyo-bilim etkinliği: Fen bilgisi öğretmen adaylarının görüşleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 11(1), 41–78. https://doi.org/10.56423/fbod.1241946
Demir, M. (2024). Eğitimde Dijital Dönüşüm Ve Yapay Zekâ. Ankara: Nobel Akademi.
Dumlupınar Arslan, A. (2023). Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâ Kavramı Ve Yapay Zekâ Uygulamalarına İlişkin Farkındalık Düzeylerinin Belirlenmesi (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
Dwivedi, Y. K., Kshetri, N., Hughes, L., Slade, E. L., Jeyaraj, A., Kar, A. K., Baabdullah, A. M., Koohang, A., Raghavan, V., Ahuja, M., Albanna, H., Albashrawi, M. A., Al-Busaidi, A. S., Balakrishnan, J., Barlette, Y., Basu, S., Bose, I., Brooks, L., Buhalis, D., Carter, L., ... Wright, R. (2023). “So what if ChatGPT wrote it?” Multidisciplinary perspectives on opportunities, challenges and implications of generative conversational AI for research, practice and policy. International Journal of Information Management, 71, Article 102642. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2023.102642
Floridi, L. & Cowls, J. (2019). A unified framework of five principles for AI in society. Harvard Data Science Review, 1(1), 1-14. https://doi.org/10.1162/99608f92.8cd550d1
Galletta, A. (2013). Mastering the Semi-Structured Interview and Beyond: From Research Design to Analysis and Publication. New York University Press.
Hall, S., & Liebenberg, L. (2024). Qualitative description as an introductory method to qualitative research for master’s-level students and research trainees. International Journal of Qualitative Methods, 23, 1–5. https://doi.org/10.1177/16094069241242264Holmes, W., Bialik, M. & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning. Center for Curriculum Redesign.
Hsu, H.-P., Mak, J., Werner, J., White-Taylor, J., Geiselhofer, M., Gorman, A. & Torrejon Capurro, C. (2024). Preliminary Study On Pre-Service Teachers’ Applications And Perceptions Of Generative Artificial Intelligence For Lesson Planning. Journal of Technology and Teacher Education, 32(3), 409-437. https://doi.org/10.70725/897776dkibzu
İçöz, S. & İçöz, E. (2024). Türkçe Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâ Uygulamalarına Yönelik Farkındalık Düzeylerinin İncelenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(3), 987–1001. https://doi.org/10.5281/zenodo.10909458
Karaca, A. & Kılcan, B. (2023). The Adventure of Artificial Intelligence Technology in Education: Comprehensive Scientific Mapping Analysis. Participatory Educational Research, 10(4), 144-165. https://doi.org/10.17275/per.23.64.10.4
Karakuş, A. (2023). Social Studies and Artificial Intelligence, International Journal of Eurasian Education and Culture, 8(24), 3079-3102. http://dx.doi.org/10.35826/ijoecc.1813
Karataş, F. & Yüce, E. (2024). AI And The Future Of Teaching: Preservice Teachers’ Reflections On The Use Of Artificial Intelligence In Open And Distributed Learning. International Review of Research in Open and Distributed Learning, 25(3), 304 – 325. https://doi.org/10.19173/irrodl.v25i3.7785
Kasneci, E., Sessler, K., Küchemann, S., Bannert, M., Dementieva, D., Fischer, F., Gasser, U., Groh, G., Günnemann, S., Hüllermeier, E., Krusche, S., Kutyniok, G., Michaeli, T., Nerdel, C., Pfeffer, J., Poquet, O., Sailer, M., Schmidt, A., Seidel, T., Stadler, M., ... Kasneci, G. (2023). ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences, 103, Article 102274. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274
Kayıhan, B. (2024). Yapay Zekâ Ve Etik Sorunlar: İnsanlık, Teknolojinin Kontrolünü Kaybediyor mu? Erişim adresi: https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/yapay-zekâ-ve-etik-sorunlar-insanlik-teknolojinin-kontrolunu-kaybediyor-mu adresinden 11.12.2025 tarihinde erişilmiştir.
Kaymak, A. F., Zorlu, Y. & Zorlu, F. (2025). Eğitimde Yapay Zekâ Alanında Türkiye’de Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi. Journal of Uludag University Faculty of Education, 38(ITEAC2024 - Kalite Süreçlerinde Dijital Dönüşüm, Uluslararasılaşma ve Kültürel Yaklaşımlar), 141-162. https://doi.org/10.19171/uefad.1611131
Kuş, E. (2012). Nicel mi? Nitel mi? Anı Yayıncılık.
Lincoln, Y. S. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
Lindberg, J., Nouri, J. & Cerratto Pargman, T. (2024). Mapping Research On Artificial Intelligence In Teacher Education: A Scoping Review. Education and Information Technologies, 29, 18071-18102. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12641-9
Miao, F. & Holmes, W. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO. https://doi.org/10.54675/EWZM9535
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2025). Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı (2025-2029). Millî Eğitim Bakanlığı. https://yegitek.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_06/17092340_egitimdeyapayzekapolitikabelgesiveeylemplani202520291.pdf adresinden 02.02.2026 tarihinde erişilmiştir.
Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
Özdemir, M. & Tuti, G. (2023). Nitel Araştırma Desenleri: Metodolojik Bir Temellendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 217-235. https://doi.org/10.57115/karefad.1331759
Russell, S. & Norvig, P. (2021). Artificial intelligence: A modern approach (4th ed.). Pearson.
Saka, A. (2025). Türkiye’de Eğitimde Yapay Zekâ Çalışmalarının Sistematik Derlemesi (Yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
Sandelowski, M. (2010). What’s in a name? Qualitative description revisited. Research in Nursing & Health, 33(1), 77–84. https://doi.org/10.1002/nur.20362
Sevil, Ş. & Gökoğlu, S. (2024). Yapay Zekâ Uygulamalarının Eğitimdeki Rolü ve Etkileri. 17th International Computer and Instructional Technologies Symposium (ICITS 2024). https://icits2024.kastamonu.edu.tr
Seyhan, A. (2024). Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Görüşleri. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(41), 100-125. 10.29228/inesjournal.78798
Topal, Y. (2025). Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâya İlişkin Görüşlerinin Etik Sorunlar Ve Kaygı Düzeyleri Bağlamında İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Samsun.
UNESCO. (2024). AI Competency Framework For Teachers. UNESCO. https://www.unesco.org/en/articles/ai-competency-framework-teachers
Yetişensoy, O. & Rapoport, A. (2023). Artificial Intelligence Literacy Teaching In Social Studies Education. Journal of Pedagogical Research, 7(3), 100-110. https://doi.org/10.33902/JPR.202320866
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Zhai, C., Wibowo, S., & Li, L. D. (2024). The effects of over-reliance on AI dialogue systems on students’ cognitive abilities: A systematic review. Smart Learning Environments, 11, Article 28. https://doi.org/10.1186/s40561-024-00316-7
Zhu, X., Sun, B. & Yang, D. (2025). Ethical Risks And Governance Frameworks For Artificial Intelligence In Education: A Systematic Review. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 1111. https://doi.org/10.1057/s41599-025-05252-6
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
