“Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi” Dergisi Yayın İlkeleri Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi 1931 yılından 2017 Yılına kadar basılı iken 2017 yılından itibaren online olarak Türk Kooperatifçilik Kurumu tarafından yayınlanan hakemli, süreli ve uluslararası nitelikteki bir dergidir. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinin dili Türkiye Türkçesidir. Ancak yayın ilkelerine uygun olmak şartıyla ve her sayıda İngilizce yazılara da yer verilebilir. Dergimiz yılda dört defa olmak üzere ilgili ayın 25 inde Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında yayınlanır. Değerlendirme Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinde Kooperatifçilik, Tarım, İktisat, İşletme, Kamu Yönetimi, Maliye, Sosyoloji, Sosyal Psikoloji v.d. konularında makaleler yayınlanır. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinin yayın lkeleri ve yazım kurallarına uygunluk bakımından editör tarafından ön değerlendirmeye alınır. Ön değerlendirme sonucunda uygun bulunan yazılar, incelenmek üzere iki hakeme gönderilir. Her iki hakemin raporu da olumlu olduğu takdirde yazı yayınlanabilir. Raporlardan birinin olumsuz olması halinde yazı üçüncü bir hakemin görüşüne sunulur. İki hakemin olumsuz görüş bildirdiği yazılar dergide yayınlanamaz. Yayınlanan yazıların sorumluluğu yazarlara aittir. Yayına kabul edilmeyen yazılar, yazarlarına iade edilmez.
Kooperatiflerde Muhasebe Denetimine Yönelik Bir Değerlendirme
Kooperatifler, genellikle küçük ve mikro işletme ölçeğinde, en az 7 gerçek veya tüzel kişinin ortak amaç uğrunda birleştikleri, kâr amacı gütmeyen kuruluşlardır. Amaçları ortak olan üyelerden aldığı güçle çalışan ve topluluklarına hizmet eden yapılar olması sebebiyle kooperatifler, genellikle yerel ekonomilerin ve toplumların güçlenmesine katkı sağlamaktadırlar. Ancak her kurumda olduğu gibi kooperatiflerin de faaliyetlerinde sorumlu davranması, tabii olduğu düzenlemelere uyması, paydaşlarına değer yaratması beklenmektedir. Bu bakımdan diğer işletmeler gibi denetim altında tutulmaları gereklidir. Kooperatif denetiminde 2022 yılına kadar içeriden denetim anlayışı geçerli idi. Ancak 1 Şubat 2022 tarihinde yayımlanan “Kooperatif ve Üst Kuruluşlarının Denetimine Dair Yönetmelik” ile belirli şartları taşıyan kooperatiflere dış denetim zorunluluğu getirilmiştir. Bu bağlamda kooperatiflerin muhasebe denetimi, onların finansal tablolarının sınırlı denetimi şeklinde düzenlenmiş, sınırlı güvence denetimi ile bu ihtiyacın karşılanması öngörülmüştür. Sınırlı bağımsız denetim, bağımsız denetimde olduğu gibi makul güvence vermemektedir. Buradaki tezat, ulaşılmak istenen hedef ile tercih edilen denetimin şeklinden doğmaktadır. Çalışmanın amacı, Türkiye’de kooperatiflerin denetimi ile ilgili uygulamaların incelenmesi, konu hakkında gelinen noktanın değerlendirilmesinin ötesinde kooperatifçilik müessesinin güçlenmesinin anahtar belirleyicilerinden biri olarak görülmesi gereken denetim mekanizmasına dair öneriler sunmaktır. Bu amaçla kooperatiflerin denetimi kooperatiflere ilişkin olarak düzenlenen kanun, yönetmelik, Sınırlı Bağımsız Denetim Standardı (SBDS) 2400 çerçevesinde değerlendirmeler yapılmakta; Türkiye’de kooperatiflerin denetimi safahatı ile ele alınmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
19.yüzyıl, Amerikan ekonomisi için önemli bir dönemi temsil etmektedir. Çünkü 1783 yılında bağımsızlığını kazanan Amerika’nın, 20. yüzyılda dünyanın en güçlü ekonomisi olmasını sağlayan gelişmeler 19. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Bu gelişmelerin yaşandığı önemli merkezlerden birisi ise Philadelphia’dır. Şehrin hammadde kaynaklarına yakın olması, ciddi bir üretim potansiyelinin bulunması ve Delaware Nehri aracılığıyla Atlantik Okyanusu’na bağlanması, bu dönemde Philadelphia’nın ekonomik anlamda ön plana çıkmasını sağlamıştır. Bu özellikleri sayesinde lokomotif, vagon, gemi, şapka, kimyasal ürünler, alüminyum, demir, şeker, tekstil ürünleri gibi farklı sektörlerde faaliyette bulunan binlerce fabrika kurulmuştur. Ayrıca bu fabrikalarda üretilen ürünlerin ve bu ürünlere ait hammaddelerin taşınmasını kolaylaştırmak amacıyla demiryolları, kanallar ve otoyolları inşa edilmiştir. Bu yatırımlar sayesinde 19. yüzyılda ticaret hacmi artan Philadelphia; Güney Amerika, Avrupa, Afrika ve Asya’ya ihracat yapan bir şehir haline gelmiştir. Tüm bu gelişmeler sayesinde özellikle 19. yüzyılın başlarında Amerikan ekonomisinin lokomotif şehirlerinden birisi olan Philadelphia, aslında ABD’nin dünyanın en güçlü ekonomisi olmasında da önemli bir paya sahiptir. Bu açıklamalar doğrultusunda bu çalışmanın amacı, 19. yüzyılda Philadelphia şehrinin genel ekonomik yapısını ulaşım yatırımları, üretim, sanayi ve ticaret üzerinden incelemektir.
Gelir eşitsizliği insani gelişmeyi engelliyor mu? Türkiye Örneğinde Ekonometrik Bir Değerlendirme
İnsani gelişme endeksi, geliri temsilen kişi başına milli geliri içerdiği gibi eğitim ve sağlık gibi beşerî ve sosyal bileşenleri de kapsayan geniş çaplı bir endeks olarak hesaplanmaktadır. Gelir dağılımı eşitsizliğine yönelik yapılan çalışmalarda sıkça kullanılan insani gelişme endeksinin gelir dağılımıyla güçlü bir ilişki içinde olduğu bilinmektedir. Bu çalışma, insani gelişme ile gelir dağılımı arasındaki ilişkiyi Türkiye örneklemi üzerinden ölçmeyi amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda gelir eşitsizliği göstergesi olan gini endeksi ile insani gelişme endeksi (HDI)’nin 1990-2020 yılları arasındaki yıllık verileri kullanılmıştır. Değişkenler arasında uzun dönemli ilişkinin varlığı ARDL sınır testi yaklaşımı ile ölçülmüştür. Araştırma sonucu elde edilen bulgulara göre insani gelişme endeksindeki %1’lik artış, Gini endeksini %0,138 düşürmektedir. Bir diğer ifadeyle insani gelişmedeki artışlar gelir eşitsizliğini azaltmaktadır. Modele kontrol değişkeni olarak dahil edilen enflasyon oranındaki (lnINF) %1’lik artışın gelir eşitsizliğini %0.120 oranında arttırdığı sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlara bakıldığında insani gelişme endeksinde yer alan alt bileşenlerin iyileştirilmesi yani bireylerin gelirlerini reel olarak arttırabilmeleri, eğitim imkanlarına kolay ulaşabilmeleri ve sürdürebilmeleri ve sağlık hizmetlerinden yararlanma imkanının her yönüyle geliştirilmesinin gelir dağılımı eşitsizliğinin azaltılmasında önemli bir araç olduğu görülmektedir. Bu noktada politika yapıcılar ekonomik büyüme ve kalkınma planı gibi iktisadi politikalar üretirken etki gücü yüksek araçları göz önünde bulundurarak kısa dönemde gelir değişkenini, uzun dönemde ise eğitim ve sağlık değişkenini temel alan politikaları uygulamaya koymalıdır.
BİST Metal Eşya, Makine Endeksinde Yer Alan Firmaların Sermaye Yapısı Teorileri Kapsamında Değerlendirilmesi
Bu çalışmada BIST Metal Eşya, Makine endeksinde yer alan işletmelerin sermaye yapısı kararlarında firmaya özgü faktörlerin etkisini belirlemek ve bu endekste yer alan firmalar açısından sermaye yapısı tercihinin ne olduğunu tespit etmektir. Bu amaçla 20015Q1-2024Q4 dönemleri arasında BIST Metal Eşya, Makine endeksinde kesintisiz faaliyet gösteren 28 firmanın verileri analiz edilmiştir. Panel veri analizi yönetiminin kullanıldığı çalışmada, sermaye yapısını belirlemek için toplam borç oranı, kısa ve uzun vadeli borç oranı bağımlı değişken, sermaye yapısını etkilediği düşünülen firma büyüklüğü, borç dışı vergi kalkanı, likidite, maddi duran varlıklar, büyüme oranı ve karlılık ise bağımsız değişken olarak alınmıştır. Driscoll Kraay dirençli tahmincisi sonuçlarına göre, toplam borç oranı ve kısa vadeli borç oranları için firma büyüklüğü haricindeki tüm değişkenler açısından Finansal Hiyerarşi teorisinin varsayımlarının geçerli olduğu tespit edilmiştir. Uzun vadeli borç oranı ile bağımsız değişkenler arasındaki ilişkilere bakıldığında sermaye yapısı teorileri anlamında karışık sonuçlar elde edilmiştir.
Etik Liderlik Algısının Çalışan Motivasyonuna Etkisinde Çalışan Sadakatinin Aracı Rolü: Havacılık Sektörü Örneği
Etik liderlik, liderin ahlaki değerlere ve doğrulara bağlı kalması, şeffaf olması, adil ve dürüst davranması gibi özellikleri ifade etmektedir. Etik liderlik ve çalışan sadakati arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Dolayısıyla etik liderlik çalışanlarda motivasyonu olumlu yönde etkileyerek, motivasyonla ilişkili özelliklerin de gelişmesine katkı sağlar. Bu araştırmada havacılık sektöründe çalışanların etik liderlik algılarının çalışan motivasyonuna etkisinde çalışan ‎‎sadakatinin aracılık rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. ‎Araştırmada betimsel araştırma modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. ‎Araştırmanın evrenini 2024 yılında İstanbul ilinde havacılık sektöründe çalışmakta olan ‎bireyler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise evren içerisinden basit seçkisiz ‎örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen 230 çalışan oluşturmaktadır. ‎Araştırmada veri toplama aracı olarak çalışanlara yönelik demografik bilgi formu, etik ‎liderlik ölçeği ve çalışan sadakati ölçeği kullanılmıştır. ‎Araştırma verilerinin analizinde nicel veri analiz yöntemleri kullanılmıştır. Bu kapsamda ‎veriler SPSS24 veri analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir. ‎Araştırma sonucunda çalışanların etik liderlik düzeylerinin yaşa göre farklılaşmadığı, liderlik özelliklerinden kibirli ‎olmamanın erkeklerde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. ‎Ayrıca etik liderliğin çalışan sadakatine etkisi incelendiğinde saygılı olma ve kibirli olmamanın ‎çalışan sadakatini pozitif yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada ulaşılan sonuçlar dikkate alındığında etik liderlik davranışlarının çalışan sadakati bakımından önemli olduğu, bu nedenle de örgütlerde çalışanların memnuniyeti ve iş performansları bakımından yöneticilerin etik liderlik davranışlarının geliştirilmesi gerektiği söylenebilir.
Kamu Yararı Statüsündeki Derneklerin Sosyal Hizmetteki Tamamlayıcı Rolü
Neoliberal politikalarla birlikte günümüzde hem Türkiye’de hem dünyada sosyal devletin zayıflama süresine girdiği görülmektedir. Artan sosyal sorunların çözümünde ve sosyal hizmetlerin sunumunda devletin yeterli olamadığı da görülmektedir. Bu bağlamda devletin yanında bazı alternatif kurumlarında gerektiğinin önemi giderek artmaktadır. Son yıllarda sivil toplum kuruluşlarının sosyal hizmetlerin sunumunda devletin yanında destekleyici birer unsur olarak ağırlıkları hissedilmektedir. Üçüncü sektör olarak isimlendirilen sivil toplum kuruluşlarının önemli unsurlarından olan kamu yararı statüsüne sahip 364 adet derneğin sosyal hizmet uygulamalarının incelendiği bu çalışmada yine kamu yararı statüsüne sahip derneklerin özellikle dezavantajlı kesime yönelik gerçekleştirdikleri sosyal hizmet uygulamalarındaki işlevselliklerinin öne çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmada kamu yararı statüsüne sahip derneklerin tüzükleri ve internet sayfaları incelenerek gerçekleştirmiş oldukları sosyal hizmet uygulamaları nicel içerik analizi yöntemi ile ele alınmıştır. Sivil toplum kuruluşlarının önemli unsurlarından olan kamu yararı statüsüne sahip derneklerin hangi dezavantajlı gruba nasıl bir sosyal hizmet uygulaması sunduğu irdelenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda kamu yararı statüsündeki derneklerin dezavantajlı gruplara özellikle sosyal yardım, psikososyal destek, eğitim ve istihdam gibi alanlara yönelik hizmetlerde yoğunlaştıkları görülmüştür. Kamu yararı statüsüne sahip derneklerin sosyal hizmet alanında daha da etkili çalışmalar gerçekleştirebilmeleri için kamu-üçüncü sektör iş birliklerinin daha da arttırılarak üçüncü sektörü destekleyici kamu politikalarının oluşturulması önerilebilir.
Varlık Getirisini Etkileyen Faktörler Nelerdir? BIST Elektrik Sektöründeki İşletmelere Bir Uygulama
Elektrik sektörü, yüksek sermaye gereksinimi, uzun vadeli yatırım süreçleri ve çerçeveye olan duyarlılığı nedeniyle ekonomik dalgalanmalara karşı oldukça hassas bir yapıdadır. Bu bağlamda, işletmelerin varlıklarını ne kadar etkin kullanabildikleri ve kârlılıklarını sürdürülebilir kılma yetenekleri, finansal performans açısından kritik bir öneme sahiptir. Varlık getirisi, işletmelerin varlıklarını ne kadar etkin kullandığını gösteren bir finansal performans göstergesidir. Özellikle sermaye yoğun elektrik sektöründe, doğru yatırım ve finansman stratejilerinin belirlenmesi, işletmelerin kârlılığını ve sürdürülebilirliğini sağlamak açısından önem arz etmektedir. Bu çalışma, BIST Elektrik sektöründe faaliyette bulunan işletmelerin varlık getirisini etkileyen faktörleri analiz etmektedir. Çalışmada BIST Elektrik sektöründe yer alan ve 2014-2022 döneminde süreklilik gösteren ve verilerine tam olarak ulaşılabilen 9 firma analizlerde kullanılmıştır. Bu firmaların finansal göstergeleri incelenerek, varlık getirisini etkileyen temel değişkenleri belirlemek amacıyla panel veri analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, varlık getirisini en çok etkileyen faktörün borçlanma olduğunu ortaya koymaktadır. Yüksek borçluluk, faiz ödemeleri ve geri ödeme yükümlülükleri nedeniyle net kârı azaltarak varlık getirisini olumsuz etkilemekte, finansal riskleri artırmakta ve yatırımcı güvenini zayıflatmaktadır. Bu nedenle, işletmelerin borçlanma yerine içsel kaynaklarla büyümeyi hedeflemeleri, uzun vadede daha sürdürülebilir ve kârlı bir finansal yapı oluşturmalarına katkı sağlayabilir.
Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Öğrencilerinin Yoksulluk Algıları ile Mutluluk Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Bu araştırmada üniversite öğrencilerinin yoksulluk algıları ile mutluluk düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Kırıkkale Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu’ndaki farklı programlarda eğitim öğretime devam eden 510 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Veriler 2025 Nisan döneminde toplanmıştır. Veri toplama araçları olarak, araştırmacılar tarafından hazırlanan öğrenciler ve aileleri hakkında bilgi elde etmek amacıyla “Kişisel Bilgi Formu”, “Yoksulluk Algı Ölçeği” ile Mutluluk Ölçeği” kullanılmıştır. Verilerin analizinde, betimsel istatistiklerin yanında Tek Yönlü Varyans Analizi ve t-testi kullanılmış, Pearson Korelasyon Katsayısı hesaplanmıştır. Araştırma sonucunda kadın, 18-20 yaş grubunda ve gelirleri giderlerinden fazla olan öğrencilerin yoksulluk algılarının düşük ve mutluluk düzeylerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin yoksulluk algıları ile mutluluk düzeyleri arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu, devam edilen programın öğrencilerin yoksulluk algıları ile mutluluk düzeyleri puanlarında anlamlı bir farklılık oluşturmadığı saptanmıştır.
İş Yaşamında Gelecek Zaman Algısının Demografik Analizi: Artvin Örneği
Bu çalışma, İş Yaşamında Gelecek Zaman Algısı’nın (İGZA) demografik değişkenlere göre nasıl farklılık gösterdiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır. İGZA, bireylerin iş yaşamlarında geleceğe dair kalan zamanlarına yönelik algılarını, bu algıların kariyer hedefleri, motivasyonları ve davranışları üzerindeki etkileriyle birlikte ele almaktadır. Araştırma, Artvin ilinde çeşitli sektörlerde çalışan 334 pazarlama ve satış personeliyle gerçekleştirilmiştir. Veriler, Zacher ve Frese (2009) tarafından geliştirilmiş ve Türkçe uyarlaması daha önceki bir çalışmada (Birincioğlu, 2024) yapılmış olan İGZA ölçeği ile toplanmış; bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) yoluyla analiz edilmiştir. İGZA’nın üç alt boyutu olan fırsatlara odaklanma, kısıtlara odaklanma ve algılanan kalan süre, katılımcıların cinsiyet, yaş, medeni durum ve kıdem sürelerine göre incelenmiştir. Bulgular, yalnızca algılanan kalan süre boyutunda anlamlı farklılıklar ortaya koymuş; genç, bekâr ve kıdemsiz çalışanların iş yaşamında kendilerine daha uzun süre kaldığını düşündükleri belirlenmiştir. Buna karşılık, fırsatlara ve kısıtlara odaklanma boyutlarında demografik temelli anlamlı bir ayrışma gözlenmemiştir. Sonuçlar, kariyer planlamasında bireylerin zaman algılarının yaş, sosyal roller ve kurumsal deneyimle şekillendiğini göstermekte; insan kaynakları stratejilerinin bu değişkenleri dikkate alması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının Tarım ve Çevreyle İlgili Hedeflerinde Zamansal Eğilim Analizi (2000–2023)
Bu çalışma, Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma performansını tarım ve çevre temelli Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) üzerinden zamansal eğilimlerle analiz etmektedir. 2000–2023 dönemine ait veriler, grafiksel izleme ve Modifiye Mann-Kendall eğilim testi ile değerlendirilmiştir. Bulgular, Amaç 1 (Yoksulluğun Azaltılması) göstergesinde pozitif ve anlamlı bir eğilim olduğunu; buna karşılık Amaç 2 (Açlık), Amaç 12 (Sorumlu Üretim ve Tüketim), Amaç 13 (İklim Eylemi) ve Amaç 15 (Karasal Yaşam) gibi göstergelerde istatistiksel olarak anlamlı negatif eğilimler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, sektörel politikalardaki yetersizliklerin yanı sıra SKA arası entegrasyon eksikliğine de dikkat çekmektedir. Yoksullukta kaydedilen ilerlemeye karşın açlık göstergelerindeki durağanlık, gıda sistemleriyle sosyal politikalar arasındaki kopukluğa işaret etmektedir. Üretim-tüketim dengesizliği ise çevresel hedeflerin başarısını sınırlamaktadır. Çalışmada, sürdürülebilirliğin uzun vadeli, entegre ve yapısal bir politika dönüşümüyle sağlanabileceğini vurgulanmaktadır.
Türkiye’de Riskin Erken Saptanması Komitesi’nin Oluşturulma Düzeyi: İstanbul Sanayi Odası 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Örneği
Sanayi devriminden bu yana dünyada yaşanan gelişmeler yeni yönetim uygulamalarının gündeme gelmesine sebep olmuş; özellikle 2000’li yıllarda yaşanan şirket iflasları ve skandalları öncelikle “kurumsal yönetim” uygulamalarını gündeme getirerek bu süreçte şirketlerin varlığını tehdit edebilecek her türlü olumsuzluğun önceden tespit edilebilmesinin ve gerekli önlemlerin alınmasının önemini daha da artırmıştır. Bu kapsamda şirketlerin varlığını tehlikeye düşürebilecek riskleri önceden tespit edebilmek adına yönetim kurulu (YK) düzeyinde bir komite oluşturulması da üretilen çözüm yollarından biri olmuş, yapılan yasal düzenlemelerle riskin erken saptanması komitesi (RESK) yasal bir statü kazanmıştır. Ancak mevzuat hükümleri söz konusu komiteyi tüm şirket türleri için zorunlu kılmadığı gibi komitenin kompozisyonu, görev ve yetkileri konusunda da yeterli düzenlemeler yapılmamıştır. Çalışmanın amacı, yasal bir zorunluluk taşımaksızın RESK’in oluşturulma düzeyini tespit etmektir. Bu kapsamda RESK oluşturması zorunlu olan şirketlerin yanı sıra RESK oluşumu konusunda yasal bir zorunluluk taşımayan şirketlerin de yer aldığı İstanbul Sanayi Odası (İSO)’nun 2022 yılı için açıklamış olduğu “500 Büyük Sanayi Kuruluşu” listesinde yer alan şirketler öneklem olarak seçilmiştir. Çalışma ile verisine ulaşılabilen 99 şirketin %80’in de RESK’in mevcut olduğu, komite oluşumu ve faaliyetleri konusunda da mevzuat hükümlerine önemli düzeyde uygun hareket edildiği belirlenmiştir.
Türkiye’de Küreselleşme Sürecinin Ekonomik Büyüme Üzerine Etkileri: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı
Bu çalışma, 1970–2020 dönemine ait veriler kullanılarak, ARDL (Autoregressive Distributed Lag) modeli aracılığıyla ekonomik küreselleşmenin Türkiye'nin ekonomik büyümesi üzerindeki çok yönlü etkilerini incelemektedir. Elde edilen ampirik bulgular, uzun vadede ekonomik küreselleşme düzeyindeki artışın ekonomik büyüme üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etki yarattığını ortaya koymaktadır. Bu sonuç, bilgi akışları yoluyla büyümeyi teşvik edebileceğini öngören içsel büyüme teorileriyle çelişmektedir. Buna karşılık, brüt sabit sermaye oluşumu (lnGFCF) ve ticari açıklık (lnTA) değişkenlerinin ekonomik büyüme üzerinde pozitif ve anlamlı etkileri olduğu belirlenmiştir. Bulgulara göre, sabit sermaye oluşumu ve ticari açıklık oranında %1’lik bir artış, ekonomik büyümeyi sırasıyla ortalama %0.41 ve %0.47 oranında artırmaktadır. Ancak, ekonomik küreselleşme endeksinde %1’lik bir artış, büyümeyi yaklaşık %0.79 oranında düşürmektedir. Bu durum, küreselleşmenin özellikle yapısal kırılganlıkları olan gelişmekte olan ekonomilerde sınırlayıcı etkiler yaratabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, sermaye yatırımı ve dış ticaretin büyümeyi desteklediği, küreselleşmenin ise yapısal reformlarla desteklenmediğinde ekonomik kırılganlıkları artırabileceği vurgulanmaktadır.
Yeşil İnovasyon Uygulamalarının İşletme Performansı Üzerine Etkisi
Küresel ısınma, çevresel tahribat gibi çeşitli problemler nedeniyle işletme süreçlerinde yeşil uygulamalar küresel ölçekte gündeme gelmiştir. Bu süreçte yeşil üretim, yeşil pazarlama gibi dikkat çeken konulardan birisi de “yeşil inovasyon”dur. Yeşil inovasyonun gerek işletme performansına gerekse ülkelerin sürdürülebilir kalkınmasına sağladığı katkının kavramın önemini günden güne artırdığı görülmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı yeşil inovasyon, çevresel performans ve işletme performansı arasındaki ilişkilerin plastik ve ambalaj ürünleri sektörü özelinde incelenmesidir. Bu amaç çerçevesinde yeşil inovasyonun işletme performansı; yeşil inovasyonun çevresel performans ve çevresel performansın işletme performansı üzerinde etkisi hipotezler aracılığıyla araştırılmıştır. Ayrıca yeşil inovasyonun “yeşil ürün inovasyonu” ve “yeşil süreç inovasyonu” alt boyutlarının işletme performansı ve çevresel performans üzerindeki etkisileri de incelenmiştir. Hipotezlerin test edilmesi amacıyla Konya Ticaret Odası’na (KTO) kayıtlı plastik ve ambalaj ürün üreticilerinden anket uygulaması ile veriler toplanmış, bu veriler SPSS 23.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda yeşil inovasyonun işletme performansı ve çevresel performans; çevresel performansın işletme performansı üzerinde olumlu etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte hem yeşil ürün inovasyonunun hem de yeşil süreç inovasyonunun işletme performansı ve çevresel performans üzerine de olumlu etkileri olduğu tespit edilmiştir.
Suç ve Güvensizlik ve Dindarlığın Kamu Kurumlarına Olan Vatandaş Güveni Üzerindeki Etkisi: Türkiye'de Bir Araştırma
Bu çalışma, Türkiye’de suç oranları, güvensizlik algısı ve dindarlığın vatandaşların kamu kurumlarına olan güveni üzerindeki etkisini incelemektedir. Hükümete duyulan güven, toplumsal uyum ve kamu yönetim mekanizmalarının etkin işleyişi açısından kritik bir öneme sahiptir. Ancak artan suç oranları ve yükselen güvensizlik hissi, devlet kurumlarına olan kamu güveninin azalmasına neden olarak toplumsal sözleşmeyi zayıflatabilir. Bu araştırmada, Dünya Değerler Araştırması’nın 7. dalgasından elde edilen veriler kullanılarak suç, güvensizlik ve güven arasındaki ilişki analiz edilmiş, aynı zamanda dindarlığın bu ilişkideki düzenleyici rolü değerlendirilmiştir. Bulgular, yüksek suç oranları ve güvensizlik algısının kamu kurumlarına duyulan güveni olumsuz etkilediğini göstermektedir. Bununla birlikte, dindarlık karmaşık bir ilişki sergilemekte; dini pratiklere katılan bireyler kamu kurumlarına daha az güven duyarken, kendini dindar olarak tanımlayan bireylerin kamu kurumlarına daha fazla güven duyduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma, Türkiye bağlamına özgü ampirik bulgulara dayanarak, vatandaşların hükümete ve kamu yönetimine duyduğu güvenin zayıfladığı alanları ortaya koymakta ve bu durumun, kamu politikalarının etkinliğini ve meşruiyetini olumsuz etkileyebileceğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, kamu güveninin yeniden inşası sürecinde şeffaflık, hesap verebilirlik ve katılımcı mekanizmaların güçlendirilmesinin kritik bir öneme sahip olduğunu ortaya koymakta; bu bağlamda, mevcut yönetişim anlayışının gözden geçirilerek daha kapsayıcı ve etkili stratejilere ihtiyaç duyulduğunu vurgulamaktadır.
Borsa İstanbul Sağlık Sektöründe Finansal Başarısızlık Riski Ve Piyasa Gücünün Değerlendirilmesi: Grover G, Zmijewski Z Ve Tobin’s Q Modelleri Üzerinden Bir Analiz
Küreselleşme ve teknolojik gelişmelerin etkisiyle, işletmelerin rekabetçi yapılarını sürdürmeleri her geçen gün daha da zorlaşmaktadır. Dolasıyla sağlık işletmelerinin dış finansal kaynaklara erişimi için güçlü bir finansal performans sergilemelerine bağlı hale gelmiştir. Bu çalışma, Borsa İstanbul sağlık sektöründe faaliyet gösteren 6 şirketin piyasa gücünü ve finansal başarısızlık riskini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Borsa İstanbul’da işlem gören sağlık şirketlerine ait 2016-2024 dönemine ilişkin finansal tablolar kullanılmış; Grover G ve Zmijewski Z modelleriyle finansal başarısızlık riski, Tobin’s Q oranı ile piyasa gücü analiz edilmiştir. Bu çalışma, sağlık sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin finansal başarısızlık analizinde sadece geleneksel modellerle yetinmeyip, piyasa temelli Tobin’s Q oranını entegre ederek literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Çalışma sonucunda, sağlık şirketlerinin finansal başarısızlık riski tahmin etmede kullanılan Grover G-skoru bulguları, Zmijewski Z-skoru ile büyük ölçüde örtüşmekte olup analiz dönemi boyunca tüm firmaların finansal açıdan sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca korelasyon matrisi incelendiğinde, Grover G-skor ile Tobin’s Q oranı arasında anlamlı pozitif bir ilişki tespit edilmiştir. Bu bulgu, şirketlerin büyüme potansiyeli ile piyasa değerlemeleri arasında güçlü bir bağlantı olduğunu göstermiş ve büyüme potansiyeli yüksek olan işletmelerin piyasa tarafından daha yüksek değerlendirildiğine işaret etmektedir.
BIST Enerji Sektöründe Finansal Performans ve Hisse Senedi Getirisi İlişkisine Yönelik Hibrit ÇKKV (Wenslo ve Aras) Yaklaşımıyla Bir Vaka Uygulaması
Bu çalışma, Borsa İstanbul’da (BIST) işlem gören enerji şirketlerinin finansal performansları ile pay senedi getirileri arasındaki ilişkiyi Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, finansal performans kriterlerinin ağırlıklandırılmasında objektif bir yaklaşım sunan Weights by Envelope and Slope (WENSLO) yöntemi kullanılmış; ardından, şirketlerin göreli performans sıralamalarının belirlenmesinde Additive Ratio Assessment (ARAS) yöntemi uygulanmıştır. 2020-2024 dönemini kapsayan analiz kapsamında, BIST enerji sektöründe faaliyet gösteren on firmanın finansal oranları ve hisse senedi getirileri dikkate alınmıştır. Elde edilen bulgular, firmaların finansal performans sıralamaları ile hisse senedi getirileri arasında genel olarak güçlü ve tutarlı bir ilişki bulunmadığını ortaya koymuştur. Bu sonuç, pay senedi getirilerinin yalnızca finansal performans göstergeleriyle açıklanamayacağını, piyasa beklentileri, sektörel dinamikler ve yatırımcı duyarlılığı gibi faktörlerin de belirleyici olduğunu göstermektedir. Literatürde WENSLO ve ARAS yöntemlerinin birlikte uygulandığı ilk örneklerden biri olan bu çalışma, enerji sektörüne yönelik karar destek süreçlerine katkı sunmayı ve yöntemsel çeşitliliğe katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Kullanılmasına Yönelik Tutumu Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi
Bu çalışmanın hedefi, bireylerin uzaktan sağlık hizmetlerine yönelik tutumlarını belirlemek ve bu tutumların sosyo-demografik özelliklerle ilişkili olup olmadığını incelemektir. Tanımlayıcı türde tasarlanan araştırmada kartopu örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma grubunu, 18 yaş ve üzeri, akıllı telefon kullanabilen ve gönüllü olarak katılan 388 birey oluşturmuştur. Veriler, iki bölümden oluşan bir anket aracılığıyla toplanmıştır. İlk bölümde demografik bilgiler, ikinci bölümde ise "Uzaktan Sağlık Hizmetlerine Yönelik Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Veriler SPSS 23.0 programıyla analiz edilmiş; gruplar arası karşılaştırmalarda Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis H testleri tercih edilmiştir. Katılımcıların uzaktan sağlık hizmetlerine dair tutumlarının genel olarak olumlu yönde olduğu tespit edilmiştir. Medeni durum, çalışma durumu, eğitim ve gelir düzeyi ile daha önce uzaktan sağlık hizmeti alıp almama durumuna göre anlamlı farklılıklar gözlenmiştir. Diğer yandan, cinsiyet, yaş, kronik hastalık, düzenli ilaç kullanımı ve evde bakıma ihtiyaç duyan birey bulunması gibi değişkenlerde anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Uzaktan sağlık hizmetlerine karşı tutumların bireysel, sosyal ve ekonomik etkenlerle şekillendiği görülmektedir. Hizmet erişilebilirliğini ve eşitliğini artırmak için kapsayıcı dijital sağlık politikalarının geliştirilmesi önerilmektedir.
Ekonomik Büyüme ve Tarımsal Destekler: Türkiye Ekonomisi Üzerine Ampirik Bir Değerlendirme
Tarımsal destekler, sadece sektörel düzeyde üretim artışı sağlamaya yönelik araçlar olmayıp aynı zamanda makroekonomik düzeyde büyüme dinamiklerini etkileyen önemli bir kamu politikası aracıdır. Bu kapsamda, bu sektöre yönelik kamu müdahaleleri, kaynak tahsisini etkileyerek büyüme sürecine doğrudan ve dolaylı katkılar sunabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye‘de 1990-2023 dönemini kapsayan verileri kullanarak tarımsal destekler, brüt sabit sermaye oluşumu, hükümet nihai tüketim harcamaları, enflasyon ve tarımsal üretimin ekonomik büyümeyi deneye dayalı olarak nasıl etkilediğini ortaya koymaktır. Bu çalışmada, Johansen Eş Bütünleşme analizi uygulanarak değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkinin varlığı araştırılmıştır. Eş bütünleşme ilişkisinin yönü ve katsayılarının tahmini için ise FMOLS, CCR ve DOLS yöntemlerinden yararlanılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular şunlardır: i) Değişkenler birinci farklarında durağan olmaktadırlar ii) Serilerin uzun dönemde birlikte hareket ettiği tespit edilmiştir. iii) FMOLS, DOLS ve CCR yöntemi sonuçlarına göre tarımsal destekler, brüt sabit sermaye oluşumu, kamu nihai tüketim harcamaları ve enflasyonda meydana gelen artışın ekonomik büyümeyi artırıcı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir.
Türkistan coğrafyasında 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başları itibarıyla mevcut durum; sosyal, siyasi, ekonomik ve kültürel anlamda büyük bir inkıraz devrini gösterse de bu süreçte, modernleşme çerçevesinde aydınların mevcut durumu sorgulayan tavrı ve mücadeleleriyle içine düştükleri sıkıntılı durumdan kurtulmanın çarelerini aradıkları, millî uyanış ruhunun ortaya çıkmasının yanı sıra yenilik ve reform çalışmalarının görüldüğü dönemdir. Millî Uyanış Dönemi aydınları, ülkeleri için verdikleri mücadeleyle aslında Türkistan’ın sözcüleri olmuşlardır. Onlar, yaşadıkları dönemin siyasi, sosyal ve kültürel şartlarının gereği olarak şiirlerinde vatanla ilgili temaları işlemiş, bunu yaparken konu ve muhataplarını kimi zaman Türkistan ve Türkistanlı kelimeleriyle işaret etmiş; bunları doğrudan doğruya kullan(a)madıkları durumlarda da İslam, Müslüman ve Şark gibi kelimelerle konu ve muhataplarını dolaylı yoldan söyleme yolunu tercih etmişlerdir. Her iki durumda da onlar, Türkistan’ın ahvali ve harap hâli ile hür Türkistan için mücadele süreçlerindeki düşünce duygularını dile getirmeye çalışmışlardır. Bu dönemin şairleri şiirlerinde Türkistanlıların atalarının kurduğu medeniyeti, meydana getirdikleri ilmî birikimi, yazdıkları eserleri ve hakiki vatanperver aydınları bir kenara bıraktıklarını, bunların yerine cehaleti seçtiklerini ve bu sebeple vatanlarının işgalcilerce tarafından mahvedildiğini dile getirirler. Millî Uyanış Dönemi aydınları, Batı ve Doğu halklarının hayat tarzlarını, sosyal ve ekonomik durumlarını karşılaştırarak ortaya koydukları gerçeklerle Türkistanlıların gözlerini açmaya ve onların ibret almasını sağlamaya çalışmışlardır.
İşyerinde Mutluluğun Yenilikçi İş Davranışı Üzerindeki Etkisi
Günümüz iş dünyasında sadece görevleri yerine getiren değil, yenilik üreten çalışanlar ön plana çıkarken; yenilikçi davranışların arkasındaki sebepler neler olabilir? Buradan yola çıkarak bu araştırmanın amacı işyerinde mutluluğun yenilikçi iş davranışı üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmanın evrenini İstanbul ve Ankara illerinde yaşayan kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşu çalışanları oluşturmaktadır. Kolayda örnekleme yönetimi ile 509 çalışana ulaşılarak anket uygulaması ile araştırmanın verileri elde edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre işyerinde mutluluğun yenilikçi iş davranışı üzerinde pozitif ve anlamlı etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca işyerinde mutluluğun alt boyutları işe angaje olma, iş tatmini ve örgüte bağlılık boyutlarının da yenilikçi iş davranışı üzerinde pozitif yönde ve anlamlı etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Analiz sonuçlarına göre çalışanların yenilikçi iş davranışı ve işyerinde mutluluk düzeyleri çalışılan sektöre göre farklılık göstermektedir.
Merkez Bankası Dijital Paraları (CBDC) Üzerine Bibliyometrik Bir Analiz
Bu çalışma, Merkez Bankası Dijital Paraları (CBDC) üzerine yapılan akademik literatürün temel yapısını ortaya koymayı amaçlamakta ve bu alandaki en çok atıf alan 343 yayının sistematik ve bilimsel bir bibliyometrik analizini gerçekleştirmektedir. Araştırma kapsamında Central Bank Digital Currency ve CBDC anahtar kelimeleri kullanılarak 2018–2024 yılları arasında yayımlanan çalışmalar taranmış; Web of Science veri tabanı, bibliyografik verilerin kaynağı olarak kullanılmış ve analiz ile görselleştirme işlemleri VOSviewer yazılımı ile yürütülmüştür. Bulgular, özellikle 2021 sonrasında CBDC’lere yönelik akademik ilgide dikkat çekici bir artış olduğunu ve bu artışın Çin, ABD ve Avrupa ülkelerinde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Anahtar kelime eşzamanlılığı ve yoğunluk analizleri, CBDC’lerin yalnızca parasal bir yenilik değil; blokzincir, siber güvenlik, finansal kapsayıcılık, veri gizliliği ve düzenleyici çerçeveler gibi alanlarla kesişen çok disiplinli bir araştırma alanı olduğunu göstermektedir. Atıf, yazar ve ülke ağ analizleri ise entelektüel yapının giderek daha fazla bütünleştiğini, uluslararası iş birliklerinin arttığını ve küresel düzeyde araştırma derinliğinin arttığını ortaya koymaktadır. Çalışma, CBDC’lerin teknolojik, finansal ve jeopolitik boyutlarıyla birlikte ele alınması gerektiğine işaret ederken; literatürdeki tematik eğilimleri, kavramsal boşlukları ve temel meseleleri görünür kılmakta ve dijital para birimlerinin yükselişine yönelik stratejik bir bakış açısı sunarak yalnızca akademik literatüre değil, merkez bankalarına, politika yapıcılara, piyasa düzenleyicilerine ve ilgili tüm paydaşlara katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Akdeniz Diyetine Uyum ve Yeme Bozuklukları Aleksitimi Durumunu Nasıl Şekillendirir?
Duyguları ifade edecek kelimelerin yokluğu anlamına gelen aleksitiminin düzensiz yeme ve yeme bozuklukları için risk faktörü olması sebebiyle, aralarındaki ilişkiyi anlamak önemlidir. Akdeniz diyetinin ise sürdürülebilir beslenme modeline uyum sağlaması ve ülkemiz için en uygun beslenme modellerinden birini oluşturması nedeni ile önemi giderek artmaktadır. Bu çalışma psikiyatrik bozuklular ile ilişkilendirilen aleksitimi, her geçen gün prevalansı artan psikiyatrik bozukluklardan biri olan yeme bozuklukları ve Akdeniz diyetine uyum çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma Mart- Haziran 2022 tarihleri arasında sosyal ağlar aracılığıyla online olarak yürütülmüştür. Çalışma popülasyonu 18-65 yaş arası yetişkin bireylerden oluşturmaktadır. Katılımcılara uygulanan ankette REZZY yeme bozuklukları ölçeği, yeme tutum testi (YTT-26), Akdeniz diyeti bağlılık ölçeği (MEDAS) ve Toronto aleksitimi ölçeği (TAS-20) bulunmaktadır. Analizlerde p<0,05 için anlamlı kabul edilmiştir. Çalışmaya katılan bireylerin 137’si erkek, 364’ü kadındır. Yeme bozukluğu açısından risk altında olan bireylerin anlamlı düzeyde sınırda aleksitimik ya da aleksitimik olduğu, risksiz olan bireylerin ise normal olduğu tespit edilmiştir. Akdeniz diyetine uyum azaldıkça aleksitimi olma sıklığının arttığı, MEDAS skorunun aleksitimi açısından normal bireylerde daha yüksek olduğu bulunmuştur. Sonuç olarak Akdeniz diyetine uyum ile psikiyatrik hastalıklar ve zihin sağlığı üzerinde olumlu etkiler gözlenebileceği düşünülmekte ve bireylere Akdeniz diyetine uyum göstermeleri tavsiye edilmektedir.
Türkiye’de Kentleşme ve Göç Konulu Tezlerin Veri Bilimiyle Analizi (1979-2024)
Göç, çeşitli toplumsal ve yapısal koşullarla şekillenen, çok boyutlu bir süreçtir. Türkiye’de bu olgu; sanayileşmeyle hız kazanan iç göç, 1960’lardan itibaren başlayan yurtdışına işçi göçü, 1990’larda artan zorunlu göç ve son yıllarda yoğunlaşan uluslararası göç biçimleriyle kentleri doğrudan etkilemektedir. Bu çalışma, Türkiye’de kentleşme ve göç konularında hazırlanmış 540 lisansüstü tezi; başlık, yıl, tür, üniversite, enstitü, ana bilim dalı, anahtar kelimeler ve özet bilgileri üzerinden inceleyerek bu alanın dönemsel, mekânsal ve tematik eğilimlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada kullanılan bibliyometrik analiz, doğal dil işleme, anahtar kelime eğilim analizi, mekânsal görselleştirme ve örtük konu modelleme yöntemleriyle desteklenmiştir. Bulgular, dönemsel olarak; iç göç, zorunlu göç ve toplumsal cinsiyet konularının erken dönemlerden itibaren sürekli olarak ele alınan temalar olduğunu göstermektedir. Suriyeliler konulu tezlerde bir dönem belirgin bir yoğunluk yaşanmış, ancak zamanla bu ilginin azaldığı görülmüştür. Mekânsal olarak; bazı şehirlerin tezlerde daha fazla yer alması, yalnızca niceliksel bir durumu değil, aynı zamanda bu kentlerin göç bağlamında taşıdığı özgün koşulları yansıtmaktadır. Tematik olarak ise; mevsimlik göç, sosyal uyum ve suç gibi konular görece az incelenmiş olsa da gelişime açık temalar olarak öne çıkmaktadır. Buna karşılık; afetler, iklim değişikliği ve teknolojik gelişmelerin göç üzerine etkileri gibi konuların tezlerde çok sınırlı düzeyde çalışıldığı ve belirgin temalara dönüşmediği görülmektedir.
Türkiye'deki Sürdürülebilirlik Fonlarının CRITIC ve TOPSIS Yöntemleri ile Değerlendirilmesi
Artan çevresel farkındalık, sürdürülebilirlik odaklı finansal araçlara küresel talebi artırmıştır. Bu çalışma, 2022-2024 yılları arasında Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu’nda (TEFAS) işlem gören sürdürülebilirlik yatırım fonlarının performansını, BIST100 endeksiyle karşılaştırarak analiz eder. Performans, risk ayarlı getirileri, kayıp riskini ve portföy istikrarını ölçen Sharpe oranı, Riske Maruz Değer (VaR90) ve Maksimum Düşüş (MDD) metrikleriyle değerlendirilmiştir. Bu metrikler, finansal performansı kapsamlı bir şekilde analiz etme kapasiteleri nedeniyle seçilmiştir. Fonlar, TOPSIS çok kriterli karar verme yöntemiyle sıralanmış; kriter ağırlıkları, kriterler arası korelasyonları dikkate alan nesnel CRITIC yöntemiyle hesaplanmıştır. Fonların ortalama performansı da BIST100 ile karşılaştırılmıştır. Bulgular, sürdürülebilirlik fonlarının genellikle BIST100’e kıyasla daha yüksek risk ayarlı getiriler, daha düşük kayıp riski ve daha fazla istikrar sergilediğini, ancak bu farklılıkların istatistiksel olarak anlamlı olmadığını göstermektedir. TOPSIS sıralamaları, fon performanslarında çeşitlilik olduğunu; bazı fonların üstün, diğerlerinin ise düşük performans gösterdiğini ortaya koymaktadır. Sonuçlar, Türkiye’de artan sürdürülebilirlik farkındalığıyla desteklenen çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) odaklı yatırımların risk azaltma potansiyelini vurgulamaktadır. Çalışma, standart ESG çerçeveleri, düzenleyici iyileştirmeler ve yatırımcı eğitimi ihtiyacını belirterek, gelişmekte olan piyasalarda akademik tartışmalara ve pratik yatırım stratejilerine katkı sunmaktadır.
Türkiye ve Seçili OECD Ülkelerinde Vergi Harcamalarının İncelenmesi ve Karşılaştırmalı Değerlendirmesi
Vergi harcamaları, kamu gelirlerinde azalmaya neden olan bir mekanizma olarak, kamu harcamalarına benzer bir işlev görmekte ve maliye politikası kapsamında önemli bir araç olarak öne çıkmaktadır. Ancak bu uygulamaların bütçe kayıtlarında doğrudan gider olarak yer almaması, şeffaflık sorunlarını beraberinde getirmekte ve etkin yönetilmemesi durumunda kamu mali disiplinini zedeleyebilecek riskler taşımaktadır. Bu çerçevede, vergi harcamalarının optimal düzeyde kullanımı ülkelerin maliye politikaları açısından kritik önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Türkiye’nin vergi harcamaları performansı OECD ülkeleri ortalamaları ile karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Türkiye’deki vergi harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla içindeki payının, OECD ülkeleri ortalamasının gerisinde kaldığını göstermektedir. Ayrıca, vergi harcamalarının bileşimi incelendiğinde, gelir üzerinden alınan vergilerdeki harcamaların payının OECD standartlarına göre nispeten düşük, harcama üzerinden alınan vergilerdeki harcamaların payının ise daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın dikkat çekici bir diğer bulgusu ise, vergi harcamalarının sosyal ve ekonomik amaçlı dağılımına ilişkindir. OECD ülkelerinde olduğu gibi Türkiye’de de hanehalkına yönelik vergi harcamalarının ağırlıkta olduğu görülmekle birlikte, Türkiye’nin bu alandaki performansı OECD ortalamalarının gerisinde kalmaktadır. Bu durum, Türkiye’de vergi harcamalarının ekonomik amaçlar lehine daha fazla ağırlık kazandığına işaret etmektedir. Söz konusu bulgular, Türkiye'nin vergi harcamaları politikalarının uluslararası standartlarla uyum derecesine ilişkin mevcut konumunun belirlenmesi açısından önemli veriler sunmaktadır.
AB Ülkelerinde Yapay Zekâ Tabanlı Sürdürülebilirlik: Yapay Zekâ İnovasyonları, İnsan Sermayesi ve Karbon Verimliliği Üzerine Kantil Regresyon Analizi
Bu çalışma, Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde yapay zekâ (YZ) inovasyonlarının ve insan sermayesinin karbon verimliliği üzerindeki heterojen etkilerini incelemekte, özellikle yükseköğretim ve veri okuryazarlığı gibi değişkenlerin aracılık rollerine odaklanmaktadır. 2000–2023 dönemini kapsayan, 27 AB ülkesine ait dengesiz panel veri seti kullanılarak yapılan analizde, karbon verimliliğinin koşullu dağılımı boyunca farklılıkları yakalayabilmek amacıyla kantil regresyon yöntemi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, anlamlı doğrusal olmayan ilişkileri ortaya koymaktadır: YZ inovasyonları, düşük kantilde (Q25) karbon verimliliğini olumlu yönde etkilerken, üst kantillerde (Q75 ve Q90) bu etkinin negatife döndüğü görülmektedir; bu durum azalan getiriler olasılığına işaret etmektedir. Benzer şekilde, yükseköğretim yalnızca alt kantillerde karbon verimliliğini artırırken, YZ ve eğitim etkileşim terimi dağılımın üst ucunda anlamlı ve pozitif hale gelmekte, bu da yüksek performanslı bağlamlarda tamamlayıcı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Buna karşın, YZ ve veri okuryazarlığı arasındaki etkileşim 75. yüzdelik dilime kadar negatif ve anlamlı kalmakta, bu da dijital becerilerin tek başına teknolojik ilerlemenin çevresel verimliliğe dönüşmesi için yeterli olmayabileceğini ima etmektedir. Bu bulgular, özellikle karbon verimliliğini artırmayı hedefleyen ekonomilerde, teknolojik gelişimi desteklerken insan sermayesi temellerini de güçlendirmeye yönelik uyarlanmış yeşil-dijital politika stratejilerinin önemini vurgulamaktadır.
Somut Olmayan Sermaye Oluşturmada ESG Stratejilerinin Etkinliği: Ulusal Fikri Mülkiyet Yoğunluğunun ve Şirket Yaşının Düzenleyici Rolü
Bu çalışma, 201 telekomünikasyon şirketinden alınan 2003-2023 dönemi firma düzeyi panel verilerini kullanarak ESG performansı ile maddi olmayan varlık birikimi arasındaki ilişkiyi incelemektedir. ESG stratejilerinin marka değerini, itibarı ve paydaş güvenini artırarak firma değerini artırdığına yaygın olarak inanılsa da, maddi olmayan varlıklar üzerindeki etkileri ampirik olarak belirsizliğini korumaktadır. Kurumsal teori ve örgütsel öğrenme teorisinden yararlanan bu makale, bu ilişkinin firma yaşı ve fikri mülkiyet (FM) ortamının gücüyle nasıl değiştiğini incelemektedir. Driscoll-Kraay standart hatalarına sahip rastgele etkili panel regresyonlarını kullanan çalışma, ESG puanlarının maddi olmayan varlıklar üzerinde genel olarak olumsuz bir etkiye sahip olduğunu, ancak güçlü fikri mülkiyet (FM) rejimleri tarafından yumuşatıldığında olumluya döndüğünü bulmuştur. Firma yaşı bu ilişkiyi önemli ölçüde şekillendirmektedir. ESG'nin genç firmalar için tek başına bir etkisi yoktur, ancak güçlü FM koruması altında etkili hale gelir. Orta yaşlı firmalar için ESG, FM ortamları tarafından desteklenmediği sürece zararlıdır. Daha yaşlı firmalarda ESG biraz faydalıdır, ancak FM'nin marjinal faydası azalır. Bu sonuçlar, ESG stratejilerinin, özellikle erken aşamalarda, destekleyici kurumsal bağlamlar gerektirdiğini ve şirket olgunluğunun bu stratejilerin etkinliğini değiştirdiğini vurgulamaktadır. Çalışma, kurumsal ve örgütsel öğrenme perspektifleri aracılığıyla ESG-maddi olmayan varlık literatürünü zenginleştirmektedir.
Türkiye’de Üretici Fiyat Endeksi ile Maliyet Bazlı Rekabet Gücü Endeksi Arasındaki Uzun Dönemli İlişkinin Ampirik Analizi
Bu çalışma, Türkiye’de üretici fiyat endeksi (ÜFE) ile 2025 yılında geliştirilen Maliyet Bazlı Rekabet Gücü Endeksi (RGD), reel efektif döviz kuru (REER) ve ihracat miktar endeksi (İME) arasındaki uzun dönemli ilişkileri ampirik olarak incelemek, elde edilen bulgular doğrultusunda ilgili taraflara politika önerilerinde bulunmaktır. Analizde, 2015-2025 dönemine ait çeyreklik frekansta ve sektörel düzeyde derlenen geniş panel veri seti kullanılmış; panel veri ekonometrisi yöntemleri ve Johansen eşbütünleşme testiyle değişkenler arasındaki uzun dönemli dinamikler kapsamlı biçimde araştırılmıştır. Sonuçlar, maliyet bazlı rekabet gücündeki artışların ÜFE üzerinde uzun vadede anlamlı ve negatif bir etki yarattığını, buna karşılık REER ve İME’deki artışların ise ÜFE’yi pozitif yönde etkilediğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın en önemli katkısı, literatürde ilk kez uygulanan ve bu makalede ampirik olarak test edilen RGD endeksinin fiyat dinamikleri analizine dâhil edilmesidir. Böylece, sanayi sektöründe maliyet odaklı rekabetin fiyat istikrarı üzerindeki kritik rolü bilimsel olarak gösterilmiştir. Ayrıca bulgular, döviz kuru dalgalanmaları ve ihracat performansının fiyatlar üzerindeki baskı mekanizmalarını aydınlatmakta, sektör temsilcileri ve politika yapıcılar için pratik yol haritası sunmaktadır.Çalışma, Türkiye’de fiyat istikrarı ve uluslararası rekabet gücünü artırmaya yönelik stratejiler geliştirilmesinde politika yapıcılara yol gösterici önemli ampirik kanıtlar sunmaktadır.
Sosyal Koruma Harcamalarının Gelir Dağılımına Etkisi: Panel Veri Analizi
Küresel düzeyde artan gelir eşitsizliği, ekonomik kırılganlıklar ve tüm bunlara ek olarak teknolojik alanda yaşanan gelişmeler sosyal koruma mekanizmalarının önemini her zamankinden daha fazla gündeme taşımıştır. Sosyal koruma harcamalarının amacı, toplumun en savunmasız kesimlerine destek sunmak suretiyle sosyal refahı artırmak ve gelir dağılımındaki adaletsizlikleri azaltmaktır. Gelirin adil dağılmasının ise topluma fayda getireceği savunulmaktadır. Bu faydaların başında sürdürülebilir kalkınmanın ve sosyal adaletin sağlanması gelmektir. Zira gelirin daha adil bölüşüldüğü bir ekonomide yoksulluğun azalacağı, sağlık ve beslenme koşullarının iyileşeceği, suç oranlarının düşeceği ve toplumsal uyumun sağlanarak yaşam koşullarının yükseleceği düşünülmektedir. Ayrıca gelir dağılımının düzenlenmesi, günümüzde devletin ekonomiye müdahale gerekçelerinden biri olarak da kabul edilmektedir. Devlet bu amaca yönelik olarak kullandığı araçlardan bir tanesi de sosyal koruma harcamalarıdır. Bu nedenle sosyal koruma harcamalarının gelir dağılımı üzerindeki etkilerinin bilinmesi, politika yapıcılara yol göstermesi açısından önem arz eden bir konudur. Buradan hareketle çalışmada, sosyal koruma harcamalarının gelir dağılımı üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma panel veri analizi ile 33 Avrupa Birliği (AB) üyesi ülke ve Türkiye’ye ait 2010 - 2021 dönemi yıllık verileri kullanılarak yapılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre; sosyal koruma harcamalarının arttırılması gelir eşitsizliğini azaltmaktadır.
Ekonomik Asimetri Çerçevesinde Türkiye ve Yunanistan: 1991-2023 Dönemi
Ülkelerde asimetri, iki veya daha fazla ülke arasındaki politik, ekonomik, sosyal, kültürel veya askeri farklılıkların dengesiz olması durumudur. Bu çalışmada da ekonomik asimetri çerçevesinde Türkiye ve Yunanistan’ın 1991-2023 yılları arasına ait ekonomik performanslarının CRITIC ve MARCOS yöntemleri ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada ülkelerin ekonomik performansını ölçmek amacıyla gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH), kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasıla, enflasyon, işsizlik toplam, mal ve hizmet ihracatı (GSYİH'nin %'si), mal ve hizmet ihracatı (cari ABD doları), mal ve hizmet ithalatı (GSYİH'nin %'si), mal ve hizmet ithalatı (cari ABD doları) gibi seçilmiş sekiz (8) adet ekonomik değerlendirme kriteri kullanılmıştır. Sonuç olarak, Türkiye’nin ekonomik performansının en yüksek olduğu yıl 2013 yılı olarak bulunurken, ekonomik performansın en düşük olduğu yıl ise 1993 yılı olarak bulunmuştur. Yunanistan’ın ekonomik performansının en yüksek olduğu yıl 2008 yılı olarak bulunurken, ekonomik performansın en düşük olduğu yıl ise 1998 yılı olarak bulunmuştur.
Yükseköğretim Kurumlarinin Çok Paydaşli Yapisinda Sosyal Medya Marka Etkileşimi: Istanbul’daki Vakif Üniversiteleri Örneği
Yükseköğretim kurumlarının ticarileşmesi ve uluslararasılaşması, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde yükseköğretimde marka stratejilerinin kullanılmasını gerekli kılmaktadır. Sosyal medya platformları, yükseköğretim kurumlarının kurumsal markaların geliştirilmesine ve öğrenciler ile diğer paydaşlarla ilişki kurup bu ilişkileri sürdürebilecek etkileşim ortamlarının oluşturulmasına yardımcı olarak çeşitli fırsatlar sunmaktadır. Bu çalışma, öğrencileri ve potansiyel öğrencileri temel analiz birimi olarak ele almak yerine, yükseköğretim kurumlarının gelişmekte olan bir pazarda farklı paydaşlarla etkileşim kurmak amacıyla sosyal medya içeriğini nasıl oluşturduklarına odaklanmaktadır. İstanbul’daki ilk yirmi vakıf üniversitesine ait Instagram verileri dört aylık bir süre boyunca toplanmıştır. Bulgular, yükseköğretim kurumlarının öğrenci, akademik, topluluk temelli ya da hibrit bir sosyal medya etkileşimi yaratarak çoklu paydaş etkileşimini desteklemek ve geliştirmek üzere farklı Instagram stratejileri kullandıklarını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, özellikle yükseköğretim kurumlarının markalaşmasına odaklanarak marka yönetimi literatürüne çeşitli katkılar sunmakta ve çoklu paydaş ortamında rekabetçi kalmayı hedefleyen Yükseköğretim kurumları için yönetsel çıkarımlar sağlamaktadır.
Üniversite Öğrencilerinin Yapay Zekâ Okuryazarlığı Üzerine Bir Araştırma
Hayatın her alanında yapay zekâ teknolojilerinden yararlanma, bilinçli kullanım koşuluyla fırsat olarak görülebilir. Yapay zekâ okuryazarlığı, teknoloji bilgisi, bilimsel bilgi ve sosyo-etik becerileri kapsaması sebebiyle kullanımıyla ilgili bilinci ve etkinliği artırmaktadır. Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlığı ile ilgili mevcut durumunun belirlenmesi ve bazı değişkenler açısından farklılaşıp-farklılaşmadığının tespit edilmesidir. Araştırmada nicel araştırma yöntemine dayalı tarama ve ilişkisel tarama modelinden yararlanılmıştır. Araştırma verilerini elde etmek amacıyla Wang vd. (2023) tarafından geliştirilip Polatgil ve Güler (2023) tarafından Türkçe’ye uyarlaması yapılan Yapay Zekâ Okuryazarlığı ölçeği vasıtasıyla 392 üniversite öğrencisinden anket tekniğiyle veriler toplanmıştır. Gerçekleştirilen ANOVA ve T-Testi gibi betimsel analiz bulguları ışığında öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı düzeyinin ortalamanın üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen analiz bulgularına göre yapay zekâ okuryazarlığının, yaş ve teknolojiyi kullanma seviyesine göre farklılaştığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte sınıf düzeyi, aylık harcama, cinsiyet, bilgisayara sahip olma ve telefonda geçirilen süre değişkenleri bakımından farklılaşmadığı ortaya çıkmıştır. Araştırma sonuçlarının, yapay zekâ okuryazarlığının kullanımı ile ilgili durumun gözden geçirilerek geliştirilmesine katkı sağlaması beklenmektedir.
Endüstri 4.0 Perspektifinden Girişimcilik: Bibliyometrik Analiz
Bu çalışma, Endüstri 4.0 ile yaşanan dönüşüm sürecine girişimcilik konularının ne ölçüde uyum sağladığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu bağlamda akademik çalışmalarda Endüstri 4.0 ve girişimcilik konularının birlikte ele alınma düzeyleri değerlendirilmiştir. Endüstri 4.0’ı girişimcilik konularıyla birlikte inceleyen çalışmalar Web of Science veri tabanından elde edilmiştir. Elde edilen veriler VOSviewer programı ile bibliyometrik analiz yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. 29 Haziran 2025 tarihi itibariyle Web of Science veri tabanında Endüstri 4.0 ile ilgili toplam 26.121 çalışma tespit edilmiş olup, bunlardan yalnızca 224’ünün (%0,86) Endüstri 4.0’ı girişimcilik konularıyla birlikte ele aldığı belirlenmiştir. Yapılan literatür taraması sonucunda Endüstri 4.0’ın çoğunlukla teknik boyutlarıyla ele alındığı, girişimciliğin ve dolayısıyla insan unsurunun ikincil planda kaldığı, Endüstri 4.0’ın gelişim hızı ile girişimcilik üzerine yapılan çalışmaların artış hızı arasında uyumsuzluk olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, gelecekte yapılacak çalışmalarda Endüstri 4.0 ve girişimcilik konularının birlikte daha detaylı incelenmesine yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Beyaz Yakalılardaki Kültürel Yabancılaşmanın Sosyolojik Çerçevesi: Küçük Beyazlar
Beyaz yakalı çalışanların hem çalışma ilişkilerinde hem toplumsallaşma süreçlerinde hem de kendilerini tanımlama ve ifade biçimlerinde görülebilecek sınıfsal ve kültürel özellikleri bulunmaktadır. Rekabetçi çalışma koşulları, dayanışmacı ve kolektif karaktere sahip olmayan bireyci çalışma karakterleri ile mavi yakalılardan ayrışan beyaz yakalılar kültürel olarak da ayrışmaktadır. Hem kültürel kodlar, hem yaşam tarzı, hem kendini tanımlama biçimleri hem de üst sınıflara öykünme bakımından kendine özgü nitelikler taşıyan beyaz yakalılar bulunmaktadır. Beyaz yakalıların bir statü edinim süreci olarak Batılılaşmayı kendi kimliklerine entegre etmeleri söz konusu olmuştur. Gelenekselliği bir alt sınıf karakteri olarak gören beyaz yakalıların kendilerini ayrıştırmak için bir kültürel ve sınıfsal güzergâh olarak Batılılaşmayı seçtiklerine dair işaretler görülmektedir. Ayrıca bireyselleşme, sekülerleşme, yüksek eğitim süreçleri, tüketim kültürü ve sosyal medya gibi dinamikler üzerinden ifade edildiği gibi Batı’nın kültürel hegemonyasının bu kesimlerde oluştuğu gözlenmiştir. Bu araştırma Türkiye’deki beyaz yakalılar içindeki söz konusu kültürel ve sınıfsal yabancılaşmayı yaşayan kesimi analiz etmek üzere yapılmıştır. Bu çalışma Türkiye’deki yüksek eğitimli ve orta-üst mesleki statüye sahip beyaz yakalı bireylerin, Batı’nın kültürel hegemonyasının etkisinde; sınıfsal konumların yarattığı yapısal çelişkilerin ve sosyalizasyon süreçlerinin etkisiyle deneyimledikleri toplumsal ve kültürel yabancılaşma süreçlerini tartışmaya açmaktadır. Türkiye’de beyaz yakalıların toplum içerisinde kendilerini konumlandırma biçimlerini anlamlandırma hedefi nitel araştırma yöntemleriyle “küçük beyazlar” kavramsallaştırması ile analiz edilmiştir.
Hisse Senedi, Konut Piyasası, Altın ve Döviz Kuru Arasındaki Dinamik Bağlantılılık İlişkisinin Analizi: Türkiye Örneği
Bu çalışma, Türkiye ekonomisi bağlamında BIST100 endeksi, Konut Fiyat Endeksi (KFE), altın fiyatları ve USD/TRY kuru arasındaki dinamik bağlantılılık ilişkisini incelemektedir. Görece kısa zaman serileri ve düşük frekanslı verilerin sınırlamalarına rağmen, zamana bağlı değişen bağlantılılık modelleri piyasa etkileşimlerine dair anlamlı çıkarımlar sunabilmektedir. Bu kapsamda, Şubat 2010 – Ocak 2023 dönemine ait aylık veriler kullanılarak Zamana Göre Değişen Parametreli VAR (TVP-VAR) modeli ile analiz gerçekleştirilmiştir. Ampirik bulgular, dolar kurundan hem hisse senedi piyasasına hem de konut piyasasına; ayrıca konut piyasasından hisse senedi piyasasına doğru anlamlı volatilite yayılımları olduğunu ortaya koymaktadır. BIST100, KFE ve altın için negatif net yayılım değerleri bu piyasaların esasen volatilite alıcısı olduğunu gösterirken, USD/TRY kurunun pozitif ve en yüksek düzeydeki net yayılım değeri, onu Türkiye finansal sistemi içinde güçlü bir volatilite yayıcı aktör olarak konumlandırmaktadır.
Stratejik Yönetim Sürecinde SWOT Analizi: Üniversite Hastanesi Örneği
Bu çalışmanın amacı, stratejik yönetim sürecinin önemini vurgulamak, bir üniversite hastanesi örneğinde SWOT analizi uygulamak, hastanenin iç ve dış çevresindeki faktörleri değerlendirmek ve stratejik hedeflerin belirlenmesine yardımcı olmaktır. Çalışmada, hastanelerin güçlü ve zayıf yönlerini, iç/dış çevredeki fırsatları ve tehditleri içeren kriterler SWOT analizi için belirlenmiştir. AHP anketi ile bir sağlık grubunun üç vakıf üniversite hastanesi yöneticisinden veri toplanmış ve analiz edilmiştir. Çalışma, hastanelerdeki stratejik yönetim sürecini etkileyen faktörlerin geniş bir perspektifini sunmaktadır. Çalışmada toplamda 28 ana kriter ve 99 alt kriter tespit edilmiştir. Bu alt kriterler arasında ağırlıklarının yüksek olması nedeniyle en üstte yer alan beş maddenin sırasıyla SWOT matrisine göre listesi aşağıdaki gibidir: Ülkemizdeki sağlık hizmeti sağlık turistleri için ekonomiktir (O). Döviz kuru dalgalanması vardır (T) ve sürekli değişen döviz kuru nedeniyle planlarda değişiklikler olmaktadır (T). Nitelikli sağlık personeli İstanbul'da yaşamak istemektedir (O). Tıbbi cihazlar ve teknolojik altyapı iyidir (S). Deneyim kazanan personel diğer hastanelere gitmektedir (W). Bu çalışma, SWOT analizinin üniversite hastaneleri için stratejik yönetim sürecinde uygun bir araç olduğunu ve hastanenin rekabetçi avantajını artırmak ve sürdürmek için kullanılabileceğini göstermektedir. Çalışmanın sonuçları, hastane yöneticileri ve politika yapıcılar tarafından stratejik yönetim sürecinin daha iyi anlaşılmasına ve uygulanmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
Kamu Politikası Konusunda Web of Science Veri Tabanındaki Yayınların Bibliyometrik Analizi
Kamu politikası toplumsal sorunlara yönelik devlet ve devlet dışı aktörlerin birlikte karar alması, uygulaması ve denetlemesi sürecidir. Bu çalışmanın amacı; kamu yönetimi alanında kamu politikası konusunda yayınlanan yayınların bibliyometrik olarak analiz edilmesidir. Web of Science (WOS) veri tabanında kamu yönetimi kategorisinde 1980-2024 yılları arasında yayınlanan İngilizce 3824 adet kitap, makale, kitap içi bölüm, bildiri ve kitap incelemesi çalışmalarından oluşturulan veri seti ile araştırma gerçekleştirilmiştir. Veriler VOSviewer programı ile bibliyometrik olarak analiz edilmiştir. Atıf analizi, ortak atıf analizi, kaynakça eşleşmesi, ortak yazar analizi ve ortak kelime analizi yapılmıştır. Yapılan analizden elde edilen bulgulara göre kamu politikası konusunda en fazla yayının yazıldığı ülke Amerika Birleşik Devletleri’dir. En fazla yayın üreten yazar Howlett olmuştur. En fazla yayın yapılan dergi Policy Studies Journal’dır. En çok yayın yapan yazarların bağlı olduğu kurumlar arasında ilk sırada University of London yer almaktadır. En fazla atıf alan ülke Amerika Birleşik Devletleri’dir. Kamu politikası konusunda en çok kullanılan kelimelerin; kamu politikası, kamu yönetimi, yönetişim, Kovid-19 ve politika tasarımı olduğu bulgusuna ulaşılmıştır.
Pegasus Havayolları’nın Sürdürülebilirlik Performansının SBSC Temelli Critic ve Copras Yöntemleri ile Değerlendirilmesi
Artan çevresel kaygılar, ekonomik dalgalanmalar ve değişen toplumsal beklentiler karşısında sürdürülebilirlik, kuruluşlar için stratejik bir zorunluluk hâline gelmiştir. Operasyonel süreçlerdeki yüksek enerji tüketimi ve emisyon seviyeleri nedeniyle havacılık sektörü, çevresel ve sosyal sorumlulukla büyüme hedeflerini dengeleme konusunda önemli bir baskı altındadır. Bu çalışmada, Pegasus Havayolları’nın 2021–2024 yılları arasındaki sürdürülebilirlik performansı, finansal, müşteri, iç süreçler, öğrenme ve büyüme ile sosyal-çevresel boyutları içeren Sürdürülebilir Dengeli Puan Kartı (SBSC) çerçevesinde değerlendirilmiştir. Performans göstergelerinin ağırlıkları, kriterler arası çelişki ve bağımlılığı dikkate alan nesnel bir yöntem olan CRITIC ile hesaplanmış; yıllık performans sıralaması ise COPRAS yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, sürdürülebilirlik açısından en başarılı yılın 2021, en düşük performansa sahip yılın ise 2023 olduğunu ortaya koymuştur. Bu bütünleşik yaklaşım, havayolu şirketleri için geçmiş performansın değerlendirilmesiyle birlikte stratejik öngörü imkânı sunan daha dinamik ve nesnel bir sürdürülebilirlik analiz modeli geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.
Demokratik Rejim Farklılıkları Bağlamında Politik İstikrar ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: 38 OECD Ülkesinden Bulgular
Kurumsal faktörlerin ülkelerin ekonomik performanslarının açıklanmasında kullanılmaya başlamasıyla birlikte dikkat çekici unsurlardan biri haline gelen politik istikrar/istikrarsızlık kavramı, son yıllarda iktisat literatüründe daha fazla araştırma konusu haline gelmiştir. Yapılan çalışmalar, kurumsal iktisadın önemli bir parçası olan politik istikrarın ekonomik performans üzerinde doğrudan veya dolaylı olarak etkili olan bir dizi faktörü şekillendirebildiğini ortaya koymaktadır. Demokratik rejimlerden otokratik rejimlere kadar farklı politik rejim türlerinde görülebilen ekonomik büyüme ve politik istikrar/istikrarsızlık arasındaki ilişki, literatürde görece sınırlı bir şekilde ele alınmıştır. Ancak, demokratik kurumların yapısı, yönetişim kalitesi, karar alma süreçleri ve hukuki istikrar gibi unsurlar rejim türüne bağlı olarak önemli ölçüde değişebilmektedir. Bu çerçevede çalışmada, uzun vadeli ekonomik büyüme performansları ve politik istikrar/istikrarsızlık düzeyleri arasındaki ilişkinin uygulanan politik rejime göre farklılaşıp farklılaşmadığının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 38 OECD ülkesi uyguladıkları siyasi rejim türlerine göre liberal demokrasi, seçimli demokrasi ve kapalı otokrasi olarak üç alt gruba ayrılmıştır. 2000-2022 dönemini kapsayan çalışmanın analizinde panel eşbütünleşme testi ve CS-ARDL modeli kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre, politik istikrarın ekonomik büyüme üzerindeki etkisi liberal ve seçimli demokrasilerde pozitif iken; kapalı otokrasilerde negatiftir. Elde edilen bulgular politik istikrarın ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin rejim türüne göre farklılaştığını ortaya koymakta ve politika yapıcılar için önemli çıkarımlar sunmaktadır.
Sosyal Hizmet Akademisyenlerinin Aile Mahkemelerindeki Sosyal İnceleme Sürecine İlişkin Deneyimleri
Aile mahkemesi, tarafların ve özellikle de çocukların menfaatlerinin korunması, geleceklerinin güvence altına alınması, boşanma sürecinin oluşturacağı psikolojik sosyal, ekonomik ve ruhsal faktörlerin incelenmesi konularında görev ve sorumluluk üstlenirken, evlat edinme, şahsi ilişki tesisi ve velayet hakkının düzenlenmesi gibi dava türlerine de çözüm üretmektedir. Aile mahkemesi kapsamına giren söz konusu faktörlerin psiko-sosyal açıdan ele alınmasında sosyal hizmet akademisyenlerinin verecekleri destek çok önemli bir boyut oluşturmaktadır. Araştırmanın temel amacı; aile mahkemelerindeki davaları doğrudan etkileyen sosyal inceleme sürecine ilişkin akademisyenlerinin görüş ve değerlendirmeleri ve süreci nasıl algıladıklarının belirlenmesidir. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada yorumlayıcı paradigma altında ele alınan çoklu durum çalışması deseninden yararlanılmıştır. Bu bağlamda, üniversitelerde çalışan ya da çalışmış olan sosyal hizmet kökenli 8 akademisyenle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilerek veriler toplanmıştır. Çalışmada, sosyal inceleme sürecinin, sosyal inceleme raporlarına etkin ve işlevsel olarak yansıtılabilmesinin ancak sosyal hizmet uzmanlarınca yerine getirilmesiyle mümkün olabileceği ayrıca raporların birey, aile ve çocuk odaklı yaklaşımı içermesinin yanı sıra sosyal çevresi ile etkileşimlere bakan bir yapıda ele alınmasının da gerekli olduğu değerlendirilmiştir. Bunun yanında alanda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının, kurumsal yapı içerisinde mesleki bilgi, değer, gözlem ve sentez becerilerini geliştirmesi ile birlikte akademik kadrolardan da yararlanmalarının süreci olumlu etkileyeceği vurgulanmıştır.
Tekno-İstilanın İş-Yaşam Dengesine Etkisinde Psikolojik Sağlamlığın Aracı Rolü
Çalışmanın amacı, dijital teknolojilerin bireylerin özel yaşam sınırlarına nüfuz etmesiyle ortaya çıkan tekno-istila olgusunun iş-yaşam dengesi üzerindeki etkisini ortaya koymak ve bu ilişkide psikolojik sağlamlığın aracı rolünü incelemektedir. Araştırmanın ana kütlesini, İstanbul ve Kocaeli illerinde faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerde istihdam edilen beyaz yakalı çalışanlar oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında, 232 çalışandan anket yöntemiyle elde edilen veriler Smart PLS programı ile analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda, tekno-istila arttıkça psikolojik sağlamlığın ve iş-yaşam dengesinin azaldığı tespit edilmiştir. Ayrıca psikolojik sağlamlık arttıkça iş-yaşam dengesinin de arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada, psikolojik sağlamlığın tekno-istila ve iş yaşam dengesi arasındaki ilişkide kısmı aracılık rolü olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma, bilgi ve iletişim teknolojilerinin istilacı etkisini ifade eden tekno-istila olgusunun, çalışanların iş-yaşam dengesi üzerindeki olumsuz yansımalarını ortaya koyan öncül araştırmalardan biri olma niteliği taşımaktadır. Çalışan deneyiminin önceliklendiği günümüz iş dünyasında bu sonuç, tekno-istilanın psikolojik sağlamlık üzerindeki etkilerine dair literatüre önemli bir katkı sunmaktadır. Bu çalışma, bilgi ve iletişim teknolojilerinin çalışanların yaşamları üzerindeki etkisinin daha iyi anlaşılmasını derinleştirmekte ve psikolojik sağlamlığın önemini vurgulamaktadır. Beyaz yakalı çalışanların psikolojik sağlamlık düzeylerinin artırılması, dijital teknolojilerin yoğun kullanımı sonucu ortaya çıkan tekno-istila olgusunun olumsuz etkilerini azaltmada kritik bir stratejik insan kaynakları yönetimi uygulaması olarak değerlendirilmelidir.
Sağlık Çalışanlarının Hissettiği Çalışma Arkadaşı Desteği İle Üretkenlik Arasındaki İlişki: Kesitsel Bir Araştırma
Bu çalışma, sağlık çalışanlarının iş arkadaşı desteği ve işte üretkenlik düzeylerini belirlemeyi ve aralarındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. İş arkadaşı desteği, çalışanların iş yerindeki iyilik hali ve mutluluğunu artırarak, performans ve üretkenliği olumlu yönde etkileyebilir. Bu kesitsel çalışma, Ankara'daki bir özel hastanede görev yapan sağlık çalışanlarıyla gerçekleştirilmiş ve veriler Çalışma Arkadaşı Desteği Ölçeği ve Endicott İşte Üretkenlik Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Analizler, SPSS ile yapılmış olup,verilerin normal dağılım göstermemesi nedeniyle nonparametrik testler (Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri) kullanılmıştır. Ayrıca, değişkenler arasındaki ilişkiler Spearman’s Rho korelasyon katsayısı ile incelenmiştir Çalışmada, algılanan iş arkadaşı desteği ve işte üretkenlik düzeylerinin genel olarak yüksek olduğu bulunmuştur. Ancak hemşireler, diğer sağlık çalışanlarına göre daha düşük düzeyde iş arkadaşı desteği ve üretkenlik bildirmiştir. İş arkadaşı desteği ile üretkenlik arasında pozitif, orta düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bu bulgular, sağlık çalışanlarının iş arkadaşı desteği ile üretkenlikleri arasındaki ilişkiyi geliştirecek uygun politika ve müdahalelerin yapılması için yeni kanıtlar sunmaktadır. Ayrıca, yaş, cinsiyet, eğitim durumu ve medeni durum gibi faktörlerin de bu ilişkiler üzerinde etkili olduğu ve kontrol edilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.
Dijital Olgunluk Ile Dinamik Yeteneklerin Etkileşimi: Prisma Temelli Sistematik Analiz
This research aims to systematically analyze the studies conducted to determine the factors affecting the relationship between digital maturity and dynamic. In this context, the studies that addressed the concepts of digital maturity and dynamic capabilities together in the Scopus, Web of Science and Google Academic databases are scanned. As a result of the scan, 9 studies were included in the research because they met the determined analysis criteria. Secondary data was used in the research. The PRISMA method was used in the preparation of systematic compilations. In addition, it was determined that 526 studies were conducted between 2012 and 2025 on the concept of digital maturity in the Scopus database and 7,271 studies were conducted between 1994 and 2025 on the concept of dynamic capabilities. These data were examined using the bibliometric analysis method and the research areas related to the concepts were determined. According to the findings, it has been seen that the interaction between digital maturity and dynamic capabilities should be addressed beyond the technology dimension, but also in the context of culture, organizational structure, business processes, customer relations and transformation capability.
Tüketicilerin Online Yemek Siparişi Verme Niyetlerini ve Yeme Motivasyonlarını Etkileyen Faktörlerin Araştırılması
Tüketicilerin online yemek siparişi verme niyetlerinde ve yeme motivasyonlarında birçok unsur etkili olabilmektedir. Mevcut araştırma, bu unsurları tüketicilerin akıllı telefon bağımlılığı, yaşam doyumu, online yemek siparişi vermenin algılanan değeri ve online yemek siparişi ile ilgili promosyonlar açısından ele almayı amaçlamıştır. Kantitatif yaklaşım içeren bu araştırmanın tasarımı tanımlayıcı ve ilişkisel analiz yöntemlerinden oluşmaktadır. Amaçlı örnekleme kapsamında, daha önce online yemek siparişi veren 305 üniversite öğrencisinden online anket formu ile veriler sağlanmıştır. Kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modellemesi ile geçerlilik, güvenilirlik, doğrudan ve dolaylı etkilerin analizleri yapılmıştır. Araştırmanın bulguları incelendiğinde, akıllı telefon bağımlılığı yoğun olan tüketicilerin duygusal ve ekonomi yönlü yeme motivasyonlarının da yoğun olduğu, duygusal ve ekonomi yönlü yeme motivasyonlarının yoğun olmasının ise online yemek siparişi ile ilgili promosyonlardan daha fazla yararlanmalarını artırdığı tespit edilmiştir. Tüketicilerin akıllı telefon bağımlılıkları arttıkça ekonomi yönlü yeme motivasyonları artmakta, ekonomi yönlü yeme motivasyonlarının artması ise online yemek siparişi verme niyetine yönelik algıladıkları değeri de artırmaktadır. Tüketicilerin online yemek siparişine yönelik algılanan değerleri arttıkça online yemek siparişi verme niyetleri de artmaktadır. Sağlık yönlü yeme motivasyonuna sahip tüketicilerin ise yaşam doyumları yüksek olmaktadır. Ayrıca, duygusal ve ekonomi yönlü yeme motivasyonları ile algılanan değerin aracılık rolleri de araştırmada tespit edilmiştir.
Post-modern Dindarlık ve Tüketici Etiği: K-Means Tabanlı Tüketici Segmentasyonu ve Random Forest Destekli Sınıflandırma Araştırması
Bu çalışma, makine öğrenimi teknikleri, özellikle K-Means kümeleme ve Random Forest sınıflandırmasını kullanarak postmodern dindarlık ile tüketici etiği arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Katılımcılar, dindarlık seviyelerine göre üç gruba ayrılmıştır: dindar, kararsız ve dindarlıktan uzak. Bulgular, postmodern anlamda yüksek dindarlığın daha güçlü etik tüketim davranışlarıyla ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Dindar grup hem bilişsel hem de davranışsal düzeyde etik tüketim sergilerken, kararsız grup bilişsel etik tutumlara sahip olup bunları davranışa dönüştürememektedir. Seküler grup ise etik tüketim eğilimi göstermeyen bireyselci ve yararcı tüketim desenleri sergilemiştir. Random Forest modeli, %92 doğruluk oranı ile etik tüketim desenlerini tahmin etmek için kullanılmış ve SHAP analiziyle anahtar değişkenler belirlenmiştir. Bu çalışma, postmodern dindarlığın tüketici etiğini nasıl etkilediğini vurgulamakta ve etik tüketicilere yönelik hedefleme yapmayı amaçlayan pazarlamacılar için değerli bilgiler sunmaktadır.
Yerel Halkın Yayla Turizm Farkındalığının İncelenmesi: Aydın İli Örneği
Turizm sektörünün sağladığı ekonomik faydalar ve turistlerin beklentilerindeki değişiklikler tüm destinasyonları klasik deniz- güneş- kum konsepti dışında yer alan alternatif turizm kaynaklarına yöneltmiştir. Yayla turizmi de turistler açısından alternatif turizm kapsamında önemli seçenekler arasında yer almaktadır. Aydın ili Türkiye’nin önde gelen turizm destinasyonlarından biridir. İlin en önemli geçim kaynakları arasında turizm olmasına rağmen literatürde Aydın yaylalarını konu alan araştırma bulunmamaktadır. Bu kapsamda araştırmanın amacı yerel halkın yayla turizmi farkındalığının ortaya koyulmasıdır. Araştırma literatüre katkı sağlamanın yanı sıra yaylaların tanıtılması işlevini yerine getirmeyi hedeflemektedir. Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü web sayfasında yer alan 9 yaylaya ilişkin tanımlayıcı anket formu düzenlenmiştir. Araştırmanın evrenini, Aydın’da yaşayan yerel halk oluşturmaktadır. Evreni temsil edecek örneklem için olasılıksız örneklem türlerinden kolayda örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Bu doğrultuda 430 kişiye yüz yüze ulaşılmış, geçerli 407 anket formu üzerinden analizler gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda yerel halkın Paşa yaylası, Kahvecidere yaylası, Kavşit yaylası ve Madran yaylası hakkında bilgi sahibi olduğu, diğer yaylaların ise yerel halk tarafından bilinmediği ortaya çıkmıştır. Yaylaların genelde arkadaş ve akrabalardan öğrenildiği, bu kapsamda planlı bir tanıtım eksikliği olduğu sonucu göze çarpmaktadır. Araştırma sonucunda yerel yönetimlere ve politika yapıcılara çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Örgütsel Yalnızlığın İş Stresine Etkisinde Kapsayıcı Liderliğin Aracı Rolü
Bu çalışmanın amacı örgütsel yalnızlığın iş stresine etkisinde kapsayıcı liderliğin etkisini tespit etmektir. Yanı sıra bu etkileşimde kapsayıcı liderliğin rolü de araştırılmıştır. Ankara’da faaliyet gösteren bankalarda gerçekleştiren araştırma, yüz yüze toplanan anketler ile nicel bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Anket tekniği ile toplanan veriler yapısal eşitlik modellemesi (YEM) modellemesi ile test edilmiştir. Yapılan analizler neticesinde, örgütsel yalnızlığın bileşenleri olan duygusal yoksunluk ve sosyal arkadaşlığın, iş stresinin bileşenlerinden zaman stresi ve iş kaygısı üzerinde; kapsayıcı liderliğin, iş stresinin zaman stresi ve iş kaygısı boyutları üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Bootstrapping yöntemiyle elde edilen aracı etki analizi sonuçlarına göre kapsayıcı liderliğin örgütsel yalnızlık boyutlarından duygusal yoksunluk ile zaman stresi arasındaki ilişkiye aracılık etmediği, diğer yandan kapsayıcı liderliğin sosyal arkadaşlık ve zaman stresi; duygusal yoksunluk ile iş kaygısı ve sosyal arkadaşlık ile iş kaygısı arasındaki ilişkiye aracılık ettiği tespit edilmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçların gerek alan yazına yapacağı katkı, gerekse iş dünyasındaki karar vericilerine yardımcı olacağı düşünülmektedir.
Merkezi Yönetim ve Yerel Yönetimler Arasında Bir Tartışma Alanı Olarak: Vakıf Taşınmazlarının Yönetimi ve Kullanımı
Türkiye Cumhuriyeti kuruluşundan hemen sonra, cumhuriyetin niteliklerine uygun birçok yeni kurumu kurmuş ve bu kurumlara uygun yasal düzenlemeleri gerçekleştirmiş olsa da köklü Osmanlı geleneksel yönetim yapısının ortaya çıkardığı bazı kurum, kuruluş ve bunlarla ilgili yasal düzenlemeleri kullanmayı da sürdürmüştür. Vakıflar da bunlardan biridir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde yerel yönetimlerin yetki, görev ve sorumluluk alanına giren pek çok konu kadılık, loncalar ve vakıflar tarafından gerçekleştirilmiştir. Sayıları oldukça fazla olan vakıfların, Osmanlı İmparatorluğu zamanında olduğu gibi günümüzde de merkezi yönetim tarafından tek bir çatıya bağlı olması için kurulmuş olan Vakıflar Genel Müdürlüğü, günümüzde Kültür ve Turizm Bakanlığa bağlı bir şekilde görevlerini yürütmektedir. Bu çalışmanın konusu, Osmanlı’dan günümüze vakıf kurumunun dönüşümü bağlamında Vakıflar Genel Müdürlüğü uhdesindeki taşınmazların yönetimi ve kullanım biçimleridir. Bu çalışmada, vakıf taşınmazlarının yerel kamu hizmetlerine katkı sağlama potansiyelini değerlendirmek ve merkezi-yerel yönetim ilişkileri çerçevesinde bu taşınmazların kullanımına dair uygulamaları incelemek amaçlanmaktadır. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün taşınmaz envanterini ve kullanım biçimlerini ortaya koyan böyle bir çalışmanın daha önce yapılmamış olması çalışmanın özgünlüğünü ortaya koyarken, vakıf taşınmazlarının değerlendirilme yöntemlerinin anlaşılması ve uygulamaların değerlendirilebilmesi açısından da oldukça önemlidir.
Magnet Hastaneler Üzerine Yapılan Yayınların Bibliyometrik Analizi
Bu çalışma, magnet hastaneler konusundaki bilimsel literatürün gelişimini, eğilimlerini ve iş birliği yapılarını bibliyometrik yöntemlerle incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Web of Science veri tabanından elde edilen ve 1988-2025 yılları arasındaki 544 yayını içeren veri seti, VOSviewer programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular performans göstergeleri ve bilim haritalama olarak iki temel başlık altında sunulmuştur. Performans analizinde, yıllara göre yayın ve atıf sayılarındaki değişimler ile en etkili yazar, dergi, kurum ve ülkeler belirlenmiştir. Bilim haritalama kapsamında ise, atıf analizi, yazar, ülke ve kurumlar arası iş birliği yapıları ile anahtar kelime eş görünüm analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, 2004 yılından itibaren magnet hastaneler üzerine yapılan yayınlarda belirgin bir artış olduğunu göstermektedir. En etkili yazarın Aiken, LH. olduğu, en fazla yayın üreten ülkenin Amerika Birleşik Devletleri olduğu ve en etkili kurumun Pensilvanya Üniversitesi olduğu tespit edilmiştir. Anahtar kelime analizinde “hemşirelik”, “magnet hastane” ve “çalışma ortamı” kavramları en yüksek bağlantı gücüne sahip terimler olarak öne çıkmıştır. Bulgular, literatürün hemşirelerin çalışma koşullarının iyileştirilmesi, liderlik yapılarının geliştirilmesi, bakım kalitesi ve hasta memnuniyeti gibi temalar etrafında yoğunlaştığını göstermektedir. Mevcut çalışma, magnet hastaneler üzerine yapılan bilimsel yayınların yapısını, üretkenlik eğilimlerini ve iş birliği örüntülerini haritalandırarak alan yazına katkı sunmayı hedeflemektedir. Çalışmanın gelecekteki araştırmalar için yol gösterici olabileceği düşünülmektedir.
Döviz Kuru Politikası ve Döviz Kuru Oynaklığının İhracat Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği
İhracat, Türkiye ekonomisinin büyüme, istihdam ve cari açık gibi temel makroekonomik göstergeleri üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda döviz kuru politikaları ve döviz kuru oynaklığının ihracat üzerindeki etkisinin anlaşılması, hem politika yapıcılar hem de ihracatçılar açısından stratejik önem taşımaktadır. Bu çalışma, 2002:Q1 – 2023:Q2 dönemi için Türkiye’de döviz kuru ve döviz kuru oynaklığının ihracat üzerindeki etkisini zamanla değişen parametreli (TVP) regresyon modeli ile incelemektedir. Modelde bağımlı değişken olarak ihracat; bağımsız değişkenler olarak Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı beş Avrupa ülkesinin GSYH’sinin ağırlıklı ortalaması, döviz kuru ve GARCH(1,1) modeliyle elde edilen döviz kuru oynaklığı kullanılmıştır. Ampirik bulgular, döviz kurunun ihracat üzerinde genel olarak pozitif bir etkiye sahip olduğunu; ancak döviz kuru oynaklığının bu olumlu etkiyi zayıflattığını göstermektedir. Özellikle 2009 küresel krizi, Covid-19 pandemisi ve 2021 sonrası Yeni Ekonomi Modeli dönemlerinde oynaklığın ihracatı olumsuz etkilediği dikkat çekmektedir. Sonuçlar, kur istikrarının ihracat performansı açısından belirleyici olduğunu ve ihracat odaklı büyüme stratejilerinde sadece nominal kur düzeyinin değil, aynı zamanda oynaklık dinamiklerinin de dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.
İletişim İkliminin Kurum Kimliği ile Özdeşlemeye Etkisinde Algılanan Örgütsel Prestijin Rolü
Günümüzde örgütlerin rekabet avantajını sürdürülebilir kılabilmeleri için yalnızca stratejik kaynaklara değil, aynı zamanda çalışanların örgütle kurdukları duygusal bağlara ve sahiplenme düzeylerine de ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda, örgüt içindeki iletişim iklimi, çalışanların örgüte yönelik tutum ve davranışlarını biçimlendiren temel bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Literatürde iletişim ikliminin örgütsel özdeşleşme üzerindeki etkisi sıklıkla ele alınmış olsa da, bu ilişkiyi etkileyebilecek diğer psikolojik ya da algısal faktörler üzerine yapılan çalışmalar sınırlı kalmaktadır. Özellikle algılanan örgütsel prestijin bu ilişki üzerindeki rolü henüz yeterince aydınlatılamamıştır. Bu çalışma, çalışanların iletişim iklimi ile örgütsel özdeşleşme düzeyleri arasındaki ilişkide algılanan örgütsel prestijin etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Ankara ilinde savunma sanayii sektöründe faaliyet gösteren 12 farklı firmada görev yapan toplam 677 çalışandan elde edilen veriler kullanılarak nicel bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçları, olumlu iletişim ikliminin örgütsel özdeşleşmeyi anlamlı biçimde artırdığını ve bu etkinin, çalışanların örgüte atfettikleri prestij düzeyine bağlı olarak daha da güçlendiğini göstermiştir. Elde edilen bulgular, hem kuramsal hem de yönetsel açıdan önemli katkılar sunmaktadır. Özellikle savunma sanayii gibi stratejik öneme sahip sektörlerde yöneticilerin, iletişim iklimini güçlendirmeleri ve örgütsel prestiji bilinçli şekilde yönetmeleri, çalışan bağlılığını artırmada kritik bir rol oynamaktadır.
Müşteri İlhamı Ölçeği Türkçe Uyarlaması: Geçerlik/Güvenirlik Uygulaması
Bu çalışmanın amacı, İngilizce olarak Böttger vd. (2017) tarafından geliştirilen “Müşteri İlhamı Ölçeği”nin Türkçe’ye uyarlanmasıdır. Çalışmada bilimsel ölçek uyarlama basamaklarına göre hareket edilmiştir. Bu kapsamda her aşama hakkında detaylı bilgiler “Yöntem” başlığı altında sunulmuştur. Ölçek uyarlama sürecinde çeviri-ters çeviri, uzman görüşü, ön ve son uygulama aşamaları titizlikle yürütülmüştür. Veriler, Türkiye’de yaşayan yetişkinlerden çevrimiçi ve yüz yüze olmak üzere toplam 999 (1.çalışma grubu=12, 2.çalışma gurubu=67, 3.çalışma grubu=920) katılımcıdan toplanmıştır. 920 katılımcıdan oluşan 3.çalışma grubu araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda ölçeğin 9 ifadeden-iki boyuttan (İlham Alma ve Harekete Geçme) oluştuğu ve yapısal geçerliliğe sahip olduğu belirlenmiştir (χ2/SD=4.668, TLI=.965, IFI/CFI=.977, NFI=.971, GFI=.975, AGFI=.851, RMR=.045, RMSEA=.063). Ayrıca, güvenirlik analizleri ölçeğin yüksek güvenilirlik düzeyine sahip olduğunu göstermiştir (İlham Alma:α=.827; Harekete Geçme:α=.858; Genel:α=.878). Bu sonuçlardan hareketle Türkçe uyarlaması yapılan Müşteri İlhamı Ölçeği’nin hem teorik temellere hem de istatistiksel kriterlere dayalı olarak geçerli-güvenilir bir ölçek olduğu belirtilebilir. Müşteri ilhamının satın alma niyetini tetiklediği ve özellikle yerli alanyazında müşteri ilhamına odaklı ölçme aracının eksikliği göz önüne alındığında; bu çalışmanın pazarlama ve tüketici davranışları alanında çalışma yürüten araştırmacılar için önemli bir boşluğu doldurduğu belirtilebilir. Çalışma sonucunda sektörel ve akademik bir bakış açısıyla çeşitli öneriler geliştirilmiştir.
Türkiye’de Konut Araştırmalarının Eğilimleri: Bibliyometrik Bir İnceleme
Konut, yalnızca bireylerin barınma ihtiyacını karşılayan fiziksel bir yapı değil; aynı zamanda sosyal adaletin, toplumsal refahın ve sürdürülebilir kentleşmenin temel unsurlarındandır. Artan nüfus, kentleşme baskısı, ekonomik dalgalanmalar ve afet riski gibi dinamikler, konut meselesini çok boyutlu ve öncelikli bir politika alanı haline getirmiştir. Buna karşın Türkiye’de konut alanındaki akademik üretimin sistematik biçimde değerlendirilmesine yönelik çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu nedenle araştırma kapsamında Türkiye’de 1986-2025 yılları arasında konut alanında yazılmış yüksek lisans ve doktora tezleri bibliyometrik analiz yöntemiyle incelenerek mevcut literatürü haritalandırmak ve geleceğe yönelik araştırma alanlarını görünür kılmak amaçlanmaktadır. Araştırmada, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanından elde edilen “konut” anahtar sözcüklü 1997 tez; tez başlığı, konu başlığı, disiplin, üniversite ve üretim yılları gibi çeşitli ölçütlere göre analiz edilmiştir. MAXQDA-24 yazılımı ile yürütülen analizler ile, çalışmaların büyük ölçüde mimarlık-iç mimarlık disiplinlerinde yoğunlaştığı sonucuna ulaşılmaktadır. Konut alanında yapılmış çalışmalar çok disiplinli bir özellik göstermesine rağmen sürdürülebilirlik, barınma hakkı, afet riski ve sosyal kapsayıcılık gibi konu başlıklarına yönelik çalışmaların artması gereği çalışma ile vurgulanmaktadır. Çalışma, Türkiye’de konut odaklı akademik üretimin yönelimlerini ortaya koyarak, dezavantajlı gruplar, erişilebilirlik ve yeşil bina uygulamaları gibi alanlarda disiplinlerarası araştırmaların geliştirilmesine katkı sunmayı; aynı zamanda politika yapıcılara karar alma süreçlerinde yol gösterici olması hedeflemektedir.
Denetimde Makine Öğreniminin Kullanımına Yönelik Bibliyometrik Bir Analiz
Bu çalışmanın amacı denetim alanında kullanılan en uygun makine öğrenmesi yöntemlerini belirlemek ve bu yöntemlerin denetim alanına katkılarını ortaya koymaktır. Bu bağlamda bibliyometrik analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu analiz kapsamında, Scopus veri tabanından 147, Web of Science veri tabanından ise 99 olmak üzere toplam 246 çalışma incelenmiştir. Verilerin birleştirilmesinin ardından analiz için 160 çalışma seçilmiştir. Bibliyometrik verilerin analizi Biblioshiny yardımıyla R-Studio programında Bibliometrix paketi kullanılarak yapılmıştır. Bulgular, lojistik regresyon ve doğrusal regresyon analizinin 1980'lerden bu yana denetimde yaygın olarak kullanılan makine uygulamaları olmaya devam ettiğini göstermektedir. Ayrıca analizler son yıllarda derin öğrenme, Uzun-Kısa Süreli Bellek, Beetle Antennae Search, Rastgele Orman ve XGBoost gibi ileri uygulamaların daha fazla tercih edildiğini göstermektedir. Bu çalışma, denetim alanında makine öğrenimi üzerine araştırma yapmak için kapsamlı bir yol haritası geliştirmeyi amaçlayan gelecekteki araştırmacılar için değerli içgörüler sunmaktadır. Çalışma ayrıca, denetimin muhasebe disiplini içinde, ancak disiplinler arası bir bakış açısıyla ele alınmasının gerekliliğini vurgulamakta ve bu çerçevede literatüre yeni bakış açıları kazandırmaktadır.
OECD Ülkelerinin Küresel Cinsiyet Uçurumunun Veri Madenciliği ile İncelenmesi
Küresel Cinsiyet Uçurumu Endeksi, ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeylerinden bağımsız olarak, ülkelerin cinsiyet eşitsizliğini dört boyut üzerinden karşılaştıran ve sonuçlara odaklanan bir endekstir. Dünya Ekonomik Forumu tarafından hazırlanan Küresel Cinsiyet Uçurumu Endeksi, ülkeleri ekonomik katılım ve fırsatlar, eğitimde fırsat eşitliği, sağlık ve hayatta kalma ile siyasi güçlendirme alt boyutlarına göre değerlendirmektedir. Dünya Ekonomik Forumu ülkelerin cinsiyetler arasındaki farkı kapatma başarısı veya başarısızlığını raporlamakta ve ülke sıralamaları bu rapora göre belirlenmektedir. Bu çalışmada veri madenciliği yöntemlerinden olan kümeleme analizi ile OECD ülkelerinin 2023 yılına ait Küresel Cinsiyet Uçurumu endeksi raporundaki veriler analiz edilmiş ve ülkeler benzerliklerine göre üç farklı kümede gruplandırılmıştır. Çalışmada, literatürdeki önceki araştırmalardan farklı olarak dört farklı kümeleme algoritması kullanılmış ve elde edilen sonuçlar ayrı ayrı sunulmuştur. Kümeleme analizi sonuçlarına göre, Canopy algoritmasının Silhouette skoru (0.3948), diğer üç kümeleme algoritmasının Silhouette skorlarından daha yüksek olduğu için değerlendirmeler Canopy algoritmasının sonuçlarına göre yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre OECD ülkeleri üç kümeye ayrılmıştır. Canopy algoritmasıyla gerçekleştirilen kümeleme analizinde kümelerin benzerlikleri ve farklılıkları üzerinde kadınların özellikle ekonomik katılım ve politik güçlenme ölçütlerinin belirleyici faktörler olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, araştırmacılara ve politika yapıcılara cinsiyet eşitliğini güçlendirmeye yönelik daha kapsamlı ve etkili çözümler geliştirmelerine katkı sağlayabilir.
Sürdürülebilir Kırsal Kalkınmada Örnek Bir Model İncelemesi: Kars Boğatepe Köyü
Kırsal kalkınma, kırsal alanların yerel ve ulusal ekonomiye katkısının arttırılması ile kırsalda yaşayanların ekonomik ve sosyal değerlerinin iyileştirilmesi ve yaşam koşullarının gelişmesini ifade etmektedir. Türkiye’de de kırsal kalkınmaya ihtiyaç olduğu akademik çalışmalar ile ortaya konulmaktadır. Kırsal kalkınmanın sağlanması için ne gibi önlemler alınması gerektiği sorusu da güncelliğini korumaktadır. Bu çalışma Türkiye’de kırsal kalkınma konusunda son yıllarda dikkat çeken bir köy olan Kars’ın Boğatepe köyü üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada Boğatepe köyüne özgü kalkınma unsurlarının sürdürülebilir kalkınma üzerinde nasıl ve ne yönde etki ettiğinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda araştırma için nitel araştırma tekniği kullanılmıştır. Köye özgü sosyo-kültürel ve ekonomik unsurlar ayrıntılarıyla incelenerek, bu değerlere ve kalkınma süreçlerine tanık olanlara yönelik derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. İlgili literatür ve saha araştırması sonucunda köydeki yüksek dayanışma kültürünün iktisadi alan üzerinde oldukça etkili olduğu, yerel potansiyelin, dernek faaliyetlerinin, alınan eğitimlerin ve girişimcilik faaliyetlerinin köyün potansiyelinin ortaya çıkarılmasında belirleyici olduğu, ekoturizm, peynir üretimi gibi unsurların köyün ekonomik ve sosyal kalkınmasını sağladığı çalışma ile ortaya konulmuştur. Ayrıca çalışma ile Boğatepe köyünün kalkınma unsurlarının, Türkiye’de benzer özellikler taşıyan köyler açısından da örnek bir kalkınma modeli olarak gösterilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Yeşil Dönüşüm ve Yeşil Pazarlama Konulu Çalışmaların Potansiyel Görünüm ve Eğilimleri Üzerine Bibliyometrik Bir Analiz
Günümüzde çevresel sorunlarla başa çıkmada ve tüketici taleplerinin karşılamasında yeşil dönüşüm ve pazarlama kavramları kritik bir rol oynamaktadır ve işletmeler de sadece kar odaklı değil, aynı zamanda çevresel kaygıları da gözeten stratejiler geliştirerek toplumsal pazarlama anlayışını benimsemektedir. Son yıllarda, literatüre bakıldığında yeşil pazarlama kavramının, sürdürülebilir ürün ve hizmetlerin tüketici pazarındaki yerini güçlendirmeye yönelik çeşitli araştırmalarla desteklendiğini görmek mümkündür. Ancak, bu konulara odaklanan çalışmaların sayısındaki artış, bunların sistematik bir analizine olan ihtiyacı da ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmanın amacı, yeşil dönüşüm ve yeşil pazarlama konularında gerçekleştirilen akademik çalışmaların bibliometrik analizini yaparak, potansiyel eğilimleri ve görünümü belirlemektir. Bunun için betimsel olan ve tarama yönteminin kullanıldığı bu çalışmada performans analizi yoluyla bu alandaki mevcut çalışmaların üretkenliğini ve etkisini açıklamak ve bilim haritalaması yoluyla bilgi kümelerini keşfetmek için bibliyometrik analizden yararlanılmıştır. Bu çalışma kapsamında, Web of Science (WOS) veri tabanından elde edilen 421 makale, RStudio tabanlı Biblioshiny programı aracılığıyla bibliyometrik analize tabi tutulmuştur. Bibliyometrik yöntemler vasıtasıyla, mevcut literatürdeki temel konular, en etkili araştırmacılar ve yayınlar, yazarların üretkenlikleri, aldıkları atıf sayıları ve bu faktörler arasındaki çeşitli bağlantılar incelenmiştir. Analizler sonucunda; yeşil dönüşüm ve yeşil pazarlama çeşitli alt başlıklarla ilişkilendirilmekle birlikte, yazarlar tarafından en sık kullanılan anahtar kelimelerin “döngüsel ekonomi”, “sürdürülebilir tüketim” ve “sürdürülebilirlik” olduğu görülmektedir. En çok çalışma içeren uluslararası dergilerde ilk sırada Journal of Cleaner Production (3302 atıf) yer almıştır. Başlıca yazarların kurumsal bağlantılarına göre en fazla yayın yapan ülkeler arasında Çin, İngiltere ve İtalya ilk üç sırada yer almıştır. Bu ülkelerden çıkan yayınlardaki uluslararası iş birliği oranları da dikkat çekicidir.
Coğrafi İşaretli Tarımsal Ürünlerin Denetimi ve Belgelendirilmesi: Malatya Kayısısı Örneği
Coğrafi işaret tescili, bir ürünün kalitesi, gelenekselliği ve yöresel nitelikleri ile bağlantılı olarak pazarda tanınmasını sağlamaktadır. Son yıllarda coğrafi işaretli ürünlerin sayısı hızla artmaktadır. Ancak, coğrafi işaret kullanımında etkin bir denetim mekanizması oluşturulmadığında, tüketici güveni zedelenmekte, haksız rekabet artmakta ve gerçek üreticiler zarar görmektedir. Bu nedenle, coğrafi işaretten beklenen faydaların sağlanması, etkin bir denetim sisteminin varlığına bağlıdır. Bu çalışmada, coğrafi işaretli ürünlerin TS EN ISO/IEC 17065 standardına göre akredite bir kuruluş tarafından denetlenmesini ve belgelendirmesini sağlayacak belgelendirme programının temel unsurları tasarlanmıştır. Bu çalışmanın amacı coğrafi işaret tescil şartlarında belirlenen özelikler çerçevesinde denetim mekanizmasının güçlendirilmesi ve pazara sunulan ürünlerde tüketici güvenini tesis edecek şekilde belgelendirme döngüsünden geçirilmesi için örnek bir belgelendirme programının tasarlanmasıdır. Programın ana esaslarının belirlenmesinde, Türkiye'de ve Avrupa Birliği'nde coğrafi işaret tesciline sahip "Malatya Kayısısı" örnek olarak seçilmiştir. Dünya kayısı üretim ve ihracatında birinci sırada yer alan Malatya’da, örnekleme yöntemiyle seçilen 80 kayısı işletmesinde anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, işletmelerin %47.50'si coğrafi işaret kullanırken, %52.50'si kullanmamaktadır. Coğrafi işaret kullanmayanların %35.71'i ürünlerini pazarladıkları yerlerin talep etmediğini, %33.33'ü ihtiyaç duymadıklarını, %30.95'i ise konu hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıklarını belirtmiştir. Buna karşın, işletmelerin %85.00'i belgelendirme programı oluşturulması durumunda “Malatya Kayısısı” coğrafi işaretinin belgelendirilmesini talep edeceklerini ifade etmiştir. Bu sonuçlar, coğrafi işaretli ürünler için akredite bir belgelendirme programının geliştirilmesinin, hem üreticiler hem de tüketiciler açısından önemli bir gereklilik olduğunu ortaya koymaktadır.
Yeşil İnsan Kaynakları Yönetimi Araştırmalarına Yolculuk: R Kullanılarak Bibliyometrik Bir Analiz
Son on beş yıl içinde, yeşil işyeri kavramı hem akademik alanda hem de endüstride büyük bir ilgi görmüştür. Bu ilgi, çevresel sürdürülebilirliği ön planda tutan iş uygulamalarının yaygınlaşmasına yol açmış ve özellikle yeşil insan kaynakları yönetimi gibi yeni araştırma alanlarının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu çalışma, Scopus ve Web of Science veri tabanlarındaki dergilerden yeşil insan kaynakları yönetimi üzerine bibliyometrik bir analiz yapmayı amaçlamaktadır. Çalışma, son on beş yıllık yayınları kapsamakta ve makalelerin performans analizi ve bilim haritalama analizini gerçekleştirmektedir. Bu çalışmada, bibliyometrik analiz için R yazılımının “bibliometrix” paketi kullanılmıştır. Çalışmada, PRISMA akış diyagramı izlenerek veri seti oluşturulmuş ve toplam 632 çalışmadan oluşan bir örneklem analiz edilmiştir. Sonuçlar, yeşil insan kaynakları yönetimi alanındaki araştırmaların son 5 yılda önemli ölçüde arttığını ve Çin’in bu alanda her açıdan en üretken ülke olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışma, bibliyometrik analiz bulguları sonucunda öne çıkan çevresel performans, sürdürülebilirlik ve çevre yönetimi gibi trend konuları vurgulamakta ve yeni araştırma fırsatları için heyecan verici yollar ortaya koymaktadır. Ayrıca, Journal of Cleaner Production, Corporate Social Responsibility and Environmental Management, International Journal of Manpower ve Business Strategy and The Environment yeşil insan kaynakları yönetimi literatüründe en çok yayın yapan dergilerdir. Bu çalışma, araştırmacılar için Yeşil İnsan Kaynakları Yönetimi alanının zaman içinde nasıl evrildiğini ve alanda daha fazla dikkat gerektiren konuları anlamak için bir rehber görevi görecek ve araştırmacılara herhangi bir araştırma alanında performans analizi ve bilimsel haritalama yöntemlerini kavrayıp uygulama noktasında yol gösterici olacaktır. Çalışmanın gerek araştırmacılara gerek endüstriye gerekse kurumlara yeşil insan kaynakları yönetimi ile ilgili genel bir çerçeve sunarak katkı sağlaması beklenmektedir.
ÇAYKUR Çalışanlarının Perspektifinden Ekonomik Sürdürülebilirliğin Marka İmajı ve Güvenine Etkisi
Sürdürülebilirlik, şirketlerin sadece kâr odaklı hedeflerin ötesine geçerek toplumsal, çevresel ve ekonomik sorumlulukları bütüncül bir şekilde ele almalarını gerektiren stratejik bir öncelik haline gelmiştir. Bu bağlamda sürdürülebilir pazarlama uygulamaları, özellikle iç paydaşlar arasında güven, aidiyet ve sadakat gibi olumlu duyguların gelişmesine katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, Türkiye’nin önde gelen çay üreticilerinden ÇAYKUR’un yürüttüğü ekonomik sürdürülebilirlik uygulamalarının çalışanlar tarafından nasıl algılandığını ve bu algıların marka imajı ile marka güveni üzerindeki etkilerini incelemektedir. Araştırmada, 462 çalışandan elde edilen veriler AMOS 22, SPSS 27.0 ve Process Macro v4.3 yazılımları ile analiz edilmiştir. Bulgular, ekonomik sürdürülebilirlik algısının duygusal marka imajını olumlu yönde etkilediğini ve bu imajın, marka güveni üzerinde hem doğrudan hem de aracılık yoluyla anlamlı bir etki oluşturduğunu ortaya koymuştur. Sonuçlar, çalışanların markayla duygusal bağ kurduklarında, sürdürülebilirlik girişimlerinin marka güveni algısını güçlendirmede daha etkili olduğunu göstermektedir.
Rekabet İstihbaratının Kurumsallaşmasında Mevcut Duruma Bölgesel Bir Bakış: Ankara’daki İhracatçı İşletmeler Üzerine Bir Araştırma
Küresel rekabetin yoğunlaşması, teknolojik yeniliklerin hız kazanması, ekonomik belirsizliklerin derinleşmesi ve jeopolitik risklerin artması, uluslararası pazarlarda faaliyet gösteren işletmeler açısından bilgiye dayalı ve çevik karar alma mekanizmalarının önemini her zamankinden daha fazla artırmıştır. Bu kapsamda, rekabet istihbaratı; işletmelerin çevresel gelişmeleri izleyerek fırsatları belirlemesi, tehditleri önceden tespit etmesi, stratejik yönünü belirlemesi ve karar alma süreçlerini desteklemesi açısından stratejik bir araç olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, rekabet istihbaratı ihracatçı işletmeler bağlamında kavramsal ve uygulamalı bir bakış açısıyla ele alınmıştır. Rekabet istihbaratının tarihsel gelişim süreci, rekabet istihbaratının temel süreçleri ve literatürdeki yeri incelenmiştir. İncelenen literatür ışığında, rekabet istihbaratının işletmelerin stratejik karar alma yetkinliklerini geliştirdiğini ve rekabet avantajı sağlamada önemli katkılar sunduğunu ortaya konulmaktadır. Fakat birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de uygulamaların büyük ölçüde informal yapılarla sınırlı kaldığı ve rekabet istihbaratı sistemlerinin kurumsallaşma düzeyinin yetersiz olduğu vurgulanmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda, tanımlayıcı araştırma yöntemi benimsenmiştir. Araştırmanın örneklemini Ankara ilinde faaliyet gösteren 356 ihracatçı işletme oluşturmaktadır. Tanımlayıcı analiz bulguları, bu süreçlerin genellikle pazarlama birimi tarafından yürütüldüğünü ve rekabet istihbarat uygulamalarının düzeyinin orta seviyede olduğunu göstermektedir. Çalışmanın, etik temelli ve teknoloji destekli rekabet istihbaratı sistemlerinin geliştirilmesine yönelik öneriler sunarak hem uygulayıcılara hem de politika yapıcılara katkı sağlaması beklenmektedir.
Liderlik Tarzları: Lisansüstü Tez Çalışmalarının Bibliyometrik Analizi
Organizasyonların başarısı ve çalışanların motivasyonu üzerinde doğrudan etkili olan faktörler arasında liderlik kavramı günümüzde ön plana çıkmıştır. Liderlik, iş süreçlerinde çalışanların performansını arttıran ve organizasyonel hedeflere ulaşmada belirleyici bir unsur olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, liderliğin yıllar içindeki evrimi ve farklı liderlik yaklaşımlarının etkileri, araştırmacıların dikkatini çeken önemli bir inceleme konusu haline gelmiştir. Özellikle son yıllarda, iş dünyasında meydana gelen değişimler ve yenilikler, liderlik kavramına yönelik yaklaşımları da dönüştürmüş ve bu bağlamda yeni liderlik tarzlarının ortaya çıkmasına yol açmıştır. Son 10 yıl içinde yapılan akademik çalışmalar incelendiğinde, karizmatik liderlik, otokratik liderlik ve dönüşümcü liderlik gibi çeşitli liderlik tarzlarının sıklıkla ele alındığı ve bu konulardaki çalışmaların artış gösterdiği görülmektedir. Liderlik tarzlarına yönelik eğilimleri incelemeyi amaçlayan bu çalışmada son 3 yılda (2022, 2023 ve 2024) Türkiye'de YÖKTEZ veri tabanında yer alan yüksek lisans ve doktora tezleri örneklem evreni alınarak, liderlik tarzlarına dair çalışmaların kapsamlı bir bibliyometrik analizinin sunulması hedeflenmektedir. Analiz kapsamında, Türkiye'de yazılan yüksek lisans ve doktora tezleri aracılığıyla liderlik tarzlarının hangi sektörlerde incelendiği, hangi üniversitelerde ve hangi anabilim dallarında yoğunlaşıldığı belirlenmeye çalışılacaktır. Özellikle karizmatik, otokratik, dönüşümcü gibi liderlik tarzlarının hangi bağlamlarda daha fazla araştırıldığı, bu tezlerde kullanılan metodolojik yaklaşımlar, araştırmalarda incelenen hedef kitleler ve sektörler gibi parametreler de değerlendirme kapsamında olacaktır. Bu çalışmanın sonucunda, liderlik konusundaki akademik ilgi ve eğilimlerin genel bir profilinin çıkarılması ve Türkiye’deki liderlik araştırmalarının genel durumu hakkında daha geniş bir bakış açısı sunulması amaçlanmaktadır.
Kapsayıcılık Tutumlarının Kadın Kooperatiflerinin Bağlamsal Performansı Üzerindeki Etkisi
Bu araştırma, kadın kooperatiflerinde çalışan bireylerin dezavantajlı gruplara yönelik kapsayıcılık tutumlarının bağlamsal performans üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Kapsayıcılık; engelli bireyler, göçmenler, azınlıklar, LGBT+ bireyler ve ruh sağlığı bozukluğu yaşayan bireyler olmak üzere beş alt boyutta değerlendirilmiştir. Nicel araştırma desenine sahip bu çalışmada, veri toplama aracı olarak Sveinsdottir vd. (2022) tarafından geliştirilen İşyeri Kapsayıcılık Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması kullanılmıştır. Veriler, Türkiye’nin farklı illerinde faaliyet gösteren 164 kadın kooperatifi üyesinden elde edilmiştir. Korelasyon analizleri, genel kapsayıcılık düzeyleri ile bağlamsal performans arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Regresyon analizi bulgularına göre genel kapsayıcılık, bağlamsal performansın anlamlı bir yordayıcısıdır (R² = .231, p < .001). Bulgular, kapsayıcılık tutumlarının bağlamsal performansı anlamlı biçimde yordadığını ve bu ilişkinin dezavantajlı gruplara göre farklılık gösterdiğini göstermektedir. Özellikle azınlık gruplara ve engelli bireylere yönelik kapsayıcılık tutumlarının daha yüksek; göçmen, LGBT+ ve ruh sağlığı bozukluğu yaşayan bireylere yönelik kapsayıcılık düzeylerinin ise daha düşük olduğu belirlenmiştir. Bu doğrultuda, kadın kooperatiflerinde kapsayıcı uygulamaların yaygınlaştırılması ve kapsayıcı bir kurumsal kültürün geliştirilmesi önerilmektedir.
Bağımlılıkla Mücadele Eğitiminin Madde Kullananlara Karşı Tutum ve Merhamet Duygusuna Etkisi
Bu çalışmanın amacı bağımlılıkla mücadele eğitiminin madde kullanım bozukluğu olan bireylere yönelik tutum ve merhamet üzerindeki etkisini araştırmaktır. Araştırmada yöntem olarak; ön test ve son test kontrol gruplu yarı deneysel bir desen kullanılmıştır. Katılımcılar, 2023-2024 akademik yılında Türkiye'nin bir ilindeki Spor Bilimleri Fakültesi'nde okuyan 20-21 yaş aralığındaki öğrencilerdir. Deney grubunda 28 öğrenci (7 kadın, 21 erkek), kontrol grubunda ise 25 öğrenci (5 kadın, 20 erkek) olmak üzere toplam 53 katılımcı yer almıştır. Deney grubuna 12 haftalık bir bağımlılıkla mücadele eğitim programı uygulanırken, kontrol grubuna herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Çalışmanın ön test, son test içermesi, eğitim gerektirmesi gibi sebepler araştırmaya katılanların sayısında sınırlamaya gidilmesine sebep olmuştur. Veriler Bağımlılık Yapıcı Madde Kullanan Bireylere Yönelik Merhamet ve Tutum Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Şefkat ölçeğinin güvenilirliğini gösteren Cronbach's Alpha değeri 0,85, tutum ölçeğinin güvenilirliğini gösteren Cronbach's Alpha değeri ise 0,94 olarak bulunmuştur. Araştırmanın bulgularına göre; bağımlılıkla mücadele eğitimi, kontrol grubuna kıyasla deney grubunda madde kullanan bireylere yönelik tutumlarda istatistiksel olarak anlamlı bir iyileşme ile sonuçlanmıştır (p<0.05). Ayrıca, deney grubundaki katılımcılar eğitim sonrasında kontrol grubuna kıyasla önemli ölçüde daha yüksek merhamet puanları göstermiştir (p<0.05). Sonuç olarak bu bulgular; hedefe yönelik eğitim programlarının toplumsal duyarlılığı ve şefkati artırarak madde kullanım bozukluğu olan bireylerin topluma yeniden entegrasyonunu kolaylaştırabileceğini göstermektedir. Yine buradan çıkan sonuçla toplumlar bağımlılıkla mücadele eğitimlerini yaygınlaştırarak toplumsal farkındalığı artırabilir, madde kullanımına ve madde kullanan bireylere daha bilinçli yaklaşım sağlayabilirler.
Türkiye’de Okun Kanununun Geçerliliği: Dalgacık Analizi
Okun kanunu, işsizlik oranı ile ekonomik büyüme arasındaki negatif ilişkiyi ortaya koyan temel bir makroekonomik ilkedir. Bu çalışmada, Türkiye ekonomisinde 2005:Q1-2024:Q2 dönemini kapsayan genel, erkek ve kadın işsizlik oranları ile üretim, gelir ve harcama yöntemiyle hesaplanan Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) değişkenleri kullanılarak Okun kanununun geçerliliğinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Analizin metodolojik çerçevesinde, değişkenlere yönelik olarak ilk olarak Kesirli Frekanslı Fourier ADF (FFFADF) birim kök testi uygulanmış, daha sonra her GSYİH değişkeni ile her işsizlik oranı arasındaki Okun kanununun geçerliliği, Dalgacık Dönüşümü Tutarlılığı (WTC) analizi ile ayrı ayrı incelenmiştir. Analiz sonuçları, Okun kanununun Türkiye’de genel olarak geçerli olduğuna dair güçlü bulgular sağlamıştır. İlişkinin en fazla üretim yöntemiyle hesaplanan GSYİH ile geçerli olduğu, en az ise kadın işsizlik oranı için geçerli olduğu tespit edilmiştir. Erkek işsizlik oranı ile GSYİH arasında daha belirgin negatif ilişkiler gözlenmiştir. Bu sonuçlar, büyüme ve istihdam dinamiklerinin GSYİH hesaplama yöntemine ve işsizlik türüne göre farklılaştığını göstermektedir. Bulgular ışığında, ekonomik büyümeyi destekleyici politikaların işsizliği azaltmadaki rolü teyit edilmekle birlikte, özellikle erkek işgücüne yönelik istihdam politikalarının GSYİH üzerinde daha belirgin pozitif etkiler yaratabileceği ve politika tasarımında bu dinamiklerin göz önünde bulundurulması gerektiği vurgulanmaktadır.
İşletmelerde Siber Güvenlik, Kurumsal Güven ve Kurumsal İtibar Arasındaki İlişki
Bu çalışma, daha önce literatürde sınırlı şekilde ele alınmış olan siber güvenlik, kurumsal güven ve kurumsal itibar arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Nicel bir araştırma deseni, kolayda örnekleme yöntemi benimsenmiş ve veriler, farklı kurumların çeşitli departmanlarında görev yapan 252 katılımcıya uygulanan yapılandırılmış bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Katılımcılar, kolayca ulaşılabilen ve katılmaya istekli bireyleri hedefleyen kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak seçilmiştir. Elde edilen veriler SPSS ve AMOS programları kullanılarak tanımlayıcı istatistikler, faktör analizleri, güvenilirlik ve geçerlilik analizleri, korelasyon ve regresyon analizleri ile değerlendirilmiştir. Bulgular, siber güvenliğin hem kurumsal güven hem de kurumsal itibar üzerinde olumlu ve anlamlı bir etkisinin olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, kurumsal güvenin kurumsal itibar üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar, siber güvenliğin yalnızca bilgiyi korumada değil, aynı zamanda paydaşların algılarını ve kuruma duyduğu güveni şekillendirmede de kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Güçlü bir siber güvenlik altyapısı oluşturarak, işletmeler itibarlarını artırabilir ve çalışanlar, müşteriler ve iş ortakları arasında güveni pekiştirebilir. Çalışma, bu ilişkileri ampirik olarak ortaya koyarak literatüre katkı sağlamakta ve stratejik konumlanmalarını ve uzun vadeli sürdürülebilirliklerini geliştirmek isteyen yöneticilere pratik öneriler sunmaktadır. Ayrıca, siber güvenlik yönetimi ve örgütsel davranış alanlarında yapılacak gelecekteki araştırmalar için de değerli bir temel oluşturmaktadır.
Psikolojik Güçlendirmenin Örgütsel Çeviklik Üzerine Etkisinde Çalışan Koçluk İlişkisinin Aracılık Rölü
Bu çalışmanın amacı, psikolojik güçlendirmenin örgütsel çeviklik üzerindeki etkisinde çalışan koçluk ilişkisinin aracı rolünü incelemektir. Araştırma kapsamında, çeşitli sektörlerde görev yapan 372 yöneticiden elde edilen veriler, SPSS 30.0 ve AMOS 25.0 programlarıyla analiz edilmiştir. Araştırmada psikolojik güçlendirme (PSG), çalışan koçluk (KCL) ve örgütsel çeviklik (ORC) değişkenlerini ölçmek amacıyla kullanılan ölçekler doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmiş; ölçeklerin geçerliliği ve güvenilirliği Cronbach’s alpha, birleşik güvenilirlik (CR) ve açıklanan ortalama varyans (AVE) değerleriyle değerlendirilmiştir. Tüm ölçeklerin DFA uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu, birleşik güvenilirlik ve yakınsama-ayrışma geçerliliklerinin sağlandığı belirlenmiştir. Yapısal eşitlik modellemesi çerçevesinde oluşturulan yol analizi, bootstrapping yöntemiyle (n=5000) test edilmiş ve modelin uygunluk değerlerinin hoşgörü sınırları içinde olduğu bulunmuştur (χ2/df = 2.876, CFI = 0.932, RMSEA = 0.0765). Analiz sonuçlarına göre, psikolojik güçlendirme alt boyutları olan anlamlılık, yeterlilik, özerklik ve etki değişkenlerinin, çalışan koçluğu alt boyutları olan ilişkinin özgünlüğü, etkili iletişim, ilişkide rahatlık ve gelişimi kolaylaştırma üzerinde anlamlı ve pozitif etkileri tespit edilmiştir. Ayrıca bu ara değişkenlerin tamamı örgütsel çeviklik üzerinde anlamlı etkiler göstermiştir. Modelde, anlamlılık değişkeni örgütsel çevikliği negatif yönde etkilerken (β= -0.094, p<0.05), diğer değişkenlerin (özellikle özerklik, yeterlilik ve etki) pozitif etkileri gözlemlenmiştir. Çalışan koçluk ilişkisi, psikolojik güçlendirme ile örgütsel çeviklik arasındaki ilişkide anlamlı bir aracılık rolü üstlenmektedir. Bu bulgular, işletmelerde çalışanların psikolojik olarak güçlendirilmesinin, etkili bir koçluk ilişkisiyle desteklenmesi durumunda örgütsel çevikliği artırabileceğini göstermekte ve yöneticilere insan kaynağı geliştirme süreçlerinde stratejik bir perspektif sunmaktadır.