“Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi” Dergisi Yayın İlkeleri Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi 1931 yılından 2017 Yılına kadar basılı iken 2017 yılından itibaren online olarak Türk Kooperatifçilik Kurumu tarafından yayınlanan hakemli, süreli ve uluslararası nitelikteki bir dergidir. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinin dili Türkiye Türkçesidir. Ancak yayın ilkelerine uygun olmak şartıyla ve her sayıda İngilizce yazılara da yer verilebilir. Dergimiz yılda dört defa olmak üzere ilgili ayın 25 inde Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında yayınlanır. Değerlendirme Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinde Kooperatifçilik, Tarım, İktisat, İşletme, Kamu Yönetimi, Maliye, Sosyoloji, Sosyal Psikoloji v.d. konularında makaleler yayınlanır. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinin yayın lkeleri ve yazım kurallarına uygunluk bakımından editör tarafından ön değerlendirmeye alınır. Ön değerlendirme sonucunda uygun bulunan yazılar, incelenmek üzere iki hakeme gönderilir. Her iki hakemin raporu da olumlu olduğu takdirde yazı yayınlanabilir. Raporlardan birinin olumsuz olması halinde yazı üçüncü bir hakemin görüşüne sunulur. İki hakemin olumsuz görüş bildirdiği yazılar dergide yayınlanamaz. Yayınlanan yazıların sorumluluğu yazarlara aittir. Yayına kabul edilmeyen yazılar, yazarlarına iade edilmez.
Kurumsal Yönetimin Geleceği: Sürdürülebilirlik ve ESG Perspektifinden Kavramsal Bir Değerlendirme
Küresel ölçekte artan çevresel krizler, sosyal eşitsizlikler ve kurumsal şeffaflık talepleri, geleneksel yönetişim anlayışını farklı bir perspektife taşımaktadır. Bu çalışma, kurumsal yönetimi sürdürülebilirlik ve ESG (Environmental, Social, Governance) boyutları çerçevesinde kavramsal olarak ele almakta ve bu entegrasyonun gelecek vizyonlarını tartışmaktadır. Literatürde söz konusu kavramlar çoğunlukla ayrı ayrı incelenmiş olsa da teorik temellerle bütünleştirilmiş ve geleceğe dönük bir vizyon içinde değerlendirilmiş çalışmalar sınırlı kalmıştır. Araştırma, nitel bir derleme yaklaşımıyla planlanmış; ulusal ve uluslararası raporlar, mevzuatlar ve akademik literatür sistematik biçimde incelenmiştir. Bu kapsamda sürdürülebilirlik; ekonomik, çevresel ve sosyal boyutlarıyla ele alınmış, Brundtland Raporu ve Birleşmiş Milletler 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri bağlamında kurumsal risk yönetimi, toplumsal sorumluluk ve uzun vadeli değer yaratma süreçleri analiz edilmiştir. Ayrıca ESG’nin kurumsal yönetimle ilişkisi tartışılarak raporlama standartlarının ve performans kriterlerinin yatırımcı kararları, kurumsal itibar, rekabet avantajı ve finansal sonuçlar üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bulgular, sürdürülebilirlik ve ESG’nin kurumsal yönetim için günümüzde yeni bir standart haline geldiğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın özgün katkısı, kurumsal yönetimi yalnızca bugünün dönüşümü olarak değil, aynı zamanda gelecekte etik değerler, dijitalleşme ve inovasyon odaklı eğilimlerle bütünleşecek dinamik bir paradigma olarak ele almasıdır. Bu yönüyle çalışma, literatüre kavramsal bir katkı sunmakta ve işletmeler ile politika yapıcılar için stratejik bir yol haritası işlevi görmektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
AI Çağında İnsan Odaklı Eleştirel Bir Düşünce Akımı: Post-Luddizm
Technological Forecasting and Social Change Dergisi’nde 2024 yılında yayınlanan “How will I break AI? Post-Luddizm in the AI age: Fuzzy MCDM Synergy” (Darıcı ve ark., 2024) başlıklı makaleyle literatürde ilk kez analitik-empirik çalışması yapılan ve kamuoyunda ‘yapay zeka nedeniyle işsiz kalma korkusu’ olarak bilinen Post-Luddizm kavramı, yapay zeka çağının getirdiği karmaşık teknolojik ve toplumsal sorunları anlamak için bütüncül ve eleştirel bir çerçeveye ihtiyaç duymaktadır. Post-Luddizm’i sadece kavramsal olarak tanımlamanın ötesine geçmek, daha detaylı bir yapı ve arka plan sağlamak bu çalışmadaki temel motivasyonu oluşturmaktadır. En genel haliyle Post-Luddizm, teknolojinin hızlı gelişimi karşısında ortaya çıkan modern bir eleştirel düşünce akımı olarak tanımlanabilir. Bu akım, tarihsel Luddite hareketini temel alarak, teknolojiye dair eleştirileri modern dönemin sosyo-ekonomik, çevresel ve etik sorunları bağlamında insan merkezli olarak yeniden yorumlamaktadır. Özellikle yapay zeka, otomasyon ve dijital gözetim gibi ileri teknolojilerin toplumsal etkilerini sorgulayan Post-Luddizm, teknolojinin birey ve toplum üzerindeki dönüştürücü etkilerini derinlemesine analiz etmektedir. Bu bağlamda makale, Post-Luddizm'in temel özelliklerinin ve endişelerinin neler olduğunu açıklayarak, yapay zeka çağındaki yerini kapsamlı bir teorik perspektifle sunmayı amaçlamaktadır.
Aile İşletmelerinde Muhasebe ve Denetim Kararları: Aile Kapitalizmi Ekseninde Bir İnceleme
Aile ve işletme gibi ekonomik anlamda farklı motivasyonları olan kavramları tek çatı altında birleştiren hibrit organizasyonlar aile işletmeleri olarak adlandırılmaktadır. Aile işletmelerinde stratejik kararlar alınırken ekonomik gerçekler ile ailenin itibarını, kontrolünü koruma ve işletmeyi gelecek nesillere taşıma gibi sosyo-duygusal tatminler arasında yaşanan çatışma finansal raporlama, denetim ve risk yönetimi gibi birçok ekonomik kararı doğrudan etkilemektedir. Çalışmanın temel amacı, aile işletmelerinin yönetim, muhasebe ve denetim kararlarını, vekalet teorisi ve sosyo-duygusal zenginlik hipotezi (socio-emotional wealth) çerçevesinde bütünleyici şekilde analiz etmektir. Aile işletmelerindeki finansal karar süreçleri, içinde bulundukları ekonomik sistemden bağımsız olarak değerlendirilememektedir. Çalışmada, dağınık mülkiyet yapılarında hâkim olan tip 1 vekalet sorunlarının aksine; Türkiye gibi gelişmekte olan piyasalardaki aile kapitalizmi modeli ve tip 2 vekalet sorunları vurgulanmaktadır. Özellikle Türkiye’deki yoğunlaşmış mülkiyet yapıları, piramit oluşumlar, finansal şeffaflığı ve sermaye piyasalarındaki akışkanlığı tehdit eden yapısal unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda çalışma, aile kapitalizminin yaygın olduğu ekonomilerde karşılaşılan sorunların finansal kararlar üzerindeki etkisini literatür senteziyle analiz ederek araştırma boşluklarını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen bulguların, hem gelecek araştırmalar için teorik bir zemin sunması hem de mülkiyetin yoğunlaştığı piyasalarda aile işletmelerine kurumsallaşma ve denetim kalitesinin artıracak öneriler getirmesi hedeflenmektedir.
Kriz ve Balon Dönemlerinde Rasyonel Yatırımcı Davranışı: Geleneksel ve Davranışsal Finans Perspektiflerinden Değerlendirme
Bu çalışma kriz ve balon dönemlerinde rasyonel yatırımcı davranışında ortaya çıkan sapmaları geleneksel finans, davranışsal finans ve psikoloji literatürünü bütüncül bir çerçevede bir araya getirerek yeniden incelemektedir. Kriz ve balon dönemleri, bilişsel yükün arttığı yüksek belirsizlik dönemleri olarak tanımlanmaktadır. Bu dönemlerde rasyonaliteden sapmaların davranışsal altyapısı, piyasa koşulları ve risk unsurları üzerindeki etkisi tartışılmaktadır. Çalışma, yatırımcıların rasyonel davrandığı varsayımı ile şekillenen geleneksel finans teorilerinin önemini koruduğunu, ancak finansal piyasalarda alınan yatırım kararlarının çok daha karmaşık psikolojik faktörlerden etkilendiğini farklı bakış açıları ile değerlendirmektedir. Tarihsel süreçte ortaya çıkan kriz ve balon dönemlerinde rasyonel yatırımcı davranışından sapmalar ve bu sapmaların piyasalar üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Geleneksel finans teorileri, yatırımcıların rasyonel, tutarlı ve fayda maksimizasyonuna dayalı kararlar aldığını varsaymaktadır. Davranışsal finans teorileri, yatırımcıların, sistematik bilişsel yanlılıklara, duygusal tepkilere ve sezgisel karar verme süreçlerine maruz kaldığını göstererek bu varsayımları kökten sorgulamaktadır. Psikoloji literatürüne göre finansal kararlar, bilişsel kestirmeler ve sistematik yanlılıklar içermektedir. Bu çerçevede çalışma, geleneksel finansın normatif rasyonellik modelleri ile davranışsal finansın betimleyici bulgularını, psikolojideki sınırlı rasyonalite, çift-süreçli düşünme, belirsizlik altında karar verme ve pişmanlık yaklaşımlarıyla bütünleştirerek yorumlamaktadır. Çalışma, yatırımcı davranışının yalnızca finansal modellere dayalı değil, bilişsel, duygusal ve sosyal değişimlerden etkilenen disiplinler arası bir olgu olduğunu ortaya koymaktadır.
Dijitalleşen Örgütlerde Yönetsel Tünel Etkisi: Kavramsal Bir Model Önerisi
Bu çalışma, dijitalleşen örgütlerde yönetsel tünel etkisini kavramsal bir model çerçevesinde ele almakta ve literatürde dağınık biçimde incelenen kavramları bütünleştiren özgün bir yaklaşım önermektedir. Örgütsel körlük, stratejik kısa vadecilik, dar görüşlülük, yönetsel körlük, kolektif körlük, silo sendromu, analitik olgunluk miyopisi ve gelecek miyopisi gibi olgular bilişsel, yapısal, kültürel ve teknolojik boyutlar altında sistematik biçimde tartışılmıştır. Geliştirilen kavramsal model, yönetsel tünel etkisinin yalnızca bireysel bilişsel sınırlılıklardan değil, aynı zamanda örgütsel normlar, yapısal kopukluklar ve dijitalleşmenin yarattığı performans baskılarının etkileşiminden kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Model, stratejik çeşitliliğin kaybolması, örgütsel öğrenme eksiklikleri ve sürdürülebilirlik riskleri gibi olumsuz sonuçları görünür kılmakta, aynı zamanda örgütsel öğrenme, stratejik öngörü, kültürel dönüşüm ve uzun vadeli performans göstergeleri gibi müdahale alanlarını da vurgulamaktadır. Bu yönüyle çalışma, literatürdeki kavramsal dağınıklığı gidererek yönetsel tünel etkisine ilişkin bütüncül bir kuramsal çerçeve sunmaktadır. Ayrıca, dijitalleşme bağlamında örgütlerin karşılaştığı yeni körlük biçimlerini açıklayarak hem akademi hem de uygulama için çözüm odaklı öneriler geliştirmektedir.
Finansal Esneklik, Sürdürülebilirlik ve Performans: BİST İmalat Sektörü Üzerine Ampirik Bir İnceleme
Bu çalışma, BIST Sürdürülebilirlik Endeksi’nde yer alan imalat sektöründeki firmaların finansal esneklik düzeylerinin (Firm Financial Flexibility Index - FFI) finansal performans üzerindeki etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, BİST Sürdürülebilirlik Endeksinde yer alan 21 imalat firmasının 2010-2022 yılları arasındaki verilere panel veri analizi uygulanmış; finansal performans göstergesi olarak ROA (aktif kârlılık), ROE (özsermaye kârlılığı) ve Tobin Q oranı kullanılmıştır. İşletmelerin FFI değeri açıklanan yıl sonu finansal tablolardan elde edilmiştir. Analizde kullanılan veriler Kamu Aydınlatma Platformundan (KAP) ve Finnet üzerinden temin edilmiştir. Ayrıca pandemi öncesi ve pandemi dönemi olmak üzere iki alt dönem ayrı ayrı incelenmiştir. Bu bağlamda özellikle pandemi gibi belirsizlik dönemlerinde imalat sektöründeki firmalarının finansal esneklik düzeylerinin finansal performans üzerindeki etkisinin nasıl değiştiği araştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, genel dönemde finansal esnekliğin ROA ve ROE üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi bulunurken, Tobin Q oranı üzerinde anlamlı bir etkisi tespit edilmemiştir. Pandemi döneminde ise finansal esnekliğin ROA üzerindeki etkisi daha belirgin hale gelmiş, bu da belirsizlik ortamlarında esnek finansal yapının işletme kârlılığına katkı sunduğunu göstermiştir. Çalışma, sürdürülebilirliğin önemli bir bileşeni olarak değerlendirilebilecek finansal esnekliğin, özellikle kriz dönemlerinde firmalar için koruyucu ve performans artırıcı bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Türkiye'de Ekonomik Büyüme ile Profesyonel Muhasebe İstihdamı Arasındaki Sektörel Bağlantının İncelenmesi; Bir Panel Veri Analizi
Muhasebe meslek mensupları, işletmelerin ticari faaliyetlerinin mevzuat ve genel kabul görmüş muhasebe ilke ve standartları kapsamında kayıt altına alınması, defterlerinin tutulması, finansal tablolarının oluşturulması, beyannamelerinin verilmesi, raporlanması, denetimi ve bu bilgilerin ilgililere sunulmasını sağlamaktadırlar. Bu çalışma, Türkiye'de farklı sektörlerdeki ekonomik büyümenin muhasebe meslek mensuplarının istihdamı üzerindeki etkisini il düzeyinde panel veri analizi kullanarak araştırmaktadır. 2009-2023 dönemi için 71 ile ait ekonomik faaliyet ve muhasebe istihdam verilerinden oluşturulan panel veri seti, kesitsel bağımlılık ve eğim heterojenliğinin varlığını ortaya koymuştur. Buna göre, ikinci nesil bir tahmin yöntemi olan Artırılmış Ortalama Grup (AMG) kullanılmıştır. Sonuçlar, ekonomik büyümenin muhasebe istihdamı üzerindeki etkisinin sektörler arasında farklılık gösterdiğini göstermektedir. Özellikle finans ve sigorta sektörlerinin yanı sıra kamu yönetimi, eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlerdeki büyüme, istihdam üzerinde önemli ve pozitif bir etki oluşturmaktadır. Buna karşılık, tarım, sanayi, imalat ve genel hizmetlerdeki büyümenin muhasebe istihdamı üzerinde önemli bir etkisi olmadığı görülmektedir. Bu bulgular, Türkiye'de ekonomik büyümenin sürekli olarak istihdam olanaklarına dönüşmediğini ve istihdam üretmeyen bir büyüme olgusunun yaygınlığını vurgulamaktadır.
Türkiye’de Seçilmiş İllerin Sağlık Turizmi Kapasitesinin Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Karşılaştırmalı Analizi
Bu araştırmada, Türkiye’deki illerin sağlık turizmi kapasitesini karşılaştırmalı olarak Standart Sapma (SD) ve Basit Toplamlı Ağırlıklandırma (SAW) yöntemleriyle değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu değerlendirme toplam sağlık personeli, yetkilendirilmiş sağlık tesisleri (hastane, tıp merkezi, muayenehane ve diğer sağlık tesisleri), yetkilendirilmiş aracı kuruluşlar (turizm acentaları), işletme belgeli konaklama tesisleri ve işletme belgeli tesislerin yatak sayısı kriterleri çerçevesinde yapılmıştır. Araştırmanın kapsamını bu değişkenlere ait verisi tam olan 41 il oluşturmaktadır. Araştırma verileri Sağlık Bakanlığı ve Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) istatistiklerinden elde edilmiştir. Analiz neticesinde, SD yöntemine göre illerin sağlık turizmi kapasitesi arasında farklılık yaratan kriterler sırasıyla yetkili sağlık tesisi, toplam sağlık personeli, yetkilendirilmiş aracı kuruluşlar, işletme belgeli konaklama tesisleri ve yatak sayıları şeklinde belirlenmiştir. SAW yöntemine göre illerin sağlık turizmi kapasitesinin en yüksekten en düşüğe İstanbul, Antalya, Muğla, İzmir, Ankara, Balıkesir, Mersin, Bursa, Nevşehir, Aydın, Kocaeli, Adana, Sakarya, Konya, Trabzon, Samsun, Gaziantep, Kayseri, Hatay, Denizli, Tekirdağ, Diyarbakır, Şanlıurfa, Eskişehir, Manisa, Kahramanmaraş, Afyonkarahisar, Edirne, Ordu, Rize, Mardin, Sivas, Yalova, Malatya, Isparta, Elâzığ, Zonguldak, Düzce, Batman, Çankırı ve Hakkâri şeklinde sıralandığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda iller arasında sağlık turizmi kapasitesindeki eşitsizlikleri gidermeye ve kapasiteyi geliştirmeye yönelik sağlık politikalarının geliştirilmesi önerilmektedir. Araştırma ile Türkiye’deki illerinin sağlık turizmi kapasitesi SD ve SAW yöntemleriyle kapsamlı ve özgün şekilde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda iller arasındaki farklılıklar kanıtlanmış olup çalışmanın gelecek araştırmalar için yol gösterici olacağı düşünülmektedir.
Sürdürülebilirlik ve Şok Direnci: ESG Şirketlerinin Dayanıklılığının TVP-VAR Analizi
Bu çalışma, ülkeye özgü jeopolitik riskler ve küresel jeopolitik riskler ve bileşenlerinin Türkiye hisse senedi piyasası üzerindeki etkilerini ve bu etkiler karşısında çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) kriterlerine uyum sağlayan firmaların dayanıklılığını incelemektedir. Ocak 2015 – Haziran 2025 dönemine ait aylık veriler kullanılarak ESG ve ESG dışı firmalar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca Türkiye’deki ESG kriterlerine uyum sağlayan firmalar ile diğer firmaların jeopolitik şoklara karşı dayanıklılıkları karşılaştırılmış ve Covid-19 ve Rus-Ukrayna savaşının etkileri de incelenmiştir. Çalışma amaçları doğrultusunda bağlantılılık ilişkisi ve oynaklık yayılımını belirlemek üzere zamanla değişen parametreli vektör otoregresyon (TVP-VAR) modeli, Bayesian yapısal zaman serisi (BSTS) analizi ve Quantile-on-Quantile (QQR) regresyon yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, ESG uygulamalarının firmaları jeopolitik şoklardan koruma etkisine dair anlamlı kanıtlar sağlamadığını göstermektedir. Özellikle uzun vadede, ESG firmalarının ESG dışı firmalara kıyasla daha fazla şok alıcısı konumda olduğu ve daha yüksek volatiliteye maruz kaldığı belirlenmiştir. Çalışmanın bir diğer çıktısı, dinamik bağlantılılık sonuçlarına göre jeopolitik risklerin hisse senedi piyasaları üzerindeki etkisi farklı frekanslarda farklılaşmaktadır. Belirsizlik endekslerinden sadece küresel jeopolitik risk endeksi oynaklık yayıcısı konumunda iken diğer jeopolitik risk endeksleri ve ESG ve ESG dışı borsa endeksleri oynaklık alıcı konumundadır. Çalışma, ESG yatırımlarının risk yönetimi boyutuna dair politika yapıcılara ve yatırımcılara önemli çıkarımlar sunmaktadır.
Hastaların Deneyimleriyle Sağlık İşletmelerinde Sözsüz İletişim Üzerine Nitel Bir Araştırma
Bu araştırmada hastaların deneyimlerinden hareketle sağlık hizmetlerinde sözsüz iletişimin, örgütsel iletişim ve davranış boyutlarını incelemek amaçlanmaktadır. Çalışmada sağlık profesyonelleriyle hastalar arasında deneyimlenen etkileşimde beden dili, göz teması, gülümseme, dokunma ve ses tonu gibi sözsüz unsurların güven, memnuniyet ve sağlık hizmetlerinde algılanan hizmet kalitesine dönük etkisi analiz edilmektedir. Nitel araştırma yaklaşımıyla gerçekleştirilen çalışmada fenomenolojik desen benimsenmiştir. Kırklareli, Tekirdağ ve İstanbul illerinde sağlık hizmeti alan hastalarla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler, MAXQDA 2024 yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, sözsüz iletişimin hastalar tarafından güven, samimiyet ve profesyonellik algısının oluşmasında belirleyici bir unsur olarak değerlendirildiğini; olumsuz sözsüz davranışların ise güven kaybı ve değersizlik hissiyle ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır. Çalışmada, sağlık hizmetlerinde iletişim kalitesinin artırılmasında ve örgütsel davranış süreçlerinin güçlendirilmesinde sözsüz iletişimin kritik bir araç olduğu vurgulanmaktadır. Sağlık işletmelerinde iletişim eğitimlerinin güçlendirilmesi, etkileşim süreçlerinin geri bildirim mekanizmalarıyla izlenmesi, hizmet içi farkındalık programlarının geliştirilmesi ve performans değerlendirme sistemlerine sözsüz iletişim göstergelerinin dâhil edilmesi gerektiğine dikkat çekilmektedir. Sözsüz iletişimin sağlık hizmetlerinde algılanan hizmet kalitesi ve örgütsel davranış bağlamını görünür kılması, çalışmanın hasta perspektifine dayalı özgün bir katkı sunmasını sağlamaktadır. Araştırma sonuçları, hasta merkezli hizmet anlayışının geliştirilmesine yönelik pratik yönetsel öneriler sunmakta; hasta odaklı iletişim stratejilerinde sözsüz unsurların sistematik biçimde ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Motivasyon ile Örgütsel Bağlılık Arasındaki İlişkinin Analizi: Bankacılık ve Sigortacılık Sektörlerindeki Çalışanlar Üzerinde Bir Araştırma
Örgütlerin uygun araçlarla ve koşullarda gelişime açık olan en önemli üretim faktörü çalışanlardır. Enformasyon teknolojilerinin yaygın kullanımı, sosyo-teknik sistemler olan örgütlerdeki çalışanların sürdürülebilir motivasyon ve örgütsel bağlılık unsurlarının önemini artırmaktadır. Motivasyon içsel ve dışsal olarak iki alt boyutta incelenmiştir. İçsel motivasyon, çalışanların, dışsal ödüller olmaksızın motive olmaları bakımından ayırt edicidir ve çalışan tutumları ve performansının en güçlü itici gücü olarak işlev görmektedir. Örgütler etkinlik ve verimlilik hedeflerine ulaşırken fark yaratıcı sonuçları elde edebilmek için çalışanların içsel ve dışsal motivasyonlarını sağlayan unsurları ve çalışanların örgütsel bağlılık unsurlarını tanımlamaya özen göstermektedir. Bu kavramların giderek artan önemi çalışmamızın araştırma sorularını oluşturmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye’deki bankacılık ve sigortacılık sektörlerindeki çalışanların motivasyonları (içsel ve dışsal motivasyon) ve örgütsel bağlılıkları (duygusal, devam ve normatif bağlılık ) arasındaki ilişkiyi analiz edilmesi amaçlanmıştır. In their pursuit of effectiveness and efficiency, organizations pay close attention to identifying the factors that promote both intrinsic and extrinsic motivation, as well as those that foster organizational commitment. The increasing importance of these concepts forms the foundation of the research questions in this study. In this context, the study aims to analyze the relationship between motivation (intrinsic and extrinsic) and organizational commitment (affective, continuance, and normative commitment) among employees in the banking and insurance sectors in Turkey. The data collected from 387 participants working in the banking and insurance sectors—who have similar job descriptions—were analyzed using the quantitative research method with the help of IBM SPSS 23 and Microsoft Excel 2010 software. According to the findings, there are significant and positive relationships between the variables of intrinsic and extrinsic motivation and the dimensions of affective, continuance, and normative commitment. However, no significant relationship was found between intrinsic motivation and affective commitment. This finding is expected to contribute to future studies in the relevant field. In particular, the separate examination of intrinsic and extrinsic motivation dimensions in these service-oriented sectors constitutes the originality of the study.
BİST Orman Kağıt Basım Endeksinde İşlem Gören İşletmelerin Finansal Başarısızlık Risk Tahmini
Finansal başarısızlık, işletmelerin finansal yükümlülüklerini vadesinde yerine getirememe durumu olarak tanımlanmaktadır. Finansal başarısızlık zamanında tespit edilip önlem alındığı takdirde engellenebilmektedir. Literatürde finansal başarısızlık risk ölçümü yapan birçok model yer almaktadır. Bu çalışmada Borsa İstanbul’da işlem gören Orman Kağıt Basım Endeksi (XKAGT) işletmelerinin finansal başarısızlık risk analizinin gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın analiz dönemi 2020-2024 olarak belirlenmiştir. Çalışmanın örneklemini söz konusu analiz döneminde yıllık verilerine eksiksiz olarak ulaşılabilen 11 işletme oluşturmaktadır. Çalışmada literatürde sıklıkla yer alan Altman Z, Springate S, Zmijewski X ve Grover G modelleri kullanılmıştır. Çalışma bulguları sonucunda Altman Z modelinde beş, Springate S modelinde sekiz, Zmijewski X modelinde iki, Grover G modelinde ise üç işletme finansal sıkıntı bölgesinde yer almıştır. Tüm modellerde güvenli bölgede yer alan işletme sayısı iki olurken; iki işletme ise tüm modellerde finansal sıkıntı bölgesinde yer almıştır. Bulgular genel olarak değerlendirildiğinde başarısız işletme sayısının en fazla olduğu model Springate S; en az en az olduğu model ise Zmijewski X olarak tespit edilmiştir. Ayrıca analiz döneminin kapsadığı Covid-19 pandemi döneminde skorlarda anlamlı bir değişiklik gözlemlenmemiştir. Çalışmada Orman Kağıt Basım sektöründe finansal başarısızlık risk analizinin gerçekleştirilmesine yönelik çok boyutlu bir analiz gerçekleştirilmiştir. Çalışma bulguları sektörde faaliyet gösteren paydaşlar ve yatırımcılar için önemli bilgiler sağlamaktadır.
Türkiye’de Bankacılık ve Sigortacılık Sektörlerinde İklim Risklerine Yönelik Algı, Kurumsal Hazırlık, Stratejik Uyum ve Yeşil Finans Uygulamalarının Değerlendirilmesi
Bu çalışma, Türkiye’de bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde görev yapan profesyonellerin iklim risklerine yönelik algılarını, kurumsal hazırlık düzeylerini, stratejik uyum kapasitelerini ve yeşil finans yaklaşımlarına ilişkin tutumlarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma yaklaşımına dayalı olarak betimleyici tarama modeliyle yürütülen, çalışmanın verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen “İklim Riskleri ve Yeşil Finans Uyum Ölçeği” (İR-YFUÖ) aracılığıyla Türkiye genelinde farklı kurum ve bölgelerden 388 katılımcıdan toplanmıştır. SPSS ve AMOS programlarıyla yapılan analizlerde, ölçeğin beş boyutlu yapısı Açıklayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleriyle doğrulanmıştır. Ayrıca Cronbach Alfa, bileşik güvenirlik ve ortalama varyans açıklaması değerleri yüksek düzeyde iç tutarlılık ve yakınsak geçerliliği göstermiştir. Fornell–Larcker kriteri ve HTMT oranları ayırım geçerliğini, test-tekrar-test korelasyonları ise ölçeğin zaman içi kararlılığını desteklemiştir. Bulgular, İR-YFUÖ’nün Türkiye’de finansal sektör bağlamında iklim riskleri ve yeşil finans uyumunu ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Katılımcıların iklim risklerine ilişkin farkındalıklarının yüksek olduğu; buna karşın stratejik uyum ve kurumsal uygulama düzeylerinde gelişmeye ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Ayrıca cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, sektör ve görev pozisyonuna göre bazı boyutlarda anlamlı farklılıklar bulunurken, mesleki deneyim süresine göre anlamlı fark saptanmamıştır. Sonuçlar, finansal kurumların sürdürülebilirlik odaklı dönüşümleri destekleyecek politik düzeyde adımlar atması gerektiğini göstermektedir.
Kurumsal Sosyal Sorumluluk ve Motivasyon: Örgütsel Gurur ve Psikolojik Sahiplenme Perspektifi
Bu çalışma, kurumsal sosyal sorumluluk (KSS), örgütsel gurur, psikolojik sahiplenme ve çalışanların iş motivasyonu arasındaki ilişkileri bütüncül ve çok boyutlu bir perspektifle incelemektedir. Literatürde bu değişkenler çoğunlukla yalnızca doğrudan etkiler üzerinden ele alınırken, araştırma KSS algısının çalışan iş motivasyonuna etkisinde örgütsel gururun aracılık, psikolojik sahiplenmenin ise düzenleyici rolünü birlikte test ederek literatüre özgün ve açıklayıcı katkılar sunmaktadır. İstanbul ilinde faaliyet gösteren havayolu şirketleri ile havalimanı işletmelerinde çalışan 263 katılımcıdan çevrimiçi anket yöntemiyle toplanan veriler, doğrulayıcı faktör analizi ve PROCESS Macro Model 7 kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, KSS algısının örgütsel gururu ve çalışan iş motivasyonunu anlamlı düzeyde artırdığını; örgütsel gururun KSS ile motivasyon arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiğini göstermektedir. Ayrıca psikolojik sahiplenme, KSS’nin örgütsel gurur üzerindeki etkisini güçlendiren önemli ve tamamlayıcı bir düzenleyici değişken olarak belirlenmiştir. Sonuçlar, çalışanların örgütlerinin sosyal sorumluluk faaliyetlerini olumlu değerlendirdiklerinde aidiyet, bağlılık, anlamlılık ve gurur duygularının güçlendiğini; bu psikolojik süreçlerin motivasyonel çıktıları destekleyerek çalışanların kuruma yönelik olumlu tutumlarını pekiştirdiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, havacılık sektöründe sürdürülebilir insan kaynağı yönetimi uygulamalarının geliştirilmesi için KSS’nin örgütsel gurur ve psikolojik sahiplenme ile bütünleşik biçimde ele alınmasının kritik önem taşıdığını vurgulamaktadır. Araştırma, çalışanların iş motivasyonunun yalnızca KSS algısından değil, bu algının örgütsel gurur ve psikolojik sahiplenme yoluyla içselleştirilmesi durumunda anlamlı biçimde güçlendiğini ortaya koymaktadır.
Yükseköğretimde Muhasebe Eğitimi: Lisans Ve Ön Lisans Düzeyinde Muhasebe Bölümlerinin Müfredat İçeriklerinin Mukayeseli Analizi
Yükseköğretimde program ve bölümlerin ders müfredatı, ulusal ve uluslararası gelişmeler, yayınlanmış standartlar, ulusal mevzuat değişiklikleri, meslek mensuplarının görüşleri, üniversite-sanayi iş birlikleri, paydaşların görüşleri ve teknolojide meydana gelen yenilikler vb. nedenlerden dolayı etkilenip güncellenmektedir. Çalışmanın amacı, Türkiye’de devlet ve vakıf üniversiteleri bazında doğrudan muhasebe eğitiminin verildiği ön lisans ve lisans düzeyinde bölüm ve programların müfredatının nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi tekniği ile mevcut durumlarının tespit edilerek mukayeselerinin yapılmasıdır. Çalışma kapsamında YÖKATLAS 2024 yılı verileri üzerinden Muhasebe ve Vergi Uygulamaları ön lisans, Muhasebe ve Finans Yönetimi lisans program ve bölümleri tespit edilmiş, ardından bu üniversitelerin web sayfaları üzerinden ders kataloglarına ulaşılarak müfredat verileri toplanmış ve Excel’de tasniflenmiştir. Araştırma sonucunda devlet ve vakıf üniversitelerinin ön lisans ve lisans seviyelerinde genel muhasebe, maliyet muhasebesi, şirketler muhasebesi, paket programları, muhasebe denetimi derslerinin müşterek şekilde zorunlu ders olarak ön planda olduğu, ders sayısı ve yükü bakımından ön görüleceği üzere lisans seviyesinde ön lisansa göre eğitim süresi ile paralel olarak 2 kat daha fazla ders olduğu, devlet ve vakıf üniversitelerinin ders müfredatının birbirine yakın içerikte olduğu tespit edilmiştir.
Phillips Eğrisi’nin Türkiye Ekonomisi’nde Tarihsel Analizi
Bu çalışmanın amacı, 1930–2024 döneminde Türkiye’de enflasyon ile işsizlik arasındaki ilişkinin Phillips Eğrisi çerçevesinde dönemsel olarak analiz edilmesi ve bu ilişkinin geçerliliğinin tarihsel bağlamda değerlendirilmesidir. Çalışma, hem ampirik hem de tarihsel-sosyal bir perspektif sunarak, yalnızca makroekonomik verilerin istatistiksel ilişkisini değil, aynı zamanda bu ilişkinin ekonomik istikrar, gelir dağılımı ve politika tercihleri üzerindeki etkilerini de incelemektedir. Literatürde Phillips Eğrisi’nin Türkiye için geçerliliğine dair çelişkili bulgular bulunduğu görülmekte; kısa dönemde kısmen desteklenen ilişkinin, kriz dönemleri ve yapısal dengesizliklerin yaşandığı uzun dönemlerde tutarsız sonuçlar verdiği anlaşılmaktadır. Makale çalışmasında yaklaşık bir asırlık geniş veri setini kullanarak Türkiye ekonomisinin farklı makroekonomik rejimlerini (devletçilik dönemi, ithal ikameci sanayileşme, liberalizasyon süreci, küreselleşme dönemi) ayrı ayrı ele alması ve her dönem için Phillips Eğrisi’nin geçerliliğini hem grafiksel hem de istatistiksel olarak değerlendirmesidir. Hesaplama yöntemi olarak, her dönem için yıllık enflasyon oranı (TÜFE değişim oranı) ile işsizlik oranı arasındaki ilişki basit regresyon analiziyle test edilmiş; R² değerleri, eğim katsayıları ve işaretleri üzerinden ilişkinin yönü ve gücü yorumlanmıştır. Ayrıca dönemsel grafikler aracılığıyla görsel analiz yapılmış ve bulgular tarihsel ekonomik olaylar ile ilişkilendirilmiştir.
Yeşil Dönüşüm Bağlamında Türkiye’de Ekonomik Büyüme, Enerji ve Karbon Emisyonları İlişkisi: Çevresel Kuznets Eğrisi Yaklaşımı
Bu çalışma, Türkiye’de 1990-2023 döneminde ekonomik büyüme, enerji tüketimi ve sanayi sektörünün karbondioksit emisyonları üzerindeki etkilerini inceleyerek Çevresel Kuznets Eğrisi (EKC) hipotezinin geçerliliğini değerlendirmektedir. Araştırmanın temel sorusu, gelir artışının çevresel bozulma üzerinde doğrusal olmayan bir ilişki oluşturup oluşturmadığı ve enerji-sanayi yapısının bu ilişkiyi nasıl şekillendirdiğidir. Bu kapsamda Dünya Bankası WDI veri setinden elde edilen yıllık seriler kullanılmış; kişi başına CO₂ emisyonu bağımlı değişken, kişi başına reel GSYH, GSYH’nin karesi, enerji tüketimi ve sanayi payı ise bağımsız değişkenler olarak modele dâhil edilmiştir. Kısa ve uzun dönem ilişkiler Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (ARDL) sınır testi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Bulgular, değişkenler arasında uzun dönemli eş bütünleşme bulunduğunu ve EKC hipotezinin Türkiye için geçerli olduğunu göstermektedir. Gelir artışı emisyonları artırırken, gelirin karesi negatif ve anlamlı bulunarak ters-U biçimli ilişkiyi doğrulamaktadır. Enerji tüketimi CO₂ emisyonlarını pozitif ve güçlü biçimde etkilemekte, sanayi payının etkisi ise anlamlı değildir. Hata düzeltme katsayısı, sistemin uzun dönem dengesine hızlı bir uyum gösterdiğini ortaya koymaktadır. Sonuçlar, çevresel sürdürülebilirliğin yenilenebilir enerjiye yönelim, enerji verimliliği ve yeşil sanayi politikalarıyla desteklenmesi gerektiğini göstermekte; Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefiyle uyumlu bir dönüşüm ihtiyacına işaret etmektedir.
İşyeri Arkadaşlığının Örgütsel Kronizm Üzerindeki Etkisinde İnformal İlişkilerin Aracılık Rolü
Bu araştırmanın amacı işyeri arkadaşlığının örgütsel kronizm üzerindeki etkisinde informal ilişkilerin aracı rolünün belirlenmesidir. Bu amaçla Kırşehir ilindeki kamu kuruluşlarında çalışanlar üzerinde anket uygulaması yapılmıştır. Kırşehir’de toplamda 6.010 kamu çalışanı yer almakta olup örneklemi bu kişiler içerisinde basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 386 çalışan oluşturmaktadır. Nicel araştırma deseninin benimsendiği çalışmada işyeri arkadaşlığı ölçeği, örgütsel kronizm ölçeği ve informal ilişkiler ölçeği veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Toplanan verilerin analizi SPSS 26.00 paket programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre işyeri arkadaşlığının örgütsel kronizm üzerindeki etkisinde informal ilişkilerin aracılık rolü olduğu belirlenmiştir. Bunun yanı sıra işyeri arkadaşlığının örgütsel kronizm üzerinde anlamlı etkisi bulunmaktadır. Diğer yandan örgütsel kronizmin informal ilişkiler üzerinde anlamlı etkisi bulunduğu görülmektedir.
Dijital Eşitsizlik Literatüründe Kavramlar: Odaklara ve Ayrımlara Yönelik Çözümleme
Eşitsizlik, toplumsal yaşamın birçok alanında uzun süredir önemli bir sorun olarak varlığını sürdürmektedir ve dijital teknolojilerin toplumsal yaşamın her alanına yayılmasıyla birlikte bu tartışmalar dijital bir boyut kazanmıştır. İlk dönem çalışmalarda dijital eşitsizlik daha çok bireylerin dijital teknolojilere erişimi üzerinden ele alınırken, zamanla bu teknolojilerin karar alma süreçlerini, fırsatların dağılımını ve toplumsal hiyerarşileri şekillendiren yapısal sistemler olduğu daha belirgin hâle gelmiştir. Bu dönüşüm, yalnızca bireylerin sosyal hayata katılımını değil, aynı zamanda işgücü piyasalarına erişimi, çalışma koşullarını ve kurumsal rekabet dinamiklerini de doğrudan etkilemektedir. Bu gelişme, dijital eşitsizlik literatürünü genişletmiş olmakla birlikte, kavramın kapsamının büyümesi kavramsal ayrımların netliğini zayıflatmıştır. Bu bağlamda dijital eşitsizlik literatüründe dijital uçurum, dijital ayrımcılık, algoritmik ayrımcılık, algoritmik önyargı ve dijital kırmızı-çizgi gibi kavramların sıklıkla birbirlerinin yerine kullanıldığı görülmektedir. Kavramlar arasındaki bu belirsizlik, dijital eşitsizliğin erişim, kullanım, algoritmik süreçler ve kurumsal düzenlemeler gibi farklı boyutlarının analitik olarak ayrıştırılmasını güçleştirmektedir. Bu çalışma, söz konusu kavramların hangi sorun alanlarına karşılık geldiğini ve dijital eşitsizliğin hangi düzeylerde konumlandığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda karşılaştırmalı kavramsal analiz yaklaşımı benimsenmiş; literatürdeki tanımlar ve tartışmalar incelenerek kavramların kullanım bağlamları ve ayırt edici odakları analiz edilmiştir.
Genç Kızların Eğitime Katılımını Belirleyen Sosyal, Kültürel ve Ekonomik Faktörler: Halfeti Örneği
Bu çalışma, genç kızların eğitime katılımını belirleyen sosyal, kültürel ve ekonomik faktörleri sosyal politika perspektifiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel amacı, fırsat eşitliği, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve ataerkil yapı gibi kavramsal çerçevenin, genç kızların eğitim süreçleri üzerindeki etkilerini Halfeti örneği üzerinden analiz etmektir. Çalışma, Türkiye’de bölgesel eşitsizliklerin belirgin olduğu ilçelerden biri olan Halfeti’de yürütülmüş; yerel sosyo-kültürel dinamiklerin eğitim kararları üzerindeki rolü tartışılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; olgubilim (fenomoloji) modeli kullanılmıştır. Olgubilim deseni, 18- 24 yaş arası Halfeti’de yaşayan kadın ve erkeklerden oluşmaktadır. 15 kişi ile yapılan mülakatlar konunun derinlemesine ve ayrıntılı bir biçimde ortaya çıkarılmasına zemin hazırlamaktadır. Çalışma grubunda ise, 10 kadın ve 5 erkek katılımcı yer almaktadır. Bulgular, kız çocuklarının eğitime erişiminin ailelerin sosyo-ekonomik durumu, geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri, ataerkil normlar ve erken evlilik gibi yapısal faktörlerden güçlü biçimde etkilendiğini göstermektedir. Halfeti örneğinde, özellikle ortaöğretime geçiş sürecinde kız çocuklarının eğitime katılımının belirgin biçimde azaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, genç kızların eğitime katılımının yalnızca bireysel ya da ailevi tercihlerle açıklanamayacağını; bütüncül, toplumsal cinsiyet duyarlı ve bölgesel özellikleri dikkate alan sosyal politika müdahalelerine ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.
Endüstri ve Kaynak Temelli Bakış Açılarından Rekabet Üstünlüğü Sağlama: Özel Hastanelerde Bir Araştırma
Stratejik yönetim literatürü uzun süredir işletmelerin rekabet üstünlüğünü nasıl elde ettiklerini tartışmaktadır. Bu çerçevede iki temel yaklaşım öne çıkar: Rekabet avantajının kaynağını endüstri yapısında gören endüstri temelli yaklaşım ve işletmenin sahip olduğu özgün kaynak ile yetenekleri merkeze alan kaynak temelli yaklaşım. Sağlık sektöründe rekabet; özel hastanelerin artması, küreselleşme ve hizmet kalitesine ilişkin beklentilerin yükselmesiyle daha belirgin hâle gelmiştir. Bu araştırmanın amacı, özel hastanelerin rekabet üstünlüğünün hangi yaklaşım tarafından daha iyi açıklandığını ortaya koymaktır. Ankara’daki özel hastanelerde görev yapan 402 sağlık çalışanından elde edilen veriler doğrulayıcı faktör analizi, korelasyon analizi ve yapısal eşitlik modellemesi ile değerlendirilmiştir. Bulgular, rekabet üstünlüğünü etkileyen en önemli endüstri gücünün hastaların pazarlık gücü ve rekabet yoğunluğu olduğunu göstermiştir. İşletmeye özgü kaynaklar açısından ise kurumsal itibar ve marka unsuru en etkili faktör olarak belirlenmiştir. Model analizleri sonucunda işletmeye özgü kaynakların genel rekabet stratejileri ve hastane performansı üzerindeki etkisinin endüstri güçlerine kıyasla çok daha güçlü olduğu bulunmuştur. Genel rekabet stratejilerinin dolaylı etkileri ise istatistiksel olarak anlamlı değildir. Sonuç olarak, özel hastanelerde rekabet üstünlüğünü açıklamada kaynak temelli yaklaşımın daha baskın olduğu görülmüştür.
2014 – 2024 Dönemi Verileri İle Dijitalleşmenin Türk Bankacılık Sektörüne Etkileri Üzerine Bir Araştırma
Teknolojik gelişmelerin en çok etkilediği sektörlerin başında gelen bankacılık, dijitalleşme adımlarına hızlı bir şekilde entegre olmaktadır. Akıllı telefonların kullanımının yaygınlaşması ile birlikte dijital dönüşümün sektöre etkileri artmış ve bankacılık ürünlerinin dijital dönüşüme uygun olarak gelişimi ivme kazanmıştır. Özellikle finansal teknoloji şirketlerinin sürece etkisiyle birlikte klasik pazarlama anlayışı ve bankacılık ürün ve hizmetleri büyük ölçüde değişmiştir. Bununla birlikte internet tabanlı uygulamaların yaygınlaşması ve bankacılık işlemlerinin uzaktan gerçekleştirilebilmesi geleneksel bankacılık anlayışını çok farklı bir boyuta taşımıştır. Geleneksel bankacılığın temeli olan şubeleşme yapısının yerini dijital dönüşümle birlikte dijital bankalar almaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türk bankacılık sektöründeki dijitalleşme adımları, dijital dönüşümün avantajları ve riskleri ile birlikte 2014 – 2024 dönemi aralığındaki şube ve çalışan sayıları, internet, mobil bankacılık ve alternatif dağıtım kanalları kullanım oranlarındaki değişmeler incelenerek dijitalleşmenin sektöre etkilerinin araştırılmasıdır. Çalışmaya konu veriler incelendiğinde dijitalleşme ile birlikte sektörde faaliyet gösteren banka sayısı artmasına rağmen şube ağının zamanla azaldığı buna karşın mobil bankacılık ve internet bankacılığı kullanıcı sayısının arttığı görülmüştür. Ek olarak alternatif dağıtım kanallarından gerçekleştirilen işlem hacimlerinde de yıldan yıla artış olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışan sayılarına ilişkin istatistikler incelendiğinde, personel sayısındaki düşüş trendinin 2015 yılından 2022 yılına kadar devam ettiği, 2022 ve 2023 yıllarında bir önceki döneme göre artış olduğu ancak 2024 yılı itibarıyla tekrar düşüş trendine girildiği görülmüştür. Nitekim, teknolojik gelişme ve dijitalleşme sürecinin gelecek dönemde bankacılık sektöründeki etkilerinin daha belirgin olacağı düşünülmektedir.
Uzun Dönem Değer Sürücüsü Olarak Gömülü Finans: Türkiye’de Önde Gelen Bir Telekomünikasyon Operatöründen ARDL Kanıtı
Telekomünikasyon sektörü, geleneksel bağlantı sağlayıcısı konumundan dijital ekosistem oyuncusuna dönüşerek bir paradigma değişimi geçirmekte ve bu süreçte Gömülü Finans (EmFi) önemli bir araç olarak öne çıkmaktadır. Gömülü finans üzerine yapılan araştırmalar, özellikle de banka dışı sektörlere odaklanan ampirik araştırmaların eksikliği dikkat çekmektedir. Bu çalışma, Türkiye'nin önde gelen telekomünikasyon operatörü Turkcell'in piyasa değeri üzerinde, gömülü finans gelir akışlarının uzun dönemli etkisini ampirik olarak incelemektedir. Çoklu teorik çerçevelerden yararlanan bu araştırma, gömülü finansın, işlem maliyetlerini düşürerek, kilitlenme etkisi yaratarak ve sermaye piyasalarına teknolojik çeviklik sinyalleri göndererek, firma değerini desteklediğini ileri sürmektedir. 2016Ç4 ile 2025Ç3 dönemini kapsayan çeyreklik finansal verilerin kullanıldığı çalışmada, şirketin gömülü finans yoğunluğu ile piyasa değeri arasındaki eş bütünleşme dinamiklerini analiz etmek için ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılmıştır. Ampirik sonuçlar, istatistiksel olarak anlamlı bir eş bütünleşme ilişkisinin varlığını doğrulamakta; gömülü finans gelirlerinin uzun vadede firma piyasa değerinin pozitif ve anlamlı bir belirleyicisi olduğunu göstermektedir. Bu bulgular,telekomünikasyon şirketleri için dijital finansal hizmetlere yatırım yapmanın yalnızca bir çeşitlendirme stratejisi değil, aynı zamanda hissedar değerinin temel bir belirleyicisi olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, Türkiye gibi önemli bir gelişmekte olan piyasa bağlamından ampirik kanıtlar sunarak banka dışı finansal sağlayıcılar üzerine sınırlı olan literatüre katkıda bulunmaktadır.
Türkiye’de Kargo Dağıtım Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi (VZA) ile Değerlendirilmesi
Bu çalışma, Türkiye’deki kargo dağıtım sektöründe faaliyet gösteren firmaların göreli etkinliklerini Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi kullanarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Veri zarflama analizi etkinlik ölçümünde kullanılan, popüler, akademik çevrelerce de kabul gören ve çok çeşitli alanlarda kullanılan bir analiz türüdür. Çalışmada sektördeki önde gelen 6 adet firması ve bir adet sektörde yer alan nispeten daha küçük firmaları temsil etmek üzere diğer firmalar adında bir değişken oluşturularak toplam 7 adet değişken ele alınmıştır. Çalışma kapsamında bütün değişkenler yüzdesel olarak dönüşümü yapılmıştır. Girdi değişkeni olarak çalışan sayısı, şube sayısı, 1/şikâyet sayısı verileri temsil ediyorken, çıktıları ise taşınan kargo miktarı ve gelir miktarı temsil etmektedir. Ölçeğe göre değişken getiri varsayımı kullanılarak etkinlik analizi ve çıktı odaklı ve çoklu yıllar kullanılarak Malmquist VZA modeli kullanılmıştır. Sonuçlar incelendiğinde her dönemde iki, üç firmanın etkin olduğu, diğer firmanın çeşitli sebepler ile etkin olmadığı ve firmaların arasında müşteri geçişlerinin olduğu bulunmuştur. Etkin olmayan firmaların operasyonel, personel ve teknik verimlilik konularında problem yaşadığı, bu problemleri çözen firmaların daha etkin olduğu bulunmuştur. Çalışma, Türkiye kargo sektöründe etkinlik ve verimlilik artışına yönelik politika önerileri sunarak literatüre ve sektöre katkı sağlamaktadır.
Küresel Belirsizliklerin Ödeme Şekillerine Göre İhracat Üzerindeki Etkisi
Bu çalışma, 2013Ç1-2024Ç4 dönemi için Türkiye’de ödeme şekillerine göre ihracat ile yurtdışı talep, reel döviz kuru ve belirsizlik göstergeleri arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Analizde mal mukabili, peşin, akreditif ve vesaik mukabili ödeme yöntemleri dikkate alınmış; belirsizlik göstergeleri olarak Küresel Ekonomik Politika Belirsizlik (GEPU) Endeksi ile Dünya Belirsizlik Endeksi (WUI) kullanılmıştır. Çalışmada, ARDL modeli çerçevesinde simetrik ve asimetrik yaklaşımlar uygulanmış, elde edilen bulguların sağlamlığı ise CCR, DOLS ve FMOLS yöntemleriyle test edilmiştir. Bulgular, ticaret ortaklarının ekonomik büyümesinin ihracatı pozitif etkilediğini göstermektedir. Reel döviz kurundaki artışlar, vesaik mukabili hariç tüm ödeme yöntemlerinde ihracatı azaltıcı etki yaratmaktadır. Belirsizlik göstergeleri açısından, simetrik model sonuçları akreditif ve peşin ödemede pozitif, mal mukabilinde ise negatif yönlü bir ilişki ortaya koyarken; vesaik mukabili ödeme yöntemi ihracatı ile belirsizlikler arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Asimetrik analizler ise vesaik mukabili dışındaki tüm yöntemlerde belirsizlikler ile ihracat arasında asimetrik ilişkilerin varlığını ortaya koymuştur. Sonuçlar, belirsizlik dönemlerinde ihracatçıların görece daha güvenli ödeme yöntemlerine yöneldiğini göstermektedir. Bu bağlamda belirsizlik dönemlerinde ihracatı desteklemek için akreditif ve peşin ödemeler teşvik edilmeli, mal mukabili ödemelerde ise risk azaltıcı önlemler uygulanmalıdır.
Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Kadın Kooperatifleri Üzerine Bir Araştırma: Doğu Karadeniz Bölgesi Örneği
Bu çalışmanın amacı, Doğu Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerinin mevcut durumunu toplumsal cinsiyet perspektifiyle incelemektir. Kadın kooperatifleri, bölgesel kalkınma ve kadınların ekonomik güçlenmesi açısından kritik bir rol üstlenmektedir. Kadınlar kadın kooperatifleri aracıyla çalışma hayatında aktif olarak rol almaktadır. Bu rol onları hem ekonomik hem de sosyal bakımdan güçlendirme potansiyeline sahiptir. Ancak toplumsal cinsiyet rolleri ve mevcut eşitsizlikler kadın kooperatiflerinin varlık sebebini bir sorunsala dönüştürmektedir. Kadınlar kurulmuş bir kadın kooperatifine üye olmak ya da kendileri bir kadın kooperatifi kurma konusunda mutlaka bir desteğe ihtiyaç duymaktadır. Bu destek kadın kooperatiflerinin sürdürülebilir olmalarının önünde bir engel olabilmektedir. Öte yandan ülkemiz ölçeğinde kadın kooperatifleri kurumsal yapılar aracıyla politika ve uygulama düzeyinde desteklenmekte ve özendirilmektedir. Bu bağlamda araştırmanın çalışma grubunu, Doğu Karadeniz Bölgesinde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerinin üyesi olan 18 kişi oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle elde edilen veriler, temalar ve kategoriler doğrultusunda analiz edilmiştir. Bulgular, kadın kooperatiflerinin çoğunlukla kamu kurumlarının yönlendirmesiyle kurulduğunu ve bu durumun kooperatiflerin işleyişinde sorunlara yol açtığını göstermektedir. Üyelerin kooperatifi bir işletmeden ziyade devlet kurumu olarak görmesi, sürdürülebilirliği için sürekli dış destek beklentisine neden olmaktadır. Ayrıca, kadın kooperatiflerinin toplumsal cinsiyet eşitsizliğini dönüştürmek yerine yeniden üreten ve mevcut cinsiyetçi yapıyı pekiştiren bir yapıya evrilebilme potansiyeline sahip olduğu görülmektedir.
İklim Değişikliği Riskinin Türkiye Bankacılık Sektörü Karlılığına Etkisi
Bu çalışmada, iklim değişikliği riskinin Türkiye bankacılık sektöründe faaliyet gösteren mevduat bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarının karlılığı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bu amaçla araştırmaya, 36 banka dahil edilerek 2006–2022 dönemini kapsayan dengeli bir panel veri seti oluşturulmuştur. Bankalara ait içsel dinamikler ve mevcut makroekonomik koşulları kapsamlı bir şekilde göz önünde bulundurmak amacıyla çalışmaya kontrol değişkenleri dahil edilmiştir. Bu çerçevede, ilk grup değişkenler bankacılık sektörünün finansal sağlamlık ve etkinlik göstergelerini yansıtan sermaye yeterlilik oranı, maliyet/gelir oranı, kredi/mevduat oranı ile takipteki alacakların toplam kredilere oranını içermektedir. İkinci grup değişkenler ise ekonomik faaliyetin genel düzeyini ve fiyat hareketlerini temsil eden gayri safi yurtiçi hasıla (GSYİH) büyüme oranı ile enflasyon oranından oluşmaktadır. Çalışma bulguları, iklim değişikliği riskinin Türkiye’de faaliyet gösteren mevduat bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarının karlılığı üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi olduğunu göstermektedir. Analiz sonuçlarına göre anlamlı bulunan değişkenler arasında sermaye yeterlilik oranının banka karlılığı üzerinde pozitif bir etkisi olduğu gözlemlenirken, maliyet/gelir oranı ve takipteki kredilerin karlılığı üzerinde olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca, ekonomik büyüme ve enflasyonun ise banka karlılığını pozitif yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın bulguları, iklim değişikliği riskinin banka karlılığı üzerinde belirleyici ve kritik bir faktör olduğunu desteklemektedir.
Misyon İfadelerinin Stratejik Yönetim Bakış Açısıyla Değerlendirilmesi: JCI Akreditasyonlu Hastaneler Üzerine Nitel Bir Durum Çalışması
Bu çalışmanın amacı, sağlık kurumlarının misyon ifadeleri oluşturulurken literatürde belirtilen öğelerden hangilerine yer verilip verilmediğini belirlemektir. Çalışmada Türkiye’deki faaliyet gösteren sağlık kurumlarından Joint Commission International (JCI) tarafından akredite edilen kurumlar ele alınmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni ile yapılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analizinde içerik analizi kullanılmış ve misyon ifadelerinin çözümlenmesi yapılmıştır. İkincil verilerin kullanıldığı çalışmada 42 sağlık kurumunun misyon ifadeleri internet sayfalarından elde edilmiş ve incelenmiştir. Analiz sonucunda, misyon ifadesinde bulunması gereken literatürde kabul görmüş dokuz öğenin tamamını kullanan kurum olmadığı, kurumların en sık kullandığı öğelerin müşteriler, ürün veya hizmetler, felsefe ve ayırt edici özelliktir. En az kullanılan öğelerin ise pazarlar, hayatta kalma, büyüme ve karlılık, çalışanlar için kaygı ve halktaki imaj kaygısı olduğu belirlenmiştir. Ayrıca kurumların kullandıkları misyon ifadelerinin benzer birkaç öğe etrafında yoğunlaştığı da gözlemlenmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda Türkiye’de sağlık kurumlarının misyon ifadelerini belirlerken literatürdeki araştırmalardan yararlanmadığı ve konuya gereken önemi vermediği görülmüştür. Bu sonuçlar doğrultusunda çalışmanın son bölümünde kurumlara ve daha sonra çalışma yapacak olan araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.
Sürdürülebilirlik Pazarlamasında Karbon İletişimi Kalitesi: Fuzzy SWARA Tabanlı C-Comm İndeksinin Geliştirilmesi
Bu çalışma, sürdürülebilirlik pazarlaması bağlamında karbon temelli sürdürülebilirlik iletişiminin güvenilirliğini, şeffaflığını ve stratejik tutarlılığını değerlendirmek amacıyla bir Karbon İletişimi Kalite Endeksi (C-Comm Index) geliştirmektedir. Artan tutarsız ya da abartılı çevresel iddialar, tüketici anketlerine veya firma düzeyinde performans karşılaştırmalarına dayanmayan güvenilir değerlendirme çerçevelerine duyulan ihtiyacı güçlendirmektedir. Bu kapsamda çalışma, karbon iletişimi kalitesini belirleyen temel ölçütleri tanımlamak ve ağırlıklandırmak için Fuzzy-SWARA yöntemini uygulamaktadır. Sürdürülebilirlik pazarlaması, karbon muhasebesi ve kurumsal iletişim alanlarında uzman bir kurul; şeffaflık, kanıta dayalı açıklama, veri özgüllüğü, hedeflerin ölçülebilirliği, greenwashing göstergeleri ve anlatı tutarlılığı gibi boyutları değerlendirmiştir. Bulanık ağırlıklandırma süreci, iletişim ilkelerini titiz karbon açıklama gereklilikleriyle uyumlaştıran bütüncül birçok ölçütlü yapı ortaya koymuştur. Bulgular, sürdürülebilirlik pazarlaması uygulamalarında güvenilir ve sorumlu karbon iletişimine en fazla katkı sağlayan boyutları göstermektedir. Geliştirilen C-Comm Index, karbon temelli kurumsal iletişimin güvenilirliğini değerlendirmede teorik olarak temellendirilmiş ve yöntemsel olarak sağlam bir araç sunmaktadır. Öznel beyanlara veya algı temelli verilere değil uzman görüşlerine dayanması sayesinde çalışma; yeniden üretilebilir, düşük maliyetli ve etik kurul gerektirmeyen bir yaklaşım ortaya koyarak sürdürülebilirlik iletişimi, karbon şeffaflığı ve bulanık çok kriterli karar verme literatürüne katkı sağlamaktadır.
İşletmecilik Araştırmalarında Göz İzleme: Deney Tasarımı ve Uygulamalara Yönelik Bir Yol Haritası
Göz izleme teknolojisi, bireylerin görsel dikkatlerinin bilişsel süreçler ve karar verme davranışlarıyla ilişkisini gerçek zamanlı ve nesnel biçimde incelemeye olanak sağlayan deneysel bir araştırma yöntemidir. Son dönemlerde işletmecilik araştırmalarında kullanımı yaygınlaşmasına rağmen, deney tasarımı, örneklem seçimi, veri kalitesi ve analiz süreçlerine ilişkin metodolojik zorluklar, araştırmacılar için belirsizlikler yaratmaktadır. Ayrıca işletme alanına özgü sistematik bir çerçeve sunan çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışma, işletmecilik araştırmalarında göz izleme teknolojisi kullanımını kapsamlı olarak incelemeyi ve işletmecilik perspektifinde metodolojik bir kaynak sunmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda; finans, pazarlama, üretim ve yönetim fonksiyonları özelinde gerçekleştirilmiş göz izleme çalışmalarına ilişkin kapsamlı bir literatür taraması sunulmakta; ardından göz izleme teknolojilerinin temel özellikleri ve deney tasarımında dikkat edilmesi gereken kritik noktalar ele alınmaktadır. Ayrıca, finansal karar verme bağlamında tasarlanan örnek bir göz izleme uygulaması üzerinden deney süreci uygulamalı olarak açıklanmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, işletmecilik araştırmalarında göz izleme teknolojisini kullanmayı hedefleyen araştırmacılara, teori ile pratiği bütünleştiren sistematik ve uygulamaya yönelik metodolojik bir yol haritası sunmaktadır.
OECD Ülkelerinde Kamu ve Özel Lojistik Verimliliğine Yönelik Slack-Tabanlı Bir VZA Analizi
Etkin ve verimli yönetilen lojistik faaliyetler, uluslararası ticaretin maliyetlerini düşürerek ülkelerin uluslararası alanda daha rekabetçi hale gelmesini sağlayarak ülke ekonomilerinin gelişimine katkıda bulunmaktadır. Lojistik performans endeksi makro düzeyde ülkelerin lojistik sektörü hakkında bilgi sağlamasının yanında mikro düzeyde hem kamu hem de özel işletmelerin lojistik faaliyetlerinin etkinliği hakkında bilgi sağlamaktadır. Bu çalışma, OECD üye ülkelerinin kamu ve özel (lojistik) sektör lojistik performans verimliliklerini dış ticaret açıklığı üzerinden oluşturulan üç modele bağlı olarak değerlendirmektedir. Verilerin analizinde Slack-Tabanlı Veri Zarflama Analizi (SBM-VZA) kullanılmaktadır. Elde edilen sonuçlar, OECD ülkeleri arasında verimlilikte önemli farklılıklar olduğunu ortaya koymaktadır. Bu kapsamda Kosta Rika, Macaristan ve Lüksemburg’un toplam (hem kamu hem özel sektör) verimliliğe sahip olduğu görülmüştür. Elde edilen diğer bir bulguya göre, kamu sektör verimliliğinde altı ülke, özel (lojistik) sektör verimliliğinde dört ülke, toplam verimlilikte ise sekiz ülke tam verimliliğe sahip olmuştur. Buna karşın Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Japonya gibi gelişmiş ekonomiler verimsizlikler göstermiştir, bu sonuç gelişmiş ülkelerin lojistik sistemlerinde yapısal verimsizlikler olduğunu ya da kaynakları etkin kullanamadıklarının kanıtı olmaktadır. Yapılan karşılaştırmalı analiz sonuçları, bazı istisnalar olsa da ticaret açıklığı kapsamında kamu sektörü genel olarak özel sektör verimliliğinden daha iyi performans gösterdiğini ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, OECD ülkeleri arasında kamu ve özel lojistik verimliliği açısından belirgin farklılıklar bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, lojistik verimsizliklerin kaynaklarını ayrıştırarak politika yapıcılar için sektöre özgü iyileştirme alanları sunması bakımından literatüre özgün katkı sağlamaktadır.
Gastronomi Turizmi Açısından Yöresel Mutfakların Menü Temsilinin Sosyal Ekonomi ve Yerel Kalkınma Bağlamında Değerlendirilmesi: Elazığ Restoranları Örneği
Bu çalışma, Elazığ'ın zengin mutfak mirasının, gastronomi turizmi aracılığıyla sosyal ekonomi ve yerel kalkınma hedeflerine ne ölçüde katkı sağladığını analiz etmektedir. Araştırma, Elazığ merkezindeki 12 restoranın menü analizine ve işletmecilerle yürütülen yarı yapılandırılmış görüşmelere dayanmaktadır. Bulgular, bu zengin kültürel mirasa rağmen yöresel yemeklerin menülerde ciddi bir temsil sorunu yaşadığını göstermektedir. Kataloglanan 133 yöresel yemekten sadece %14’ünün menülere yansıması, bu değerin turistik bir ürüne ve sürdürülebilir bir yerel ekonomi modeline dönüşümünde yapısal bir boşluk olduğuna işaret etmektedir. İşletmecilerin yemek bilgisinin, resmi eğitimden ziyade enformel sosyal ağlara (usta-çırak, aile) dayanması, bu kültürel sermayenin aktarımını sınırlamaktadır. Popüler birkaç yemek (İçli köfte, Harput köftesi) dışında, birçok otantik lezzet ticari dolaşımın dışında kalmaktadır. Tedarik zorlukları, yerel üreticiler ile restoranlar arasındaki zayıf bağların altını çizmekte ve bu entegrasyonun önündeki temel engellerden birini oluşturmaktadır. Sonuçta, Elazığ mutfağının gastronomi turizmi potansiyeli yüksektir; fakat bu potansiyelin kapsayıcı bir yerel kalkınma modeline ve sürdürülebilir bir sosyal ekonomiye evrilmesi, yerel tedarik zincirlerini güçlendiren ve eğitimi merkeze alan stratejik müdahaleler gerektirmektedir.
Toksik Liderlik ve Çalışan Sessizliği İlişkisinde Örgütsel Umursamazlığın Aracılık Rolü
İş yaşamında çalışan bireyleri sessiz kalmaya yönelten nedenleri anlamak önem arz etmektedir. Çalışan sessizliği olarak kavramsallaştırılmış olan bu olguyla ilgili ilişkisel türde pek çok araştırma bulunmaktadır. Ancak liderlik tarzları ve farklı güncel tutumların çalışan sessizliği üzerindeki etkilerini ele alan araştırmaların sınırlı olduğu gözlemlenmektedir. Çalışmanın amacı, toksik liderlik, örgütsel umursamazlık ve çalışan sessizliği arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri incelemektir. Araştırma, Nisan 2024 döneminde nicel araştırma yöntemi ve ilişkisel tarama türünde yürütülmüştür. Türkiye'nin Orta Karadeniz Bölgesi’nde yer alan bir devlet üniversitesinde görev yapan 351 idari personelden anket yoluyla veri toplanmıştır. Bootstrap regresyon analizi bulgularına göre, toksik liderlik algısı, örgütsel umursamazlık ve çalışan sessizliğinin açıklanmasına pozitif yönde katkıda bulunmaktadır. Bununla birlikte, örgütsel umursamazlık, çalışan sessizliğinin açıklanmasına pozitif yönde katkı sağlamaktadır. Son olarak, toksik liderlik, örgütsel umursamazlık aracılığıyla çalışan sessizliğinin açıklanmasına pozitif yönde katkı sağlamaktadır. İlk defa belirlenen bu aracılık etkisi yazına katkısı bakımından araştırmanın en önemli bulgusudur. Yöneticilerin sergiledikleri toksik davranışların sadece bireysel ilişkileri değil, kurum genelindeki umursamazlık iklimini besleyerek çalışanları sessiz kalmaya ittiklerinin bilincinde olunması gerekmektedir. Bu nedenle, yöneticilerin yapıcı iletişimi önceleyen liderlik tarzlarını benimsemeleri, çalışanlarınsa uygun kanallarla düşüncelerini ifade etmeleri desteklenmelidir.
Anne İstihdamı, Sosyal Harcamalar ve Çocuk Obezite Prevalansı Arasındaki İlişki: OECD Ülkeleri Analizi
Bu çalışma, 2006-2021 dönemini kapsayan 25 OECD ülkesine ait panel veri kullanılarak, sabit etkiler modeli aracılığıyla anne istihdamının 5-9 yaş aralığındaki çocuklarda obezite prevalansı üzerindeki etkisini ve aileye yönelik sosyal harcamaların bu ilişkideki düzenleyici (moderatör) rolünü incelemektedir. Öncelikle anne istihdamı ile çocuk obezite prevalansı arasındaki ilişki kontrol değişkenleri (kadınların yükseköğretim mezun oranı, kentleşme, genç bağımlılık oranı, annelerin doğumdaki ortalama yaşı, kişi başına GSYH ve aileye yönelik sosyal harcamalar) dahil edilerek sabit etkiler modeliyle analiz edilmiştir. Bulgular, anne istihdamının tek başına hem kız hem erkek çocukları obezite prevalansı üzerinde istatistiki olarak anlamlı bir etkisinin olmadığını göstermiştir. Ardından, anne istihdamı ile aileye yönelik sosyal harcamalar arasında etkileşim terimi modele eklenmiş ve analiz tekrarlanmıştır. Etkileşim teriminin her iki cinsiyet için istatistiksel olarak anlamlı ve negatif işarete sahip olduğu görülmüştür. Bu önemli bulgu, anne istihdamının etkisinin yönü ve büyüklüğünün aileye yönelik kamu harcamalarının düzeyine duyarlı olduğunu ortaya koymaktadır. Diğer bir ifadeyle, 25 ülke örnekleminde sosyal harcamalar anne istihdamının çocuk obezitesi üzerindeki etkisini azaltıcı yönde düzenlemektedir. Bulgular marjinal etki analizi ve marjin grafikleri ile de desteklenmektedir. Kız çocuklarında kamu sosyal harcamaları arttıkça anne istihdamının obeziteyi azaltıcı etkisi güçlenmektedir. Bu etki belirgindir ve istatistiki olarak anlamlıdır. Kamu sosyal harcama düzeyi arttıkça anne istihdamı erkek çocuklarında obeziteyi azaltıcı bir etki yaratmakla beraber bu etki kız çocuklarına kıyasla daha zayıf ve istatistiki olarak daha düşük anlamlılığa sahiptir. Çalışma, anne istihdamı ve çocuk obezitesi arasındaki ilişkinin tek boyutlu olarak değerlendirilmemesi gerektiğini, sosyal politika araçlarının bu ilişkinin seyrinde önemli bir rol oynadığını göstermesi bakımından önemlidir. Sonuç olarak, çocuk bakımına yönelik yatırımların, ebeveyn izinlerinin ve aile dostu işgücü piyasası düzenlemelerinin çocuk obezitesine karşı koruyucu rol oynayabileceği ortaya konulmaktadır.
Çalışma Sermayesi Yönetiminin Firma Performansı Üzerindeki Etkisi: BIST Enerji Sektörü Üzerine Ampirik Bir Analiz
Bu çalışmanın amacı, çalışma sermayesi yönetiminin firma performansı üzerindeki etkisini ampirik olarak incelemektir. Bu doğrultuda BIST Enerji sektöründe faaliyet gösteren 33 firmanın 2020Q4-2025Q3 çeyreklik frekanstaki finansal verileri panel veri analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Firmaların finansal performansı ROA ve ROE ile temsil edilmiştir. Çalışma sermayesi yönetiminin etkisi hem çalışma sermayesi yatırım ve finansman politikası gibi genel stratejiler üzerinden hem de nakit dönüşüm süresi, borç ödeme süresi, alacak tahsil süresi ve stok devir süresi gibi çalışma sermayesi yönetimi bileşenleri üzerinden ele alınmıştır. Analiz sonuçları, çalışma sermayesi yatırım politikasının hem aktif kârlılığı hem de özsermaye kârlılığı üzerinde önemli bir etkisinin olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma sermayesi yönetimi bileşenlerine ait katsayılar istatistiksel olarak anlamsız bulunmuştur. Çalışmaya kontrol değişkeni olarak dâhil edilen cari oran ve firma büyüklüğünün artmasının firma performansını artırdığı görülmüştür.
Yiyecek ve İçecek Pazarlamasında Dijital İçerik Maruziyetinin Genç Yetişkinlerde Kompulsif Satın Alma Davranışı Üzerindeki Etkisi
Bu çalışma, yiyecek ve içecek pazarlaması bağlamında genç yetişkinlerin dijital içeriklere maruz kalmalarının kompulsif satın alma davranışı üzerindeki etkisini incelemektedir. Türkiye genelinde 18–30 yaş aralığında yer alan 495 genç yetişkinden çevrim içi anket yoluyla nicel veri toplanmıştır. Araştırmada geliştirilen Dijital Pazarlama İçerikleri Maruziyeti Ölçeği üç alt boyuttan (Aktif Katılım Odaklı Maruz Kalma, Hedeflenmiş Kanal Maruziyeti, Genel Dijital Ortam Maruziyeti) oluşmakta; kompulsif satın alma davranışı ise “Kontrol Kaybı ve Sonuçları” ve “Takıntılı Satın Alma” alt boyutlarıyla ele alınmaktadır. Basit doğrusal regresyon bulguları, dijital içerik maruziyetinin kompulsif satın alma davranışını anlamlı ve pozitif yönde etkilediğini göstermektedir (β = 0,441; p < 0,001). Çoklu regresyon sonuçlarına göre Aktif Katılım Odaklı Maruz Kalma, kompulsif satın almanın her iki alt boyutu için en güçlü yordayıcıdır. Hedeflenmiş Kanal Maruziyeti her iki alt boyutta da anlamlı etkiye sahip olup, Genel Dijital Ortam Maruziyeti yalnızca “Takıntılı Satın Alma” üzerinde anlamlı bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar, dijital pazarlama içeriklerinin genç yetişkinlerin satın alma davranışı üzerinde önemli psikolojik etkiler yarattığını ortaya koymaktadır. Bulgular, pazarlama profesyonelleri ve politika yapıcılar açısından etik dijital pazarlama uygulamalarının önemine vurgu yapmakta ve genç tüketicilerin korunmasına yönelik öneriler sunmaktadır.
Kadın Kooperatiflerinin Kadınların Güçlenmesine Etkisi: Antalya Örneği
Kadın kooperatifleri, yoksulluk ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin olduğu toplumlarda kadınların ekonomik, sosyal ve psikolojik güçlenmesini destekleyen önemli kurumlar olarak öne çıkmaktadır. Kooperatifler, kadınlara gelir elde etme, üretime katılma, karar alma süreçlerinde yer alma, sosyal görünürlük kazanma ve dayanışma ağları oluşturma fırsatı sunmaktadır. Bu çalışmada, farklı kadın kooperatiflerinde üretime katılan kadınların öznel deneyimleri incelenmiş ve kooperatiflerin kadınların güçlenmesine nasıl katkı sağladığı çok boyutlu biçimde ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseniyle yürütülmüştür. Çalışma grubu, Antalya ilinde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerinde doğrudan üretime katılarak gelir elde eden 18 kadından oluşturulmuş ve katılımcılara amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak ulaşılmıştır. Veriler derinlemesine görüşme ve gözlem yoluyla toplanmış; elde edilen veriler tematik analiz ve betimsel analiz kullanılarak doğrudan alıntı yapılarak sunulmuştur. Bulgular: Kadınların kooperatiflere katılma nedenleri iki biçimde gerçekleşmiştir. Bunlardan biri yaşadıkları zorluklara çare aradıkları sırada, diğeri üretimde bulunurken önlerine çıkan fırsatları değerlendirme biçiminde olmuştur. Kooperatiflerdeki üretim süreçlerinin esnek, çok alanlı ve hibrit bir yapıda olduğu; gelir paylaşımının ise üretime katılım ve emek yoğunluğu esas alınarak gerçekleştiği belirlenmiştir. Araştırmaya dahil olan kadınların, kooperatiflere katılmalarıyla hayata bakış açılarında, kendilerine güvenmelerinde ve inanmalarında, bağımsızlaşmalarında, bilgi birikimlerinde, üretim biçimlerinde, gelirlerinde, aile ve yakın çevre ilişkilerinde, sosyal statülerinde, sosyal hayata katılımda değişimler olduğu belirlenmiştir.
Bankacılıkta Yapay Zekâ Odaklı Dijital Dönüşüm: Bireysel İş ve Örgütsel Performans Arasındaki İlişkide Motivasyonun Aracılık Rolü
İşletmelerin dijital dönüşüm süreçlerinde teknolojik uygulamaların performans üzerindeki etkisi, bu etkinin hangi psikolojik ve örgütsel mekanizmalar aracılığıyla gerçekleştiği yeterince açıklanamamıştır. Bu çalışma, çalışanların Yapay Zekâ odaklı Dijital Dönüşüm Algılarının (YZDDA) Bireysel İş Performansı (BİP) ve Örgütsel Performans (ÖP) üzerindeki etkisini ve bu ilişkide motivasyonun aracılık rolünü incelemektedir. Bu çalışma, yapay zekâ odaklı dijital dönüşüm algısının çalışanların performans çıktıları üzerindeki etkisinin doğrudan mı yoksa çalışan motivasyonu aracılığıyla mı ortaya çıktığını analiz ederek, insan odaklı bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. Nicel araştırma türündeki bu çalışmanın örneklemi, İstanbul'daki bankacılık kurumlarında çalışan mavi ve beyaz yakalı çalışanlardan oluşmaktadır. Veriler, yapılandırılmış 26 maddelik anket aracılığıyla 284 katılımcıdan toplanmıştır. Elde edilen veriler, SmartPLS 4 yazılımı kullanılarak Kısmi En Küçükler Yöntemiyle Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM) yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Ölçüm modelinin değerlendirilmesinde Cronbach’s Alpha, bileşik güvenilirlik (CR) ve ortalama açıklanan varyans (AVE) değerleri dikkate alınmıştır. Yapısal modelin değerlendirilmesinde yol katsayıları, bootstrap yöntemiyle elde edilen t ve p değerleri ile SRMR, NFI ve GoF uyum iyiliği indeksleri esas alınmıştır. Analiz sonuçları, YZDDA 'nın hem BİP hem de ÖP üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğunu ve çalışanların motivasyonunun BİP ve ÖP arasındaki ilişkide aracılık rolü olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuçlar, çalışan motivasyonunun dijital dönüşüm süreçlerinin başarısı için kritik bir mekanizma olduğunu göstermektedir.
Türkiye'den Yurtdışına Hekim Göçü: Göç Eden ve Göç Etmeyen Hekimlerin İten Faktör Algılarının Karşılaştırmalı Analizi
Bu çalışma, Türkiye’den yurtdışına hekim göçünü, göç eden ve göç etmeyen hekimlerin göçe iten faktörlere ilişkin algılarını karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Araştırma, 829 hekimin katılımıyla elde edilen nicel anket verisine dayanmaktadır. Göçe iten faktörler beşli Likert tipi ifadelerle ölçülmüş, ilgili boyutlar faktör puanlarına dönüştürülmüş ve iki grup arasındaki farklılıklar parametrik olmayan Mann–Whitney U testi kullanılarak sınanmıştır. Bulgular, iş yükü, ücret düzeyi, ülkenin ekonomik geleceğine ilişkin belirsizlik algısı ve hekimlik mesleğinin toplumsal saygınlığı gibi yapısal unsurların, göç eden ve göç etmeyen hekimler arasında istatistiksel olarak anlamlı algısal farklılaşma yaratan başlıca göçe iten faktörler olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, Türkiye’den hekim göçünün bireysel tercihlerden ziyade makro düzeydeki yapısal koşullarla yakından ilişkili bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Söz konusu koşulların, fiilen göç etmiş hekimlerin yanı sıra Türkiye’de çalışmayı sürdüren hekimlerin göç algılarını ve gelecek beklentilerini de önemli ölçüde şekillendirdiği anlaşılmaktadır. Çalışma, hekim göçüne yönelik politika müdahalelerinin yalnızca bireysel teşviklere odaklanmak yerine, iş yükünün azaltılması, çalışma koşullarının iyileştirilmesi, ekonomik istikrarın güçlendirilmesi ve hekimlik mesleğine yönelik kurumsal güvenin yeniden tesis edilmesini önceleyen yapısal yaklaşımlara dayanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Sağlık Personelinin Bilgi Güvenliği Konusunda Bilinç Düzeyinin Ölçülmesi
Bilgi güvenliği, dünya genelinde öncelikli ve kapsamlı bir konu haline gelmiştir. Hasta güvenliği için kritik öneme sahip olmasına rağmen, yeterince dikkate alınmamaktadır. Bilgi güvenliğinin teminine yönelik mevzuat ve düzenleyici çerçevede kaydedilen gelişmelere rağmen, etkin ve bütüncül bir güvenlik ekosisteminin oluşturulabilmesi; insan faktörü, teknolojik sistemler ve örgütsel süreçlerde çok boyutlu yapısal değişimleri zorunlu kılmaktadır. Sağlık kuruluşları, zengin ve değerli veri kaynakları olmaları nedeniyle siber suçlar açısından cazip hedeflerdir. Sağlık sektöründe görülen siber güvenlik ihlalleri, hasta bilgilerinin çalınması ve sağlık kurumlarını hedef alan fidye yazılımı saldırıları gibi hem veri gizliliğini hem de hizmet sürekliliğini tehdit eden unsurları kapsamaktadır. Bu ihlaller, hasta güvenini zedeleyebilir, sağlık sistemlerinin işleyişini aksatabilir ve insan hayatını tehdit edebilir. Bu araştırmanın temel amacı, sağlık personelinin bilgi güvenliği konusundaki algı ve değerlendirmeleri doğrultusunda, bilgi yönetim sistemlerinin kullanımına ilişkin yapısal ve uygulamaya dönük eksiklikleri ortaya koymaktır. Araştırmada kolayda örnekleme yöntemi kullanılmış ve veriler anket yoluyla toplanmıştır. Sağlık personeli, çalıştıkları bölüme göre idari ve tıbbi birim olarak ayrılmış ve bu birimler arasındaki görüş farklılıkları incelenmiştir. Çalışma sonuçları, katılımcıların %25’inin bilgi güvenliği konusunda yeterli duyarlılık ve özen düzeyine sahip olmadığını göstermekte; buna ek olarak bilgi yönetim sistemi eğitimlerinin kapsam ve süre bakımından yetersiz kaldığı anlaşılmaktadır. Sağlık kurumlarında üretilen ve saklanan verilerin güvenliğinin sağlanması ile olası veri kayıplarının önlenebilmesi, özellikle tıbbi birim çalışanlarının yeterli süre ve içerikte yapılandırılmış eğitim programlarına tabi tutulmasını zorunlu kılmaktadır.
Davranışsal Finansın Genç Yatırımcılar Üzerindeki Etkileyici Olan Psikolojik Faktörleri Üzerine Nitel Bir Araştırma
Araştırmanın amacı, 18–35 yaş aralığındaki bireylerin karar alma süreçlerinin bilişsel yanlılıklar çerçevesinde nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Bu kapsamda özellikle aşırı güven, doğrulama yanlılığı ve bulunabilirlik yanlılığı gibi yaygın bilişsel eğilimlerin bireylerin hem finansal kararları hem de günlük yaşamlarına ilişkin genel kararları üzerindeki etkisi incelenmektedir. Araştırma söz konusu yanlılıkların karar verme davranışını ne ölçüde ve hangi yönlerde etkilediğini analiz ederek, genç yetişkinlerin rasyonel karar alma kapasitesinin anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Böylece araştırma, bilişsel süreçler ile karar sonuçları arasındaki ilişkiyi bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirerek literatüre kuramsal ve uygulamalı düzeyde katkı sunmayı amaçlamaktadır. Araştırmada elde edilen veriler 8 katılımcı ile yüz yüze gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmış ve görüşmeler ses kaydı altına alınarak sistematik biçimde çözümlenmiştir. Elde edilen kayıtlar nitel analiz yöntemlerinden içerik analizi kullanılarak kodlanmış ve tematik çerçevede değerlendirilmiştir. Katılımcılardan elde bulgular karar alma süreçlerinde yalnızca rasyonel değerlendirmelere dayanmadıklarını, duygusal faktörlerin ve geçmiş deneyimlerin de önemli ölçüde belirleyici rol oynadığını ortaya koymuştur. Bununla birlikte doğrulama yanlılığı ve bulunabilirlik yanlılığının, bireylerin hangi bilgiye eriştiği ve hangi bilgiye güven duyduğu üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Araştırma bulguları doğrultusunda, bilişsel yanlılıkların bireylerin kararlarını çoğu zaman farkında olmadan ve sistematik biçimde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların karar alma süreçlerinde rasyonel değerlendirmeler yaptıklarını düşünmelerine rağmen, aşırı güven, doğrulama yanlılığı ve bulunabilirlik yanlılığı gibi bilişsel eğilimlerin tercih ve değerlendirmeleri yönlendirdiği anlaşılmıştır. Bu çerçevede, bilişsel yanlılıklara ilişkin farkındalığın artırılmasına yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının, bireylerin daha eleştirel ve analitik düşünme becerileri geliştirmelerine katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Özellikle genç yetişkinlere yönelik yapılandırılmış eğitim programlarının, finansal ve genel yaşam kararlarında daha tutarlı ve rasyonel tercihler yapılmasını destekleyebileceği önerilmektedir.
Havalimanı Yer Hizmetlerinde Teknostres: Bilinçli Farkındalık Etkisinde Psikolojik Dayanıklılığın Aracı Rolü
Bu çalışma, havalimanı yer hizmetleri çalışanlarında bilinçli farkındalık (BF) ile teknostres (TS) arasındaki ilişkiyi incelemekte ve bu ilişkide psikolojik dayanıklılığın (PD) aracı rolünü test etmektedir. Nicel araştırma tasarımında, çeşitli havalimanı yer hizmetleri bünyesinde çalışan personelden (N=384) anket verisi toplanmıştır. BF, Brown ve Ryan (2003) tarafından geliştirilen ve Türkçeye uyarlaması Özyeşil (2011) tarafından yapılan Bilinçli Farkındalık Ölçeği ile; PD, Işık (2016) ölçeği ile; TS ise Tarafdar ve arkadaşları (2007) ölçeğinin Türen ve arkadaşları (2015) uyarlamasıyla ölçülmüştür. Ölçeklerin yapı geçerliği AFA ve DFA ile doğrulanmış; hipotezler Pearson korelasyon ve bootstrap (5.000 örnekleme; %95 GA) temelli PROCESS Model 4 aracılık analiziyle sınanmıştır. Bulgular, BF’nin PD’yi pozitif; PD’nin TS’yi negatif yönde yordadığını ve BF’nin TS üzerindeki etkisinin PD üzerinden dolaylı olarak da gerçekleştiğini göstermektedir. Dolaylı etkiye ilişkin güven aralığının sıfırı içermemesi, PD’nin kısmi aracılık rolünü desteklemiştir. Sonuçlar, yer hizmetlerinde teknostresin yönetiminde psikolojik kaynakları güçlendiren yaklaşımların önemine işaret etmektedir.
Farklı Endeks Kullanımı Kapsayıcı Büyüme Sonuçlarını Değiştirir mi?
Geleneksel olarak ekonomik büyüme, üretim kapasitesindeki artış ve kişi başına gelirin yükselmesi ile tanımlanmıştır. Neoklasik teori ise büyümenin doğal olarak gelir eşitsizliğini azaltacağını varsaymaktadır. Ancak dünya genelinde artan eşitsizlikler nedeniyle, nicel büyümenin yanında sosyal adalet ve eşit fırsatları da vurgulamak amacıyla “kapsayıcı büyüme” kavramı ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, 2002–2023 dönemi için Fransa, Birleşik Krallık, İsrail, İtalya, İsveç ve Türkiye’yi dört farklı kapsayıcı büyüme endeksi kullanarak karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Bileşik endeks yöntemleri ve PCA (Temel Bileşenler Analizi) ile yapılan değerlendirmeler; metodolojik yaklaşımların, özellikle gösterge seçimi ve ağırlıklandırmanın, bir ülkenin içsel ilerlemesinin yansıtılma biçimini önemli ölçüde etkilediğini ortaya koymaktadır. Her ülkenin kendi tarihsel yörüngesi içinde normalize edilmesi nedeniyle, sonuçlar mutlak ülkeler arası sıralamalardan ziyade içsel iyileşme oranlarını yansıtmaktadır. Örneğin Türkiye, büyüme odaklı Hakimian endeksinde en yüksek göreceli ivmeyi sergilerken; İsveç, sürdürülebilirlik odaklı UNCTAD endeksinde daha yüksek bir içsel istikrar ortaya koymaktadır. Buna karşılık, gelişmiş ekonomiler, kurulu yapıların 'doygunluk etkisi' nedeniyle büyüme merkezli endekslerde genellikle daha düşük puanlar almaktadır. Bulgular, güçlü mutlak büyümeye rağmen, Türkiye ve İsrail gibi ülkelerde algılanan ilerleme hızının, özellikle gelir eşitsizliği gibi yapısal zorlukların niceliksel genişlemeye tercih edildiği durumlarda, kullanılan endekse bağlı olarak önemli ölçüde değiştiğini göstermektedir.
Türkiye’de Kamu Sosyal Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Fourier Temelli Ekonometrik Yaklaşımdan Kanıtlar
Sosyal harcamalar, kapsayıcı ve sürdürebilir ekonomik büyümeyi teşvik eden temel politika araçlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Özellikle gelişmekte olan birçok ülkede kamu sektörü, beşeri sermayenin oluşumu ve ekonomik kalkınma için hayati önem taşıyan eğitim, sağlık ve sosyal koruma gibi hizmetlerin sağlanmasında öncü bir rol üstlenmektedir. Bu kapsamda gelişmekte olan bir ülke olan Türkiye’de kamu sosyal harcamaların uzun dönemde ekonomik büyümeye katkı sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi oldukça önemlidir. Bu doğrultuda, bu çalışma Türkiye’de 1980-2024 dönemi için Fourier temelli ekonometrik yöntemlerle (Fourier KPSS, Fourier-Shin ve Fourier-DOLS) sosyal harcamaların ekonomik büyüme üzerindeki etkisini analiz etmektedir. Fourier-Shin yönteminden elde edilen bulgulara göre, kamu sosyal harcamaları ve ekonomik büyüme arasında yapısal kırılmalar altında eşbütünleşme ilişkisi geçerlidir. Fourier-DOLS yöntemiyle hesaplanan uzun dönem katsayılar, kamu sosyal harcamalarının ekonomik büyümeyi pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde etkilediğini ima etmektedir. Böylesi bir bulgu, içsel büyüme modellerinin öngörüleriyle uyumlu olarak Türkiye’de uzun dönemde kapsayıcı ve istikrarlı bir ekonomik büyüme için kamu tarafından yapılan sosyal harcamaların önemini vurgulamaktadır. Politika yapıcılar uzun dönemde kapsayıcı ve istikrarlı ekonomik büyümeyi temin etmek için sosyal harcamalara daha fazla kaynak tahsis etmeli ve onların niteliğini arttıracak önlemler almalıdırlar.
Yapay Zeka Destekli Sürdürülebilir Reshoring Kararları: Endüstri 5.0 Tabanlı Bir Çerçeve
Küresel tedarik zincirlerindeki artan belirsizlikler, reshoring (üretim faaliyetlerinin menşei ülkeye geri taşınması) operasyonlarını stratejik bir zorunluluk haline getirmiştir. Bu çalışmanın amacı, Endüstri 5.0 prensipleri doğrultusunda, reshoring kararlarının maliyet, dayanıklılık ve sürdürülebilirlik ekseninde optimize edilmesini sağlayan yapay zeka tabanlı bütünleşik bir karar destek modeli sunmaktır. Araştırmanın metodolojisi, sistematik literatür sentezi yoluyla belirlenen stratejik parametrelerin, beş aşamalı hibrit bir analitik süreçte işlenmesine dayanmaktadır. Bu çerçevede, operasyonel durum tespiti için SVM ve LSTM algoritmaları, gelecek dönem talep tahmini için ARIMAX, belirsizlik altındaki risk analizi için Monte Carlo Simülasyonu ve operasyonel iş akışı optimizasyonu için DES teknikleri entegre edilmiştir. Stratejik risk puanlaması ise RF algoritması ile gerçekleştirilerek modelin karar mekanizması oluşturulmuştur. Endüstri 5.0'ın siber-fiziksel ve insan merkezli paradigmalarını yansıtan model hem performans optimizasyonuna hem de sürdürülebilirlik uyumuna katkıda bulunmaktadır. Genel olarak, bu araştırma, reshoring süreçlerinin modellenmesine metodolojik bir katkı sunmakta ve hem akademik sorgulama hem de endüstriyel dağıtım için eyleme geçirilebilir içgörüler sağlamaktadır.
Jeopolitik Risk ve Finansal Gelişme Dinamiklerinin Rüzgar Enerjisi Üzerindeki Etkisi
Küresel ısınmanın ve güncel jeopolitik olayların sonucu oluşan çevre felaketleri, ülkelerin hem enerji hem de ekonomik stratejilerini kaçınılmaz olarak etkilemektedir. Sonuç olarak, enerji bağımsızlığı ve düşük maliyetler gibi faktörler sürdürülebilir ve yenilenebilir enerjiye geçişi daha da körüklemektedir. Günümüzde, bir yenilenebilir enerji kaynağı olan rüzgar enerjisine yönelim, daha düşük maliyet, kullanım kolaylığı, bol miktarda bulunması ve tükenmez olması gibi faktörler nedeniyle giderek artmaktadır. Bu bağlamda, bu çalışmada, en yüksek rüzgar enerjisi üretimine sahip ülkeler olan Çin, ABD, Almanya, İngiltere, Hindistan, İspanya, Fransa, Kanada ve İsveç için finansal gelişme ve jeopolitik riskin rüzgar enerjisi ile arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışma 2001-2021 dönemini kapsamaktadır. Modeldeki değişkenlerin uzun vadeli uyumunu incelemek için gerekli önsel testler yapılmıştır. Westerlund ve Edgerton (WE) (2008) panel eşbütünleşme testi uygulanmıştır. Panel eşbütünleşme testi sonuçları, değişkenlerin uzun vadede birlikte hareket ettiğini göstermektedir. Daha sonra uzun vadeli katsayı tahminleri yapılmış ve finansal gelişmenin Çin, ABD, Hindistan ve İsveç'te rüzgar enerjisi üretimi üzerinde şaşırtıcı derecede olumsuz bir etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Fransa'da bu etki dikkate değer ölçüde olumludur. Jeopolitik riskin İsveç'te rüzgar enerjisini olumlu etkilediği görülürken, Çin ve Fransa'da olumsuz etki yaratmaktadır.
G-7 Ülkeleri ve Türkiye’nin Dış Borçlarının Sürdürlebilirliğinin Değerlendirilmesi
Günümüzde küreselleşen piyasalarda uluslararası ticari ve finansal ilişkiler gelişmekte, buna bağlı olarak da kamu ve özel sektör kuruluşları ihtiyaçları olan kredileri iç veya dış piyasalardan temin etme yollarını aramaktadır. Ülkeler, faaliyetlerini gerçekleştirirken ihtiyacı olan kaynağı iç piyasalardan temin edemediklerinde dış borçlanmaya başvurmaktadır. Bu durum ise ülkelerin dış borçlarının artmasına neden olmaktadır. Son zamanlarda dış borç sorunu sadece gelişmekte olan ülkelerin değil, gelişmiş ülkelerin de önemli sorunlarından birisi haline gelmiş bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, gelişmekte olan ülkeler arasında yer alan ve gelişmiş ülkeler kategorisine yükselmek için çabalayan Türkiye’nin dış borçları G-7 ülkeleri ile karşılaştırılarak Türkiye’nin borçluluk durumunun bu ülkelere göre değerlendirilmesini yapmaktır. Bu kapsamda, öncelikle ülkelerin borçluluk durumunu belirleyen toplam dış borçların Gayri Safi Yurtiçi Hasılaya oranı, toplam dış borçların ihracata oranı ve uluslararası rezervlerin toplam dış borçlara oranı rasyolarına göre ülkelerin borçluluk durumu değerlendirilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, eldeki verilere göre panel veri analizi de yapılarak, ülkelerin dış borçlarının sürdürülebilirliği araştırılmıştır. Yapılan araştırmada, Dünya Bankası’nın belirlemiş olduğu kriterlere göre Türkiye’nin G-7 ülkelerine göre iyi konumda olduğu, G-7 ülkelerinin dış borç yükünün artmaya devam ettiği, ülkelerin borçlarını azaltmak için ihracatı teşvik edici politikalar izlemesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu çalışma, G-7 ülkeleri ile Türkiye’nin dış borçlarının rasyolara ve panel veri analizine göre değerlendirilerek karşılaştırılması yapılmasından dolayı olup özgün değer taşımakta olup literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Ekonomi Haberleri ve Sağlık Harcamaları Arasındaki Nedensellik Analizi: Türkiye Örneği
Bu çalışma medya ile ekonomik göstergeler arasındaki etkileşimin incelenmesi bağlamında ekonomi haberleri ile sağlık harcamaları arasındaki ilişkiyi analiz etmektedir. Araştırma, 2022–2024 dönemine ait aylık verileri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan resmi istatistikler ile TRT Haber’den elde edilen veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Böylelikle hem güvenilir ulusal kaynaklara hem de akademik çalışmalarda sıkça başvurulan ikincil verilere dayanılmıştır. Yöntem olarak Granger Nedensellik Testi tercih edilmiştir. Serilerin durağanlığı Genişletilmiş Dickey-Fuller Birim Kök Testi (ADF) ve Phillips-Perron Birim Kök Testiyle (PP) incelenmiş, ardından uygun gecikme uzunluğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, ekonomi haber sayısı ile sağlık harcamaları arasında kısa dönemde istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisinin bulunmadığını göstermektedir. Başka bir ifadeyle, ekonomi haberlerindeki artış veya azalışların sağlık harcamaları üzerinde yönlendirici bir etkisi bulunmamış, aynı şekilde sağlık harcamalarındaki dalgalanmaların da medya gündemine doğrudan yansımadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sağlık harcamalarının yönetiminde şeffaflığın güçlendirilmesi ve kamuoyuna düzenli ve erişilebilir bilgi sunulması kritik bir gereklilik olarak öne çıkmakta olup, kamu kurumlarının veri paylaşımını artırması ve medyanın nitelikli ve analitik haberciliğe daha fazla odaklanması önerilmektedir. Bu bağlamda çalışma, sağlık ekonomisi ile medya iktisadı literatürünü birleştiren özgün bir katkı sunmaktadır.
Türkiye Bankacılık Sektörü İller Bazında Etkinlik Analizi
Ekonomik kalkınmanın ana aktörlerinden biri olan bankacılık sektörü, kaynakların etkin kullanımında belirleyici bir rol üstlenmektedir. Diğer yandan bölgesel farklılıklar, bankacılık hizmetlerinin de farklı düzeylerde çıktılar üretmesine sebep olabilmektedir. Bu çalışmada da Türkiye bankacılık sektörünün il düzeyindeki etkinlikleri Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi ile ölçümlenmiştir. Etkinlikte bölgesel farklılıkları oluşturan faktörlerin etkinlik üzerindeki etkilerini ortaya koymak da amaçlanmaktadır. Etkinliğe etki eden faktörlerin ve etki derecelerinin tespiti için Tobit ve kümeleme analizi yöntemleri kullanılmıştır. Gerek yapısal gerekse de il bazında etkinliğe etki eden faktörler belirlenmiştir. Türkiye Bankalar Birliği veri tabanından elde edilen bankaların il bazında personel sayısı, toplam aktifler, mevduatlar girdi olarak, satış ve krediler ise çıktı değişkenleri olarak etkinlik analizinde kullanılmıştır. Ayrıca, Türkiye’de illerin gelişmişlik ve ticari faaliyet düzeyleri farklı olduğundan, gerek etkinlik skorlarının belirleyicilerini tespit etmek, gerekse skorların illerin yapısal özellik farklılıklarından arındırılmasını sağlamak amacıyla Tobit regresyon ve kümeleme analizi yapılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, Türkiye bankacılık sektöründe iller arasındaki performans farklılıkları ile bu farklılıklara etki eden unsurlar ortaya konmuştur. İl bazında bankacılık sektörü etkinlik skorları, ölçekten büyük ölçüde bağımsız bir yapı sergilemektedir. Etkinliklerin, iller düzeyinde yerel yönetsel uygulamalardan ziyade, merkezi bir yönetsel anlayışa bağlı olarak değiştiği ortaya konmuştur. Etkinliğe etki eden faktörlerin ise ticari değişkenlere bağlı olarak farklılaştığı görülmektedir. Bankacılık sisteminin oldukça merkezi bir yaklaşımla yönetildiği ve piyasa değişimlerine bankacılık sektörünün il bazında oldukça hızlı tepki verdiği, elde edilen diğer bir bulgudur.
Uluslararası Göç Girişlerini Şekillendiren Makroekonomik ve Sosyal Etkenler: OECD Ülkeleri Üzerine Yarı Parametrik Panel Veri Analizi
Bu çalışma, veri tutarlılığı ve küresel ekonomik şoklar sonrası dönemi kapsaması nedeniyle 2010–2022 yılları arasında 26 OECD ülkesi arasındaki uluslararası göç girişlerinin sosyoekonomik belirleyicilerini panel veri çerçevesinde analiz etmektedir. Çalışmanın özgün katkısı, göç ile makroekonomik ve beşerî sermaye göstergeleri arasındaki olası doğrusal olmayan ilişkileri dikkate alarak yarı parametrik panel veri modelini uygulamasında yatmaktadır. Bu yaklaşım, geleneksel doğrusal modellerin varsayımsal kısıtlarını aşarak göç dinamiklerinin daha esnek biçimde incelenmesine olanak sağlamaktadır. Bu çerçevede ampirik bulgular, gelir farklılıkları, işsizlik oranları ve iş gücü piyasası koşullarının göçün temel itici güçleri olduğunu göstermektedir. Uygulanan yarı parametrik modelin sonuçları, ekonomik büyüme ve reel ücretlerdeki artışın göç oranlarını yükselttiğini ortaya koymaktadır. Buna karşılık artan işsizlik ve enflasyon oranlarının göçü azaltıcı etkisi bulunmaktadır. Aynı zamanda eğitim düzeyindeki iyileşmelerin göç girişlerini anlamlı biçimde teşvik ettiği tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, uluslararası göç girişlerinin iş gücü piyasası koşulları, makroekonomik istikrar ve beşerî sermaye birikimiyle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, iş gücü talebine duyarlı ve nitelikli iş gücü girişini destekleyen göç politikalarının, göç akımlarının daha etkin biçimde yönetilmesine katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca eğitim politikalarının göç stratejileriyle uyumlaştırılması ve yasal göç kanallarının emek piyasası ihtiyaçlarıyla örtüşecek şekilde yapılandırılması, göçün uzun vadeli ekonomik etkilerini güçlendirebilecek unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, bu bulgular OECD ülkeleriyle ve göç girişleriyle sınırlı olup, sonuçların farklı kurumsal yapılara sahip ülkeler için genellenmesinde temkinli olunmalıdır.
Dijital Liderliğin Yenilikçi Davranış Üzerindeki Etkisinde Girişimcilik Niyetinin Aracı Rolü
Dijitalleşme çağında liderlik anlayışı, yalnızca teknolojik dönüşümün yönetsel boyutunu kapsamakla kalmayıp aynı zamanda çalışanların yaratıcı ve yenilikçi potansiyellerini ortaya çıkaran bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Literatürde giderek daha fazla önem kazanan girişimcilik niyeti ise, bireylerin kendi fikirlerini hayata geçirme isteği ve bu yöndeki kararlılık düzeyleri ile ilişkilendirilmekte; yenilikçi tutum ve davranışların temel belirleyicilerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, dijital liderliğin çalışanların yenilikçi davranışları üzerindeki etkisini incelemek ve bu etkide girişimcilik niyetinin aracı rolünü ortaya koymaktır. Dijital liderliğin doğrudan yenilikçi davranış üzerindeki etkisinin yanı sıra, girişimcilik niyetinin bu ilişkide nasıl bir aracılık rolü üstlendiği teorik ve ampirik düzeyde analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, örgütlerde dijital liderliğin teşvik edilmesinin yanı sıra girişimcilik eğilimlerinin desteklenmesinin de yenilikçi kapasitenin artırılması açısından kritik olduğunu göstermektedir. Araştırma Kırşehir ilinde faaliyet gösteren KOBİ’ler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Kolayda örneklemenin kullanıldığı araştırmada 438 çalışan üzerinde anket uygulaması yapılmış ve yapısal eşitlik modeliyle test edilmiştir. Araştırmanın bulguları, dijital liderliğin yenilikçi davranışları teşvik edici bir unsur olduğunu, ancak bu etkinin girişimcilik niyeti ile güçlenerek daha anlamlı hale geldiğini ortaya koymaktadır.
Ekonomik Karmaşıklık ve İktisadi Büyüme İlişkisi: Seçilmiş Gelişmekte Olan Ülkeler için Panel Veri Analizi
Toplumsal etkileşim ağı ile toplumun harekete geçirdiği üretken bilgi miktarının ölçüsü olan, ülkenin üretken çıktısının bileşiminde ifade edilen, bilgiyi tutacak ve birleştirecek yapıları yansıtan ekonomik karmaşıklık, karmaşık ürünler yaratma ve üretme yeteneklerinin gelişmesiyle sürdürülebilir olmakta ve böylece iktisadi büyümenin itici gücü haline gelmektedir. Bu çalışmada, ekonomik karmaşıklığın iktisadi büyüme üzerindeki etkisinin 35 gelişmekte olan ülke için 1995-2022 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak panel ARDL (Autoregressive Distirbuted Lag-otoregresif dağıtılmış gecikmeli model) ile analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Analiz sonuçları, uzun dönemde ve kısa dönemde tüm katsayıların istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermektedir. Uzun dönemde iktisadi büyüme üzerinde sabit sermaye oluşumunun ve mal-hizmet ihracatının pozitif, ekonomik karmaşıklığın negatif etkisi bulunmaktadır. Ekonomik karmaşıklık düzeyi ile iktisadi büyüme arasındaki negatif yönlü ilişkinin beklenenin aksine bir sonuç olarak ortaya çıkmasında ekonomik karmaşıklığı oluşturan faktörlerin gelişmekte olan ülkelerde yetersiz, tam anlamıyla yerleşmemiş, olgunlaşmamış ve gelişmemiş olmasının etkili olduğu söylenebilir. Gelişmekte olan ülkelerde, ekonomik karmaşıklık düzeyinin artırılması ve iktisadi büyümeye katkı sağlaması için yapısal dönüşümde ilerlemeyi gerçekleştirecek kurumsal altyapı, iletişimin sağlandığı örgütlü bir toplum yapısı, bilim temelli uzun dönemi kapsayan, sürekli ve sürdürülebilir sistemler güçlendirilmeli ve geliştirilmelidir.
Yetişkinlerde E-Sağlık Okuryazarlığının Kuşaklar Arası Bağlamda İncelenmesi
Bu araştırmanın amacı, e-sağlık okuryazarlığının kuşaklara göre farklılaşma durumunu incelemek ve bunu hem parametrik analizler hem de veri temelli sınıflandırma yöntemleriyle ortaya koymaktır. Araştırma, İstanbul’da yaşayan X, Y ve Z kuşaklarına mensup 561 katılımcıdan anket yoluyla toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir. Öncelikle kuşaklar arasında e-sağlık okuryazarlığının değişimini belirlemek üzere ANOVA testi uygulanmıştır. Sonrasında e-sağlık okuryazarlığının veri içinde nasıl kümelendiğini görmek amacıyla K-ortalamalar kümeleme analizi yapılmıştır. Son aşamada, oluşan kümelerle kuşaklar arasındaki ilişkinin anlamlılığını sınamak için çapraz tablo ve Ki-kare analizi kullanılmıştır. ANOVA sonuçları kuşaklar arasında anlamlı farklılık olduğunu göstermiştir. X kuşağı, diğer kuşaklara kıyasla daha düşük e-sağlık okuryazarlığı puanına sahiptir; Y ve Z kuşakları arasında ise anlamlı bir fark görülmemiştir. Kümeleme analizinde, e-sağlık okuryazarlığının düşük, orta ve yüksek olarak üç kümeye ayrıldığı belirlenmiştir. Ki-kare testi, kuşaklar ile kümeler arasında anlamlı ilişki olduğunu ortaya koymuştur. X kuşağı çoğunlukla orta-düşük e-sağlık okuryazarlığı kümelerinde, Y kuşağı çoğunlukla orta e-sağlık okuryazarlığı kümesinde, Z kuşağı ise çoğunlukla yüksek e-sağlık okuryazarlığı kümesinde temsil edilmiştir. Bulgular, e-sağlık okuryazarlığının kuşaklara göre belirgin biçimde farklılaştığını göstermektedir. Z kuşağı, en yüksek e-sağlık okuryazarlığına sahip grup olarak öne çıkarken X kuşağı nispeten daha düşük e-sağlık okuryazarlığına sahiptir. Sonuçlar, kuşak temelli dijital sağlık eğitimi ve e-sağlık uygulamalarının tasarımında farklılaştırılmış yaklaşımların gerekli olduğunu göstermektedir.
Komşu Ziyareti: Yunanistan'a Seyahat Eden Türk Turistlerin Seyahat Motivasyonlarını ve Potansiyel Seyahat Engellerini Anlamak Üzerine Nitel Bir Çalışma
Yunanistan uzun kıyı şeridi ve çok sayıda adasıyla son yıllarda Akdeniz Havzası’nın en popüler tatil destinasyonlarından biri haline gelmiştir. Yunanistan’a ait turizm istatistikleri, komşu ülkelerden biri olan Türkiye’den gelen ziyaretçi sayısında belirgin bir artış olduğunu göstermekte; bu eğilim Türk turizm verileri tarafından da desteklenmektedir. Bu çalışmanın amacı, daha önce Yunanistan’ı ziyaret etmiş Türk turistlerin seyahat örüntülerini ve motivasyonlarını İtici ve Çekici Faktörler çerçevesinde nitel araştırma yaklaşımı temelinde incelemektir. Ayrıca, Yunanistan’a birden fazla kez seyahat etmiş bireylerin gelecekteki potansiyel seyahat kısıtlarının belirlenmesi de hedeflenmektedir. Farklı demografik özelliklere sahip 17 Türk turist ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelere dayalı olarak, Yunanistan’a seyahati etkileyen temel itici ve çekici faktörler ortaya konmuştur. Başlıca itici faktörler; rahatlama ve özgürlük hissi, çeşitlilik arayışı, kültürel ya da duygusal köklerle yeniden bağ kurma isteği ile arkadaş ve akraba ziyareti olarak belirlenmiştir. Temel çekici faktörler arasında ise uygun fiyatlılık, gastronomik unsurlar, coğrafi yakınlık, referans grup etkileri, kültürel benzerlikler öne çıkmaktadır. Öte yandan, Yunanistan’ı yeniden ziyaret etme niyetini etkileyebilecek potansiyel kısıtlar arasında artan seyahat maliyetleri, sağlık veya yaşa bağlı sorunlar, Türkiye ile Yunanistan arasındaki siyasi gerilimler, alternatif destinasyon arayışı ve seyahat memnuniyetinde algılanan düşüş yer almaktadır. Bu bağlamda, motivasyon sağlayan unsurlar ile potansiyel kısıtların anlaşılması, Türk turistlerin Yunanistan’ı yeniden ziyaret etme niyetini sürdürmeye ve artırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesi açısından önem taşımakta; aynı zamanda Türkiye’deki turizm destinasyonlarının geliştirilmesi ve benzer destinasyonlara yönelik yurt içi seyahatin teşvik edilmesine de katkı sağlayabilecek içgörüler sunmaktadır.
Markalı Ürünlerin Seçim Motivasyonunda Harcama Düzeyi: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma
Universiteler, bulundukları yerleşim yerlerinde öğrenci ve personel nüfusları nedeniyle önemli ekonomik ve toplumsal aktörler olarak işlev görür. Bu çalışmada, Hitit Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğrencilerinin markalı ürünlere yönelik harcama motivasyonlarını, harcama kapasiteleri bağlamında ölçmek amacıyla bir anket geliştirilmiştir. Araştırmacılar tüm fakülte öğrencilerine ulaşmaya çalışmış ve anketler görüşmeciler tarafından yüz yüze uygulanmıştır. Çalışma kapsamında 350 kullanılabilir anket elde edilmiştir. Anket verilerine faktör analizi ve güvenilirlik analizi uygulanmıştır. Faktör analizi sonucunda dört faktör elde edilmiştir: öğrencilerin harcama motivasyonunu etkileyen faktörler, yetersiz gelirden kaynaklanan sorunlar, öğrencilerin gelirlerindeki artışlara ilişkin değerler ve öğrencilerin kullandıkları markaların fiyatına ilişkin algıları. Raporlanan hipotez testlerine göre, gelir düzeyi ile harcama motivasyonu arasında ve cinsiyet ile harcama motivasyonu arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğu belirlenmiştir (Cronbach alfa = 0,842). Genel olarak bulgular, markalı ürünlerin öğrencilerin harcama motivasyonu üzerinde güçlü bir etkiye sahip olduğunu, öğrencilerin gelirlerinde meydana gelebilecek düşüşlerin bu motivasyonu önemli ölçüde etkilemediğini ve aylık ek burs ya da ek gelirlerin bu motivasyonu artırabileceğini göstermektedir.
Tüketici Bağlılığını Şekillendiren Sosyal Sermaye Birikimi: Alternatif Tüketici Kooperatifleri
Bu çalışma, alternatif tüketici kooperatiflerinde sosyal sermaye bileşenlerinin kooperatif bağlılığı ve yeniden satın alma niyeti üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal sermaye, sosyal etkileşim, tüketici güveni ve üretici–tüketici etkileşimi boyutları üzerinden ele alınmıştır. Araştırma verileri, alternatif tüketici kooperatiflerinden alışveriş yapan 450 katılımcıdan anket yöntemiyle toplanmıştır. Veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiş; korelasyon, regresyon ve demografik farklılık testleri uygulanmıştır. Bulgular, sosyal etkileşimin tüketici güvenini güçlü biçimde artırdığını; tüketici güveninin ve özellikle üretici–tüketici etkileşiminin kooperatif bağlılığının anlamlı belirleyicileri olduğunu göstermektedir. Sosyal etkileşimin bağlılık üzerindeki doğrudan etkisi anlamlı bulunmamıştır. Ayrıca kooperatif bağlılığının yeniden satın alma niyetini pozitif yönde etkilediği belirlenmiştir. Ortak etik değer uyumu da yeniden satın alma niyetinin güçlü bir belirleyicisidir. Çalışma, alternatif tüketici kooperatiflerinde tüketici davranışlarının sosyal ve normatif dinamikler üzerinden şekillendiğini ortaya koyarak sosyal sermaye teorisini tüketici davranışı literatürüyle bütünleştirmektedir. Bulgular, kooperatiflerin sürdürülebilirliği açısından güven ve üretici–tüketici etkileşiminin stratejik önemini vurgulamaktadır.
Türkiye’de İklim Değişikliği: Yapısal Kırılma Analizinden Kanıtlar
20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bilimsel kanıtlar, iklim değişikliğini geri dönüşü olmayan ve ciddi bir küresel sorun olarak kesin bir şekilde ortaya koymuş, bu da konuyla ilgili çalışmaların sayısında istikrarlı bir artışa yol açmıştır. Sıcaklık ve yağış, iklim değişikliğinin iki temel göstergesidir. Bu çalışma, Türkiye’nin NUTS-2 bölgelerinde iklim değişikliğinin varlığını, bu iki değişkende uzun vadeli eğilimleri inceleyerek araştırmaktadır. 1950-2021 dönemini kapsayan veriler, Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün istasyon bazlı kayıtlarından elde edilmiştir. Veriler Düzey-2 bölgeleri itibarıyla hesaplanmış ve sıcaklık ile yağış desenlerinde önemli değişimlerin belirlenmesi için Bai-Perron çoklu yapısal kırılma analizi uygulanmıştır. Analiz, TRA1 bölgesi (Erzurum, Erzincan ve Bayburt illerini içerir) hariç, 26 bölgeden 25’inde ortalama sıcaklıkta yapısal kırılma noktaları tespit etmiştir. Bu kırılma noktaları ağırlıklı olarak 1990’lar ve 2000’lerin başında meydana gelmiştir. Tüm bölgelerde sıcaklıklar farklı derecelerde artış göstermiştir. En belirgin sıcaklık artışı TRB2 bölgesinde (Van, Muş, Bitlis ve Hakkari) gözlenirken, en küçük artış TR81 bölgesinde (Zonguldak, Karabük ve Bartın) kaydedilmiştir. Yağış seviyelerinde yapısal kırılma noktaları tespit edilmemiş, bu da sıcaklıkta görülen belirgin değişimlerin henüz yağış desenlerinde karşılık bulmadığını göstermektedir. Ancak, yağış eğilimleri sıcaklık kırılma noktalarının meydana geldiği yıllara göre analiz edildiğinde, yağış miktarında dikkat çekici bölgesel farklılıklar gözlenmiştir. Kentleşme ve sanayileşmenin sıcaklık değişimi üzerindeki etkileri de incelenmiştir. Analiz, sıcaklık değişimi ile kentleşme arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuş, ancak sanayileşme ile anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.
İklim Riskinin Tarımsal Emtia Getirilerine Farklı Zaman Ölçeklerindeki Asimetrik Etkileri
Çalışmada, iklim politikası belirsizliğinin farklı zaman ölçeklerinde tarımsal emtia getirileri üzerindeki asimetrik etkilerinin belirlenebilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada üç aşamalı bir uygulama prosedürü geliştirilmiş ve asimetrik iklim politikası belirsizliği şoklarından 12 tarımsal emtia getirisinin pozitif ve negatif şoklarına olan nedensellik ilişkisi, Pata ve Yılancı (2020) Kesirli Frekanslı Esnek Fourier Formunda Toda ve Yamamoto nedensellik testi ile sınanmıştır. Çalışma ile ulaşılan en önemli bulgu, iklim politikası belirsizliği endeksinde yaşanan artış ve azalışlardan ele alınan tüm tarımsal emtia getirilerindeki artış ve azalışlara nedensellik ilişkileri bulunmasıdır. Ayrıca çalışma ile iklim politikası belirsizliği şoklarından incelenen tüm tarımsal emtia getirilerine asimetrik ilişkiler tespit edilmiştir. Çalışma ile ulaşılan bir diğer önemli bulgu, çok kısa dönemde asimetrik iklim politikası belirsizliği şoklarından tüm tarımsal emtia getirilerindeki artış ve azalışlara nedensellik ilişkisi bulunmasıdır. Farklı zaman ölçeklerine ilişkin sonuçlar, asimetrik iklim politikası belirsizliği şoklarından tarımsal emtia getirilerindeki artış ve azalışlara sırasıyla çok kısa dönemde, uzun dönemde, orta dönemde ve kısa dönemde daha çok nedensellik ilişkisi bulunduğunu göstermektedir. Bulgular ayrıca, tespit edilen nedensellik ilişkilerinin neredeyse tümünün kalıcı yapıda olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, iklim politikası belirsizliğinin yalnızca çevresel sürdürülebilirlik açısından değil, aynı zamanda ekonomik istikrar ve gıda güvenliği açısından da stratejik bir risk unsuru olduğuna işaret etmektedir.
Ortalamayı Öldürmek, Azınlığı Güçlendirmek: Üretken Yapay Zeka, Sosyal Medya Örüntüleri ve Akademik Çalışmanın Yapısal Krizi
This article rejects the dominant framing of generative AI in academia as merely a problem of plagiarism, laziness and cheating, and instead reads it as a symptom and accelerator of a structural crisis in the regime of academic labour. It asks two related questions: through which mechanisms does generative AI transform an already metricised and standardised academic production system, and why can this transformation not be adequately captured within the narrow frame of “ethics violations”? Drawing on conceptual analysis and a targeted reading of recent empirical and methodological studies, the article argues that generative AI automates the bulk of “average academic work” – literature summarising, template filling, low-risk repetition – while acting as a powerful multiplier for a small minority of researchers who possess genuine theoretical depth and original insight. At the same time, the spread of synthetic data and synthetic participants raises new questions about what still counts as empirical research when “data” can be generated without encounter with the world. Situating these developments within audit culture, algorithmic infrastructures and the attention economy of social media, the article contends that the real risk of generative AI is not simply individual misconduct but a further algorithmic colonisation of academic subjectivity itself. It concludes by sketching institutional implications for evaluation criteria, the cautious use of synthetic data and the protection of slow, risky and original work.
Sürdürülebilirliğin Performans Üzerine Etkisi: BİST Sürdürülebilirlik Endeksinde İşlem Gören Şirketler Üzerine Bir Araştırma
Günümüzde sürdürülebilirliğin alt boyutları olan çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) uygulamaları, işletmelerin sürdürülebilirlik yaklaşımlarını yansıtmanın ötesine geçerek, tüketici tercihleri ve pazar talepleri gibi birçok faktör üzerinde önemli etkilere sahip olmaktadır. Bu yönüyle de işletmelerin net satışları üzerinde etkide bulunabilecek stratejik bir nitelik taşımaktadır. Bu bağlamda, çalışmanın temel amacı Borsa İstanbul Sürdürülebilirlik Endeksi’nde (XUSRD) yer alan işletmelerin 2018-2022 yılları arasındaki ESG performanslarının mali performans göstergelerinden biri olan net satışlar üzerindeki etkisini tespit etmeye çalışmaktır. Bu doğrultuda çalışmada panel veri analizi kullanılmıştır. Analiz sonucunda işletmelerin ESG göstergelerinin ve ESG’nin alt boyutlarından olan çevresel ve sosyal performanslarının net satışlar üzerindeki etkisinin pozitif ve istatistiki olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir.
Türkiye’de Finans-Büyüme İlişkisi: Uzun Dönem Dinamikler ve Nedensellik Bulguları
Bu çalışma, Türkiye’de 1993–2024 döneminde piyasa değeri, doğrudan yabancı yatırımlar, enflasyon ve işsizlik ile ekonomik büyüme arasındaki uzun ve kısa dönem ilişkileri ile nedensellik dinamiklerini incelemektedir. Değişkenlerin durağanlık özellikleri ADF, PP ve yapısal kırılmalı birim kök testleri ile analiz edilmiş; farklı bütünleşme derecelerine sahip seriler için ARDL sınır testi yaklaşımı uygulanmıştır. Uzun dönem katsayıları, piyasa değeri ve işsizliğin büyüme üzerinde negatif ve istatistiksel olarak anlamlı etkiler yarattığını, doğrudan yabancı yatırımların ise pozitif katkı sağladığını göstermektedir. Hata düzeltme katsayısının negatif ve anlamlı olması, kısa dönem sapmaların hızlı biçimde uzun dönem dengesine uyum sağladığını ortaya koymaktadır. Nedensellik yönü ise Toda–Yamamoto yaklaşımıyla test edilmiş ve finansal göstergeler ile büyüme arasında çift yönlü etkileşimler tespit edilmiştir. Bulgular, finansal gelişmenin doğrusal olmayan ve çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve makroekonomik istikrarın büyüme dinamikleri açısından belirleyici olduğunu göstermektedir. Çalışma, uzun dönem denge ilişkisi ile nedensellik mekanizmasını birlikte ele alarak literatüre metodolojik ve ampirik katkı sunmaktadır.
Hafif Düzeyde Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilere Yönelik İnfografik Destekli Afet Eğitimi
Araştırmanın temel amacı, infografik destekli öğretimin, hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin afet eğitimi becerilerini kazanmaları üzerindeki etkililiğini belirlemek ve edinilen kazanımların sürekliliğini incelemektir. Çalışmanın kapsamı, deprem öncesi hazırlık, deprem anında doğru davranış sergileme ve deprem sonrası güvenli tahliye süreçlerine yönelik becerilerle sınırlandırılmıştır. Araştırma, tek denekli araştırma modellerinden denekler arası çoklu yoklama deseni kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2024 - 2025 eğitim-öğretim yılında özel eğitim sınıfına devam eden, 15 yaşında ve hafif düzeyde zihinsel yetersizlik tanısı bulunan üç öğrenci oluşturmuştur. Öğretim sürecinde araştırmacı tarafından geliştirilen infografik materyaller kullanılmıştır. Veriler, başlama düzeyi, öğretim, izleme ve genelleme oturumlarında toplanmıştır. Görsel analiz, örtüşmeyen veri yüzdesi ve Tau-U yöntemleriyle analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda, infografik destekli öğretimin hedeflenen afet eğitimi becerilerini kazandırmada tüm katılımcılar üzerinde %100 düzeyinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların kazandıkları becerileri öğretim sonrasında da yüksek düzeyde korudukları ve farklı ortam, kişi veya materyallere başarıyla genelleyebildikleri belirlenmiştir. Özel gereksinimli bireylere yönelik afet eğitiminde infografiklerin etkin bir öğretim aracı olarak kullanılması önerilmektedir.
Black-Box Büyük Dil Modellerinde Çıktı Kalitesini Artırmak için Pre-Informing Yaklaşımı ve Mevcut İstem Tekniklerinin Sentezi
Bu çalışma, Büyük Dil Modellerinin (LLM) sentetik veri üretimindeki etkinliğinin yalnızca model kapasitesine değil, insan yönlendirmeli istem (prompt) yapısının niteliğine de bağlı olduğu kabulünden hareketle, literatürde yer alan yirmi üç istem yazım tekniğini incelemekte ve ana yönerge öncesinde yapılandırılmış bağlamsal hazırlık yoluyla çıktı kalitesini artırmayı amaçlayan pre-informing adlı hibrit bir yaklaşımı önermektedir. Çalışma, zero-shot ve pre-informing istemleme yaklaşımlarını, eğitim alanına ait 20 metin üretim görevi kapsamında ve 3 kapalı kutu LLM (ChatGPT 5.2 Standard, Gemini 3 Fast ve Claude Sonnet 2.6) kullanarak karşılaştırmalı olarak değerlendirmektedir. Bu tasarım toplam 120 çıktı üretmektedir. Üretilen çıktılar, Kelime Sayısı (Word Count), Benzersiz Kelime Sayısı (Unique Word Count), Ortalama Cümle Uzunluğu (Average Sentence Length) ve Teknik Terim Sayısı (Technical Terms Count) göstergelerinden oluşan ortak bir nicel çerçeve aracılığıyla değerlendirilmektedir. Bu gösterge setinin içsel tutarlılığı, .887’lik standartlaştırılmış Cronbach’s alpha katsayısı ile desteklenmektedir. Betimsel karşılaştırmalar, pre-informed koşulunun dört göstergenin tamamında daha yüksek değerler ürettiğini göstermektedir. Bu farklar ayrıca, dört ölçütün tamamında istatistiksel olarak anlamlı iyileşmelere işaret eden Wilcoxon işaretli sıralar testleri ile doğrulanmaktadır. Buna ek olarak, Friedman testi sonuçları iyileşme büyüklüğünün modeller arasında anlamlı biçimde farklılaştığını; Claude’un en yüksek genel kazanımları, Gemini’nin en sınırlı kazanımları gösterdiğini ve ChatGPT’nin genel olarak orta bir konumda yer aldığını ortaya koymaktadır. Bulgular, pre-informing yaklaşımının, ölçülebilir göstergelere yansıdığı biçimiyle daha yüksek çıktı kalitesiyle ilişkili olduğunu ve etkilerinin yalnızca tekil örneklerle sınırlı kalmayıp birden fazla görev türünde gözlemlenebildiğini göstermektedir. Aynı zamanda sonuçlar, pre-informing’in etkisinin kapalı kutu LLM’ler arasında eşit dağılmadığını ve kısmen modele duyarlı kaldığını ortaya koymaktadır. Çalışma, pre-informing’i kaliteyle ilişkili çıktı özelliklerini iyileştirmeye yönelik yapılandırılmış ve tekrarlanabilir bir istem temelli çerçeve olarak konumlandırmakta ve LLM çıktılarının şekillenmesinde insan yönlendirmesinin süregelen önemini vurgulamaktadır.