“Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi” Dergisi Yayın İlkeleri Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi 1931 yılından 2017 Yılına kadar basılı iken 2017 yılından itibaren online olarak Türk Kooperatifçilik Kurumu tarafından yayınlanan hakemli, süreli ve uluslararası nitelikteki bir dergidir. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinin dili Türkiye Türkçesidir. Ancak yayın ilkelerine uygun olmak şartıyla ve her sayıda İngilizce yazılara da yer verilebilir. Dergimiz yılda dört defa olmak üzere ilgili ayın 25 inde Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında yayınlanır. Değerlendirme Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinde Kooperatifçilik, Tarım, İktisat, İşletme, Kamu Yönetimi, Maliye, Sosyoloji, Sosyal Psikoloji v.d. konularında makaleler yayınlanır. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinin yayın lkeleri ve yazım kurallarına uygunluk bakımından editör tarafından ön değerlendirmeye alınır. Ön değerlendirme sonucunda uygun bulunan yazılar, incelenmek üzere iki hakeme gönderilir. Her iki hakemin raporu da olumlu olduğu takdirde yazı yayınlanabilir. Raporlardan birinin olumsuz olması halinde yazı üçüncü bir hakemin görüşüne sunulur. İki hakemin olumsuz görüş bildirdiği yazılar dergide yayınlanamaz. Yayınlanan yazıların sorumluluğu yazarlara aittir. Yayına kabul edilmeyen yazılar, yazarlarına iade edilmez.
Sağlığın Büyüme Getirisi: Yatırımlar, Sonuçlar ve Türkiye’de Eşbütünleşik Kalkınma
Bu çalışma, 2000–2023 döneminde Türkiye’de sağlık sermayesi ile ekonomik büyüme arasındaki uzun dönemli ilişkiyi incelemektedir. Çalışmada, devletin sağlık harcamaları, yaşam beklentisi ve bebek ölüm oranlarını içeren sağlık göstergelerinin; fiziksel sermaye, iş gücü ve beşeri sermayeden oluşan geleneksel büyüme belirleyicileriyle etkileşime girerek GSYİH’yi nasıl etkilediğini analiz etmek amacıyla Tam Düzeltilmiş En Küçük Kareler (FMOLS) ve Kanonik Eşbütünleşme Regresyonu (CCR) yöntemleri uygulanmıştır. Elde edilen bulgular üç temel sonuca işaret etmektedir. Birincisi, sağlık yatırımları önemli ekonomik getiriler sağlamaktadır. Sağlık harcamalarında ve yaşam beklentisinde %1’lik artışlar sırasıyla %0,10 ve %0,14–0,19 oranlarında GSYİH büyümesiyle ilişkilidir. İkincisi, bebek ölüm oranındaki düşüşler özellikle güçlü büyüme etkileri göstermekte olup, çocuk sağlığına yönelik müdahalelerin ekonomik açıdan ne denli acil olduğunu teyit etmektedir. Üçüncüsü, geleneksel büyüme faktörleri önemini korumakta; sermaye birikimi (%0,23 esneklik) ve iş gücündeki genişleme (%0,57–0,62 esneklik) beşeri sermaye gelişimiyle birlikte büyümeye yön vermektedir. Bu bulgular, sağlık, eğitim ve ekonomi politikalarının bütünleşik biçimde tasarlanmasının gerekliliğine dikkat çekmektedir. Çalışma şu üç önceliği vurgulamaktadır: (1) çift yönlü verimlilik sağlayan maliyet etkin sağlık harcamaları, (2) bölgesel eşitsizlikleri giderecek adil sağlık hizmeti erişimi, (3) sağlık-büyüme bağlantılarını güçlendirecek beşeri sermaye gelişimi. Bu çalışma, sağlık yatırımlarının yalnızca sosyal harcama değil, sürdürülebilir kalkınmanın temel belirleyicilerinden biri olduğunu ortaya koyan ampirik kanıtlar sunmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Fiziksel Çekici Kadınların Mesleki Kariyerlerinde Cinsiyet Ayrımcılığına Dair Deneyimleri
“Güzellik iyidir” stereotipi nedeniyle, fiziksel olarak çekici olan bireyler sosyal etkileşimlerde, performans değerlendirmelerinde ve iş kararlarında olumlu özelliklerle ilişkilendirilmektedir. “Güzellik iyidir” stereotipinin aksine, erkek egemen sektörlerde çalışan ve fiziksel olarak çekici algılanan kadınlar, zaman zaman “güzellik sevimsizdir” etkisini deneyimleyebilmektedirler. Bu çalışma, erkek egemen denizcilik sektöründe çalışan fiziksel olarak çekici kadın kaptanların önyargılarla ilgili deneyimlerini nasıl anlattıklarını araştırmaktadır. Çeşitli gemilerdeki kadın kaptanlarla yapılan nitel görüşmeler, çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Çalışmanın sonuçları, kadın kaptanların fiziksel özelliklerine dayanan cinsiyet stereotiplerinin, kadınların teknik yeterlilik gerektiren pozisyonlar için nitelikli kabul edilmelerini nasıl engellediğini göstermektedir. Ayrıca bu çalışma, kadınların yaptıkları işle uyumlu görülmeme algısına nasıl yanıt verdiklerine ve bu algının üstesinden gelmek için benimsedikleri stratejilere dair önemli içgörüler sunmaktadır.
Cumhuriyetten Günümüze Bankacılık Sektöründe Markalaşma: Ziraat Bankası Örneği
Bankaların markalaşma süreci, görsel kimlik oluşturmanın yanı sıra, müşteri bağlılığı, güven ve finansal istikrar gibi unsurlarla doğrudan bağlantılıdır. Günümüzde bankalar geleneksel marka kimliklerini kurumsal yapıları ve köklü geçmişlerine vurgu yaparak korurken, aynı zamanda dijitalleşme süreçlerine uyum sağlayarak modern bankacılık anlayışını da benimsemektedir. Çalışma kapsamında Türkiye’nin Lovemark’ları “Banka” kategorisinde 2024 yılı itibariyle üst üste 9’uncu kez Türkiye’nin en sevilen bankası seçilen Ziraat Bankası’nın markalaşma süreci kurumsal iletişim, müşteri sadakati ve dijital dönüşüm perspektifinden ele alınmıştır. Araştırmada nitel bir veri toplama aracı olan derinlemesine görüşme tekniği kullanılmış, bu kapsamda bankanın kurumsal kimlik ve markalaşma sürecinde aktif çalışan yöneticilerle irtibat sağlanmıştır. Görüşme soruları zengin anlatıları, kişisel içgörüleri ve bağlamsal ayrıntıları ön plana çıkarabilen yarı yapılandırılmış görüşme tekniği formunda hazırlanmıştır. Sorular kurumsal iletişim yönetimi, markalaşma süreci (marka değeri yaratma, sürdürülebilir marka sadakati) ve sosyal medyaya yönelik stratejiler olarak belirlenen temalar çerçevesinde sorulmuş ve kayıt altına alınan cevaplar deşifre edilerek çalışmada kullanılmıştır. Bu kapsamda veriler betimsel analiz tekniği ile belirlenen temalara göre özetlenip, yorumlanmıştır. Yapılan araştırmada Ziraat Bankası’nın ülke genelinde geniş bir hizmet ağına sahip olması ve kamu bankası statüsünü koruması, müşteri güvenini ve sadakatini artıran unsurlar olarak tespit edilmiştir. Ayrıca, sosyal medya stratejilerinin etkin kullanımı sayesinde müşteri geri bildirimleri kolaylıkla değerlendirilebilmekte, hizmet süreçleri iyileştirilebilmekte ve kriz yönetimi daha hızlı bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir. Bankaların markalaşması, müşteri ilişkilerini güçlendirmenin yanı sıra, rekabet avantajı elde etmelerine ve finansal istikrar sağlamalarına da katkıda bulunmaktadır. Ziraat Bankası örneği geleneksel ve modern bankacılık yaklaşımlarını uyumlaştırarak marka değerini güçlendiren stratejilerin önemini vurgulamaktadır. Çalışma, bankaların sürdürülebilir marka değeri oluşturabilmesi için kurumsal iletişim, müşteri memnuniyeti ve dijital dönüşüm süreçlerinin bütüncül bir anlayışla yönetilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Türkiye’den Yunanistan’a Artan Turist Hareketliliğinin Sosyal-Ekonomik Yansımaları: YouTube Yorumları Üzerinden Karma Yöntemli Duygu Analizi
Bu çalışma, son yıllarda Türkiye'den Yunanistan'a, özellikle Ege adalarına yönelik artan turist hareketliliğinin sosyo-ekonomik yansımalarını incelemektedir. Dijital ağızdan ağıza pazarlamanın (WOM) merkezi olan sosyal medyayı bir veri kaynağı olarak kullanan araştırma, bu eğilimin altındaki nedenleri YouTube yorumları üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, yüksek etkileşimli seyahat videolarından toplanan binlerce Türkçe yorum, nitel ve nicel unsurları birleştiren karma yöntemle analiz edilmiştir. Analiz sürecinde, Python programlama dili ve Türkçe metinler için özel olarak geliştirilmiş Transformer tabanlı bir BERT modeliyle duygu polaritesi saptanmış, kelime frekans analiziyle de ana temalar ortaya çıkarılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, Türk turistlerin Yunanistan algısı ezici bir çoğunlukla olumludur. Ekonomik açıdan daha ulaşılabilir olması, gastronomik memnuniyet, coğrafi ve kültürel yakınlık ile ulaşım kolaylığı en sık vurgulanan pozitif temalardır. Buna karşın feribot ve vize işlemlerindeki lojistik sorunlar, belirli noktalardaki pahalılık ve münferit hizmet kalitesi eleştirileri de dile getirilmiştir. Çalışma, bu turizm eğiliminin sadece bir tatil tercihinden öte, Türkiye'deki mevcut ekonomik şartlara ve hizmet algısına karşı gelişen, 'ulaşılabilir ve kaliteli bir deneyim arayışı' formunda tepkisel bir kaçış olduğunu öne sürmektedir.
Ortaokul Öğretmenlerinin Program Özerklikleri ile Öğretme Motivasyonları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Bu araştırma, Sivas ilinde görev yapan ortaokul öğretmenlerinin program özerkliği ile öğretme motivasyonu düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemeyi ve bu değişkenlerin cinsiyet, yaş, eğitim durumu, mesleki tecrübe ve branş gibi demografik özelliklere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğini belirlemeyi amaçlamaktadır. Nicel yöntemlerle desenlenen çalışmada ilişkisel tarama modeli kullanılmış, örneklem durum örneklemesiyle seçilen 320 öğretmenden oluşmuştur. Veriler, üç bölümden oluşan anket aracılığıyla toplanmıştır. İlk bölümde demografik bilgiler yer alırken, ikinci ve üçüncü bölümlerde program özerkliği ve öğretme motivasyonuna ilişkin ölçekler kullanılmıştır. Veriler SPSS 25 ile analiz edilmiştir. Sonuçlarda program özerkliği ile öğretme motivasyonu arasında pozitif, ancak zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Kadın öğretmenlerin içsel motivasyon düzeyleri, erkeklere kıyasla daha düşük bulunmuştur. Devlet okullarında görev yapan öğretmenlerin, özel okullarda görev yapanlara göre daha yüksek düzeyde mesleki gelişim, süreç, değerlendirme ve program özerkliği algılarına sahip oldukları görülmüştür. Program özerkliğinin desteklenmesi, öğretim süreçlerinin niteliğini artırmada önemli bir unsurdur ve bu yönde yapılacak çalışmaların yaygınlaştırılması önerilmektedir.
Doğrudan Yabancı Yatırımlar Çocuk İşçiliğinin Bir Nedeni Mi?
Uluslararası sermaye hareketleri ve çok uluslu şirketlerin faaliyetleri, çeşitli sosyoekonomik ve politik etmenlerden etkilenmektedir. Bu etmenler arasında düşük işgücü maliyetleri, yabancı yatırımları çeken önemli faktörlerden biridir. Yabancı doğrudan yatırım girişleri, çoğu durumda çocuk işçiliği de dâhil olmak üzere vasıfsız işgücüne atfedilmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde çocuk işçiliği, artan araştırma ilgisini çeken ve uluslararası kuruluşların ortak çabalarını harekete geçiren önemli bir sosyal sorun olarak varlığını sürdürmektedir. Bu çalışma, panel nedensellik analizi kullanarak gelişmekte olan ülkelerde doğrudan yabancı yatırım girişleri ile çocuk işçiliği arasındaki etkileşimi ampirik olarak incelemeyi hedeflemektedir. Çocuk işçiliğinin yüksek olduğu az gelişmiş ülkelerden verilerine ulaşılabilen seçilmiş 37 ülke için 2000-2023 dönemi verileriyle analiz gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ampirik analizinde ilk önce yatay kesit bağımlılığı araştırılmış ve değişkenlere ait serilerin durağanlık düzeyleri Pesaran CIPS birim kök testi ile belirlenmiştir. Akabinde bağımlı değişken çocuk işçiliği serisi ile bağımsız değişkenler doğrudan yabancı yatırımlar, kişi başına düşen gayri safi yurt içi hâsıla, ticari açıklık ve nüfus serileri arasındaki nedensellik ilişkisi için Dumitrescu-Hurlin nedensellik analizi yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre doğrudan yabancı yatırım girişinden çocuk işçiliğine doğru tek yönlü bir nedensel ilişki olduğu bulunmuştur. Diğer makroekonomik değişkenlerden çocuk işçiliğine doğru bir nedensellik ilişkisi mevcut değildir.
Liberal Liderliğin İş Performansına Etkisinde Yenilikçi Davranışın Aracı Rolü
Bu araştırma, liberal liderlik tarzının çalışanların iş performansı üzerindeki etkisini ve bu ilişkide yenilikçi davranışın aracı rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Dijitalleşme, hızlı değişim ve artan rekabet ortamı, örgütleri yenilikçiliği teşvik eden liderlik yaklaşımlarına yöneltmiştir. Bu noktadan hareketle bu çalışmada, işgörenlere yüksek düzeyde özerklik tanıyan liberal liderliğin, yenilikçi davranış ve iş performansı üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Araştırmanın verileri, Kars ilinde çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren KOBİ’lerde çalışan 403 kişiden anket yoluyla toplanmış ve Smart-PLS istatistiksel analiz uygulaması kullanılarak, yapısal eşitlik modellemesi (SEM) yöntemiyle değerlendirilmiştir. Katılımcıların çeşitliliği, araştırmanın genellenebilirliğini artırırken, verilerin akademik geçerlilik ve güvenirlik açısından yeterli olduğu araştırma kapsamında yapılan istatistiksel testlerle de teyit edilmiştir. Bulgular, liberal liderlik ile iş performansı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki olduğunu, yine liberal liderliğin yenilikçi davranış üzerinde yüksek düzeyde anlamlı etkisi bulunduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca bulgular yenilikçi davranış ile iş performansı arasındaki ilişki de pozitif ve anlamlı olduğuna işaret etmekle birlikte, liberal liderliğin hem doğrudan iş performansını artırdığını hem de bu etkiyi yenilikçi davranış yoluyla dolaylı olarak güçlendirdiğini göstermektedir. Araştırma, liberal liderlik anlayışının yenilikçilik ve performans bağlamındaki işlevselliğini ortaya koyarak literatüre teorik katkı sunmayı hedeflemektedir.
Çevreye Duyarlı Tüketim Alışkanlıklarının İncelenmesi: Islak Mendil Tercihleri ve Etkileyen Faktörler
Bu çalışma, özgeci ve egoist motivasyonların, tüketicilerin ıslak mendil kullanım sıklığı ve alışkanlıkları ile bu ürünleri bertaraf etme biçimleri arasındaki ilişki üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Türkiye’de tanımlayıcı bir araştırma tasarımı çerçevesinde yürütülmüş ve katılımcılardan elde edilen veriler PLS-SEM yöntemi ile analiz edilmiştir. Bulgular, egoist motivasyonların tüketim alışkanlıkları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu gösterirken, özgeci motivasyonların hem tüketim alışkanlıkları hem de bertaraf davranışı üzerinde çok az veya hiç etkisi olmadığını ortaya koymaktadır. Algılanan maliyet ve teşvik mekanizmaları da bertaraf davranışı üzerinde sınırlı doğrudan etki göstermiştir; bu durum, pratik etkilerinin sınırlı olduğunu düşündürmektedir. Teşviklerin, mendil bertaraf davranışı üzerindeki etkisinin çok küçük veya ihmal edilebilir düzeyde olduğu bulunmuş ve bu durum pratik etkilerinin sınırlı olduğunu göstermektedir. Sonuçlar, çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlayan uygulamaların teşvik edilmesinin önemini vurgulamaktadır. Ayrıca, bireysel farkındalık ve toplumsal sorumluluğun artırılması, çevreye duyarlı tüketim davranışlarının geliştirilmesi için gereklidir. Bu çalışma, egoist değerlerin çevre dostu tüketim uygulamalarındaki rolünü inceleyerek ilgili literatüre hem teorik hem de ampirik düzeyde katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bulgular, hangi motivasyonel faktörlerin daha etkili olduğunu ortaya koymakta ve sürdürülebilir tüketimi teşvik etmek için pratik rehberlik sunmaktadır. Pazarlama profesyonelleri açısından, bu sonuçlar, çevre dostu ürünlerin kişisel fayda ve pratiklik vurgusu ile konumlandırılması gerektiğini ve böylece egoist motivasyonlardan yararlanarak daha sürdürülebilir tüketici davranışlarının teşvik edilebileceğini önermektedir.
Türkiye’deki Kalkınma Ajanslarının Toplumsal Cinsiyet Politikaları: Bölge Planları Bağlamında Karşılaştırmalı Bir Araştırma
Bu araştırma, Türkiye’deki 26 kalkınma ajansının 2024-2028 dönemine ait bölge planlarında toplumsal cinsiyete ilişkin politikalarını nitel veri analiz yöntemiyle incelemektedir. Araştırmada Taguette nitel veri analiz yazılımı kullanılarak bölge planları dört ana tema (toplumsal cinsiyet eşitliği, ekonomik yaşama katılım, şiddet ve sosyal koruma, eğitimde eşitlik ve güvenli mekânlar) ve 18 alt tema çerçevesinde kodlanmıştır. Bulgular, ajansların bölge planı politika metinlerinde toplumsal cinsiyet eşitliğini sıklıkla kadınların ekonomik yaşama katılımı üzerinden ele aldığını, ancak kadına şiddetle mücadele, sosyal koruma ve eğitim gibi temaların görece geri planda kaldığını göstermektedir. Bölgesel sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyi ile toplumsal cinsiyet vurgusu arasında belirgin fark bulunmazken, bazı ajansların planlarında politik bütünsellikten uzak, yüzeysel yaklaşımlar dikkat çekmektedir. Ayrıca kültürel kodlar, yerel normlar ve kadınların gündelik deneyimleri gibi mikro ölçekteki belirleyicilerin planlara yeterince yansıtılmadığı görülmüştür. Benzer sonuçlar, ajansların bölge vizyon tanımlarında da görülmüştür Araştırma, kalkınma ajanslarının daha dönüşümcü ve kapsayıcı bir toplumsal cinsiyet perspektifi benimsemeleri gerektiğini ortaya koymakta; politika belgelerinde kadınların sadece üretken aktörler olarak değil, sosyal hak öznesi olarak da ele alınmasının önemini vurgulamaktadır.
Yeni Bir Hibrit Karar Verme Modeliyle ESG Performans Sıralaması: Bankacılık Sektörü İçin CRISUS-PIV Hibrid Modeli Uygulaması
Son yıllarda sürdürülebilir finans anlayışının yükselişiyle birlikte, çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) kriterleri finansal kuruluşların kurumsal stratejilerinde giderek daha fazla yer bulmaya başlamıştır. Özellikle bankacılık sektörü, doğrudan ve dolaylı etkileriyle ekonomik, çevresel ve toplumsal sürdürülebilirlik üzerinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, bankaların ESG performanslarının ölçülmesi ve değerlendirilmesi, hem kurumsal sorumluluklarının takibi hem de uzun vadeli değer yaratma kapasitelerinin analiz edilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Söz konusu çalışmada, Türkiye’de bankacılık sektöründe faaliyet gösteren Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2011-2022 yılları arasındaki döneme ait çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) performansının kapsamlı bir yaklaşımla incelenmesi amaçlanmıştır. Analiz kapsamında belirlenen 10 adet ESG performans kriterinin ağırlıkları, Criterion Importance Based on Sum of Squares (CRISUS) kullanılarak objektif şekilde hesaplanmış, ardından Proximity Index Value (PIV) prosedürü aracılığıyla ESG performans sıralaması oluşturulmuştur. CRISUS yönteminin sonuçlarına göre en önemli üç kriterin D8à(Yönetim), D2à(Emisyonlar), D9à(Hissedarlar) olduğu belirlenmiştir. PIV yöntemi sonuçlarına göre Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin ESG performansında en başarılı olduğu dönemler sırasıyla 2022, 2021 ve 2020 şeklinde tespit edilmiştir. Ayrıca, önerilen hibrit karar destek modelinin güvenilirliğini test etmek amacıyla gerçekleştirilen duyarlılık analizleri, modelin finansal performans değerlendirme süreçlerinde tutarlı ve güvenilir sonuçlar sunduğunu ortaya koymuştur.
Tarımda Dijitalleşme Süreci: Lisanslı Depoculuk, ELÜS ve TÜRİB Üzerine Bir Alan Araştırması
Tarım sektörü, teknolojik gelişmelerin etkisiyle üretimden pazarlamaya, depolamadan finansmana kadar tüm değer zincirinde dijital dönüşüm sürecine girmiştir. Türkiye’de bu dönüşümün kurumsal çerçevesini lisanslı depoculuk (LD), Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) ve Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, üreticilerin bu sistemlere ilişkin bilgi düzeylerini, kullanım niyetlerini ve kullanılmama nedenlerini incelemektir. Doğu Karadeniz Bölgesi’nde (Giresun, Ordu, Trabzon, Samsun) faaliyet gösteren 403 fındık üreticisinden anket yoluyla veri toplanmış; elde edilen veriler ANOVA, bağımsız örneklem t-testi ve Ki-Kare testi ile analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcıların yarısından fazlasının LD hakkında, yaklaşık %70’inin ise ELÜS ve TÜRİB hakkında düşük bilgi düzeyine sahip olduğunu göstermektedir. Yaş ve tarımsal tecrübe arttıkça LD ve ELÜS bilgi düzeyleri anlamlı biçimde yükselmekte; özellikle 56 yaş üzeri ve 21 yılın üzerinde tecrübeye sahip üreticiler daha yüksek bilgiye sahiptir. Cinsiyet açısından yalnızca LD’de anlamlı fark bulunmuş, kadınların bilgi düzeyi erkeklerden yüksek çıkmıştır. Ayrıca, bilgi düzeyi daha yüksek olan üreticilerin gelecekte sistemi kullanmaya daha eğilimli oldukları belirlenmiştir. LD ve ELÜS kullanım düşüklüğünün başlıca nedeni bölgede lisanslı depo bulunmaması iken, TÜRİB için temel neden yetersiz bilgilendirmedir. Katılımcıların çoğunluğu gelecekte de LD ve ELÜS’ü kullanmaya istekli değildir; TÜRİB için ise eğilim yarı yarıya dağılmaktadır. Kullanım dışı kalma nedenleri ile yaş ve tarımsal tecrübe arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamış, ancak bazı gruplarda örtük ilişkiler olabileceği değerlendirilmiştir. Sonuçlar, literatürde vurgulanan bilgi eksikliği, geleneksel pazarlama alışkanlıkları ve düşük finansal okuryazarlık bulgularıyla örtüşmektedir.
Doğrudan Yabancı Yatırımlar, Ticari Açıklık, Dış Borç Stoku ve İhracatın Sahra Altı Afrika Ülkelerinde Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkileri
Bu çalışma, Sahra Altı Afrika (SSA) ülkelerinde ekonomik büyümenin belirleyicilerini ampirik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Ekonomik büyümenin sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşıyan makroekonomik dinamiklerin anlaşılmasına katkı sunmayı hedefleyen çalışmada, özellikle dışa açık ekonomilerde sıklıkla tartışılan dört temel unsur olan doğrudan yabancı yatırımlar, dış borç stoku, ticari açıklık ve ihracat değişkenleri analiz kapsamına alınmıştır. 1975-2023 dönemine ait yıllık panel veriler kullanılarak 21 SSA ülkesi için oluşturulan modelde hem yatay kesit bağımlılığı hem de heterojenlik sorunu göz önünde bulundurulmuştur. Bu doğrultuda, tahminler Dinamik Ortak Korelasyonlu Etkiler Ortalama Grup (DCCEMG) yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Elde edilen ampirik bulgulara göre, doğrudan yabancı yatırımların ekonomik büyüme üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi bulunmaktadır. Öte yandan, dış borç stokunun ekonomik büyüme üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ticari açıklık ve ihracat değişkenleri ise istatistiksel olarak anlamlı bir etki göstermemiştir. Ayrıca çalışmada değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi araştırılmıştır. Emirmahmutoğlu–Köse nedensellik testinden elde edilen bulgular panel düzeylerinde anlamlı ilişkiler olmadığını ortaya koymuştur. Nedensellik ilişkisinin daha çok ülke bazında ve heterojen şekilde ortaya çıktığı gözlenmiştir. Çalışmanın bulguları, SSA ülkelerinde sürdürülebilir büyümeyi sağlamak adına doğrudan yabancı yatırımları teşvik edecek yapısal reformlara, borç yönetiminin güçlendirilmesine ve dış ticaretin katma değer odaklı bir yapıya dönüştürülmesine yönelik politika önerileri geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, çalışma literatüre hem bölgesel bazlı kapsamı hem de metodolojik yaklaşımıyla katkı sağlamaktadır.
Kapsayıcı Liderliğin Yenilikçi İş Davranışına Etkisinde Psikolojik Güvenliğin Rolü
Bu araştırma, çağdaş iş dünyasının giderek artan rekabet ortamında, örgütsel başarı açısından stratejik bir öneme sahip olan yenilikçi iş davranışlarının teşvikinde kapsayıcı liderliğin etkisini ve bu ilişkide psikolojik güvenliğin potansiyel aracı rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma yöntemi benimsenerek kesitsel bir desenle yapılandırılan çalışmanın örneklemini, Kastamonu ve Çankırı illerinde faaliyet gösteren özel sektör kuruluşlarında görev yapan 491 çalışan oluşturmaktadır. Veriler, kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak toplanmış ve analizler R programının 4.2.2 sürümü aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, kapsayıcı liderlik ile yenilikçi iş davranışı arasında istatistiksel olarak anlamlı, güçlü ve pozitif yönlü bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Buna karşın, çalışmanın özgün ve dikkat çekici bulgularından biri olarak, psikolojik güvenliğin kapsayıcı liderlik ile yenilikçi iş davranışı arasındaki ilişkide aracılık etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı saptanmıştır. Araştırma bulguları, kapsayıcı liderlik yetkinliklerinin liderlik gelişim programlarında öncelikli bir alan olarak ele alınmasının önemine işaret etmekte; ayrıca bu tür ilişkilerin altında yatan psikolojik süreçlerin kültürel bağlama göre farklılık gösterebileceğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma hem liderlik hem de yenilikçilik literatürüne katkı sağlamakta; uygulayıcılar için ise kültürel duyarlılığı yüksek stratejik öneriler sunmaktadır.
Asya Ülkeleri ve Türkiye’de Verimlilik, İstihdam ve Demografik Faktörlerin Ekonomik Refaha Etkisi
Bu çalışma, seçilmiş Asya ülkeleri (Çin, Japonya, Güney Kore, Malezya, Tayland, Filipinler, Endonezya) ve Türkiye’de kişi başına düşen GSYH’nin (KBDMG) temel belirleyicileri olan işgücü verimliliği, yaşlı bağımlılık oranı ve istihdam arasındaki ilişkileri 1991–2024 dönemine ait yıllık verileriyle panel veri analizleri kullanılarak incelenmektedir. Yatay kesit bağımlılığı Pesaran (2004) CD testi, homojenlik Swamy (1970) testi ve durağanlık CIPS birim kök testi ile test edilmiş ve değişkenlerin farklı durağanlık düzeylerine sahip oldukları belirlenmiştir. Bu şartlar CS-ARDL ve AMG yöntemlerinin kullanılmasına imkân sağlamıştır. Hem AMG hem de CS-ARDL sonuçları kısa ve uzun dönemde işgücü verimliliği ile istihdamın KBMG üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı, yaşlı bağımlılığının ise büyümeyi negatif etkilediğini ortaya koymuştur. Ülke bazlı analizler, Japonya’da verimlilik katsayısının en yüksek (1.052), Çin’de istihdam katsayısının en yüksek (1.040) ve Filipinler’de yaşlı bağımlılığı katsayısının en negatif (–0.483) olduğunu göstermiştir. Dumitrescu & Hurlin (2012) panel nedensellik analiz sonuçlarına göre, KBDMG ile verimlilik ve yaşlı bağımlılık arasında çift yönlü, KBDMG ile istihdam arasında ise tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, ekonomik büyüme açısından verimlilik ve istihdamın artırılmasının önemini, yaşlı bağımlılığının ise ekonomik büyüme üzerinde sınırlayıcı bir baskı oluşturduğunu göstermektedir. Ayrıca, bulgular eğitim, sağlık, teknoloji ve Ar-Ge’nin sürdürülebilir ekonomik büyüme ve kalkınma için önemli rol oynadığı sonucunu ortaya koymaktadır.
Sosyal Turizm Perspektifinden Türkiye’de Kamu Tatil Kampları
Bu çalışma, Türkiye’de sosyal turizmin özgün bir uygulaması olan kamu tatil kamplarının tarihsel gelişimini incelemektedir. Kamu kurum ve kuruluşlarıyla kamu iktisadi teşebbüslerince çalışanların ve ailelerinin tatil ve dinlenme gereksinimlerini karşılamak amacıyla kurulan bu kamplar, sosyal devlet politikalarının mekânsal bir uzantısı olarak uzun yıllar önemli işlevler üstlenmiştir. Ancak literatürde kamu tatil kamplarına yönelik çalışmalar oldukça sınırlıdır ve mevcut araştırmalar çoğunlukla istatistiksel verilerle sınırlı kalarak bu yapıların sosyal, kültürel ve mekânsal boyutlarını derinlemesine ele almamıştır. Bu bağlamda çalışma, söz konusu boşluğu doldurmayı hedeflemekte; tatil kamplarını yalnızca fiziksel mekânlar olarak değil, aynı zamanda sosyal devlet politikalarının uygulama alanları ve sosyal turizmin kurumsal araçları olarak değerlendirmektedir. Çalışmanın özgün katkısı, kamu tatil kamplarının ortaya çıkışı, kurumsallaşması, işlevsel dönüşümü ve gözden düşüşünü dönemsellik ilkesine dayalı bir kronolojik çerçevede analiz etmesidir. Çalışma, nitel yöntem ve doküman analizi tekniğiyle yürütülmüş; kalkınma planları, resmi raporlar, mevzuat belgeleri, arşiv kaynakları ve görsel materyaller sistematik biçimde incelenmiştir. Bu kapsamda kamplar, Türkiye’de turizmin gelişimine paralel biçimde Planlı Dönem Öncesi (1923–1963), Planlı Dönem – Erken Aşama (1963–1980), Neoliberal Geçiş (1980–2000) ve Çağdaş Dönem (2000 sonrası) olmak üzere dört ayrı dönemde ele alınmıştır. Bulgular, kamu tatil kamplarının sosyal turizmde uzun yıllar önemli bir rol üstlendiğini; ancak neoliberal politikalar, özelleştirme uygulamaları ve değişen toplumsal dönüşümler sonucunda büyük ölçüde işlevlerini yitirdiğini göstermektedir.
Demokratik Liderlik Algısının İş Yeri Mutluluğu Üzerine Etkisinde Örgütsel Desteğin Aracı Rolü
Demokratik liderlik, çalışanların fikirlerini önemseyen ve katılımcılığı teşvik eden yapısıyla örgütsel destek algısını güçlendirmektedir. Çalışanlar kendilerini değerli ve desteklenmiş hissettikçe işyerinde daha mutlu olmaktadır. Bu nedenle demokratik liderlik, örgütsel destek ve işyeri mutluluğu arasında karşılıklı olarak olumlu ve tamamlayıcı bir ilişki bulunmaktadır. Bu çalışmada demokratik liderliğin iş yeri mutluluğu üzerine etkisinde örgütsel desteğin aracı rolü incelenerek olumlu veya olumsuz yönleri analiz edilmiştir. Araştırma Bursa ilinde faaliyet gösteren bir tekstil firmasında çalışan 396 personele uygulanmış, 298 anket analize uygun bulunmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen faktörlere göre araştırma modeli oluşturulmuş ve modelin testinde ölçekler arası ilişkide korelasyon yöntemi, aracı rolü için ise macro process model-4 analiz yöntemi kullanılmıştır. Demokratik liderlik algısının iş yeri mutluluğu üzerindeki etkisinde örgütsel desteğin aracı rolünün anlamlı ve pozitif etkisi tespit edilmiştir. Örgütsel desteğin aracı rolüne ilişkin bulgular, demokratik liderlik ile iş yeri mutluluğu arasındaki ilişkide, örgütsel desteğin önemli bir aracı değişken olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, demokratik liderlik ve iş yeri mutluluğu literatürüne örgütsel desteğin aracılık rolünü dahil ederek hem teorik hem de pratik açıdan özgün bir bakış açısı sunmaktadır.
BRICS-T Ekonomilerinde Enflasyon Dinamikleri ve Makroekonomik Belirleyiciler: Panel Nedensellik Analizi
Bu çalışmada, BRICS-T ülkeleri (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika ve Türkiye) ekonomilerinde enflasyon dinamikleri ve temel makroekonomik belirleyicileri ile olan ilişkileri ekonometrik yöntemlerle analiz edilmiştir. Çalışmada, enflasyon farklı teorik yaklaşımlar çerçevesinde ele alınarak, para arzı, bütçe açığı, faiz oranı, döviz kuru ve ödemeler dengesi gibi politika araçlarının enflasyon üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bulgular, bu değişkenlerin enflasyon üzerinde önemli etkiler yarattığını ve ülkeler arasında heterojen yapılar sergilediğini ortaya koymuştur; uzun dönemli ilişkilerde bütçe açığı, M3 para arzı ve döviz kurunun enflasyon üzerinde pozitif, reel faiz oranının ise negatif etkileri olduğu, ödemeler dengesi ile enflasyon arasındaki ilişkinin çok yönlü bir dinamik sergilediği belirlenmiştir. Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) panel nedensellik testi kullanılarak yapılan analizler, ülkeler arasında farklı nedensellik ilişkilerinin bulunduğunu, bazı ülkelerde enflasyonun reel faiz, döviz kuru ve bütçe açığı ile güçlü ilişkiler gösterdiğini, ancak para arzı ile enflasyon arasında karşılıklı bir nedensellik ilişkisi bulunmadığını ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, BRICS-T ülkelerinde enflasyonun tek bir faktöre indirgenemeyeceğini ve politika yapıcıların enflasyonla mücadelede ülkesel farklılıkları göz önünde bulundurarak daha kapsamlı stratejiler geliştirmesi gerektiğini vurgulamakta ve bu ülkelerde enflasyonla mücadele politikalarının etkinliğine katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Türkiye’de İşçi Dövizleri ve Finansal Gelişmenin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi
The aim of this paper is to analyze the effect of remittances on economic growth in Türkiye in the context of financial development. The model of this study is compiled from annual data between 1980 and 2023. It uses variables relating to economic growth, the level of financial development and remittances, as well as a control variable consisting of trade openness. The A-ARDL (augmented autoregressive distributed lag bounds) method is used to determine whether there is any cointegration relationship between these variables. In addition to ARDL long-run coefficient estimators, FMOLS, DOLS and CCR coefficient estimators are also used. In addition, Toda-Yamamoto (1995) causality test was applied to determine the existence of causality between the variables. According to the findings obtained from the A-ARDL method, all three variables are cointegrated with economic growth. According to the ARDL long-run coefficient results, a 1% increase in financial development leads to an increase of approximately 0.22% in economic growth, while a 1% increase in trade openness leads to an increase of approximately 0.53% in economic growth. However, a 1% increase in remittances causes a decrease of approximately 0.12% in economic growth. FMOLS, DOLS and CCR estimators show that a 1% increase in remittances decreases economic growth by about 0.14%; a 1% increase in financial development increases economic growth by about 0.18%; and a 1% increase in the control variable, trade openness, increases economic growth by about 0.43%. That is, remittances are negatively correlated with economic growth, while financial development is positively correlated with economic growth. Moreover, Toda-Yamamoto (1995) causality tests revealed that there is a bidirectional causality relationship between economic growth and financial development and a unidirectional causality relationship from remittances to economic growth.
İşletmelerde Mantar Yönetimin Çalışanların Örgütsel Vatandaşlık ve Örgütsel Yengeç (Yengeç Sepeti) Sendromuna Etkisi
Bu çalışma, işletmelerde uygulanan mantar yönetim tarzının çalışanların örgütsel vatandaşlık davranışı (ÖVD) ve yengeç sepeti sendromu (YSS) üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Mantar yönetim, bilgi paylaşımının sınırlı olduğu, katılımcı karar alma süreçlerinin dışlandığı ve yöneticilerin kontrolü ellerinde tutmak adına şeffaflıktan uzaklaştığı bir yönetim anlayışını ifade etmektedir. Araştırma kapsamında, Kayseri ilinde faaliyet gösteren üç hastanede görev yapan 279 sağlık çalışanından toplanan veriler doğrultusunda doğrulayıcı faktör analizi, korelasyon ve çoklu regresyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular, mantar yönetimin ÖVD üzerinde negatif, YSS üzerinde ise pozitif ve anlamlı etkiler yarattığını göstermiştir. Özellikle yetersiz bilgi paylaşımı ve güç kaybı endişesi boyutlarının bu ilişkilerde belirleyici olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, yönetsel şeffaflık ve açık iletişimin çalışan davranışları üzerindeki önemine işaret ederken, mantar yönetimin yalnızca gönüllü katkı davranışlarını değil, aynı zamanda kıskançlık ve sabotaj gibi yıkıcı tutumları da tetiklediğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, örgütsel davranış alanına hem teorik katkı sağlamakta hem de uygulayıcılara stratejik yönetim yaklaşımlarını gözden geçirme fırsatı sunmaktadır. Ayrıca çalışma, farklı yönetim biçimlerinin örgütsel psikolojiye olan etkilerine dair daha derinlemesine araştırmalara zemin hazırlamaktadır.
Örgütsel Dışlanmanın Temel Değişkenleri Üzerine Bir Araştırma: Bir Üniversite Örneği
Bu çalışma, yükseköğretim kurumlarında örgütsel dışlanma olgusunu akademik personelin deneyimleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. İnsan doğası gereği ait olma ve kabul görme ihtiyacı duymaktadır; bu ihtiyaçların karşılanmadığı durumlarda bireyler dışlanma hissi yaşamaktadır. Örgütsel dışlanma, çalışanların psikolojik iyi oluşunu, motivasyonunu ve performansını olumsuz etkileyen önemli bir örgütsel davranış problemidir. Ancak literatürde yükseköğretim kurumlarının özgün yapısı içinde bu olgunun derinlemesine ele alınmasına yönelik çalışmalar sınırlıdır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş, fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Türkiye’de bir devlet üniversitesinde görev yapan 23 akademisyenle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş; örgütsel dışlanma deneyimi bulunan 15 katılımcının yanıtları betimsel analizle incelenmiştir. Bulgular, örgütsel dışlanmanın özellikle entelektüel ayrışma (örneğin projelerden ve yayın süreçlerinden dışlanma) ve kurumsal mesafe (hiyerarşik ilişkiler ve karar alma mekanizmaları) biçimlerinde ortaya çıktığını göstermektedir. Ayrıca dışlanmanın motivasyon erozyonu, verimlilik kaybı ve tükenmişlik gibi psikososyal etkiler yarattığı; katılımcıların ise dayanışma ağları, öz-motivasyon ve kurumsal mekanizmalar aracılığıyla başa çıkmaya çalıştıkları belirlenmiştir. Bu çalışma, örgütsel dışlanmayı yükseköğretim bağlamında bütüncül bir yaklaşımla ele alarak literatürdeki boşluğu doldurmakta; ayrıca üniversitelerde kapsayıcı kültür, şeffaf iletişim ve adil yönetim politikalarının geliştirilmesine yönelik önemli katkılar sunmaktadır.
Finansal Analizde Yapay Zekânın Etkinliği: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası 100 (İMKB 100) Üzerine Kanıtlar
Bu çalışmanın amacı, yapay zekâ alanında bir teknoloji olan yapay sinir ağlarına dayalı derin öğrenme tekniklerini kullanarak makroekonomik göstergelerin Borsa İstanbul (BIST 100) endeksi üzerindeki etkilerini analiz etmektir. BIST 100 endeksini tahmin etmek için yedi makroekonomik göstergenin (Para Arzı (M2), Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), Sanayi Üretim Endeksi (SÜE), Döviz Kuru (USD/TL), Tahvil Faiz Oranları, Brent Petrol Fiyatları ve Altın Fiyatları) Ocak 2001-Ocak 2022 dönemindeki aylık kapanış fiyatları kullanılmıştır. BIST 100 endeksi, Uzun Kısa-Dönem Hafıza (LSTM) dahil olmak üzere hem derin öğrenme modelleri hem de Logit ve Probit modelleri çerçevesinde tahmin edilmiş ve bu yöntemlerin tahmin performansları karşılaştırılmıştır. Analiz sonuçları, seçilen makroekonomik değişkenlerin, BIST 100endeksi üzerindeki etkilerinin COVID-19 pandemisi ve 2008 küresel finansal krizi de dahil olmak üzere kriz dönemlerinde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, reel sektördeki değişimlerin sermaye sektörü üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu ve derin öğrenme modelinin finansal krizleri öngörmede daha başarılı olduğu görülmüştür. Analiz sonuçları, makroekonomik göstergelerin BIST 100 endeksi üzerindeki etkilerini analiz etmek için geliştirilen LSTM derin öğrenme mimarilerinin çok düşük hata seviyesine sahip olduğunu ve Logit-Probit regresyon modellerine göre daha etkin ve tatmin edici sonuçlar verdiğini göstermektedir. Bu sonuçlar gelişmekte olan piyasalara ve politika yapıcılara yol gösterici bilgiler sunmaktadır.
Dayanışma Yoluyla Güçlenme: Kadın Kooperatiflerinin Türkiye’deki Suriyeli Mülteci Kadınların Entegrasyonundaki Rolü
Suriye İç Savaşı, 21. yüzyılın en büyük mülteci krizlerinden birini tetikleyerek yaklaşık 35 milyon Suriyelinin yerinden edilmesine neden olmuştur. 2024 itibarıyla Türkiye yaklaşık dört milyon Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmaktadır. Mültecilerin entegrasyonunu kolaylaştırmak için önerilen çeşitli stratejiler arasında kadın kooperatifleri, literatürde yeterince incelenmemiş bir alan olarak öne çıkmaktadır. Bu makale, Türkiye’de yaşayan Suriyeli mülteci kadınların entegrasyon süreçlerini desteklemede kadın kooperatiflerinin potansiyel rolünü araştırmaktadır. Bu kadınların karşılaştıkları zorluklara odaklanmak yerine, çalışmada kooperatiflerin ekonomik, sosyal ve kültürel düzeyde entegrasyon sağlayan topluluk temelli mekânlar olarak dönüştürücü kapasitesi ön plana çıkarılmaktadır. Nitel saha çalışması ve ilgili akademik literatürden yararlanan makale, kadın kooperatiflerinin kapsayıcı, katılımcı ve dayanışmacı yapıları sayesinde Suriyeli ve Türk kadınlar arasında ekonomik güçlenmeyi, kültürel etkileşimi ve sosyal uyumu teşvik edebileceğini savunmaktadır. Kadınlar bu kooperatiflerde zaman geçirerek yalnızca gelir getirici beceriler edinmekle kalmamakta, aynı zamanda kültürlerarası diyalog kurmakta ve ortak günlük pratikler geliştirmektedir; bu durum da kültürel entegrasyonu doğal bir biçimde beslemektedir. Bulgular, dış finansmana bağımlılık, kurumsal destek eksikliği ve uzun vadeli politika çerçevelerinin yetersizliği gibi yapısal sınırlılıkları da ortaya koymaktadır. Buna rağmen makale, kadın kooperatiflerinin kapsayıcı ve toplumsal cinsiyete duyarlı kamu politikalarıyla desteklenmesi hâlinde sürdürülebilir mülteci entegrasyonu için umut vadeden taban örgütlenmesi modellerinden biri olduğunu ileri sürmektedir. Göç, toplumsal cinsiyet ve entegrasyon tartışmalarına katkı sunan bu çalışma, direniş, dayanışma ve güçlenmenin önemli ancak ihmal edilmiş bir alanına; “Türkiye’deki kadın kooperatiflerine” ışık tutmaktadır.
Türkiye’de Büyükşehirlerin Sektörel Kredi Performanslarının CRITIC-CODAS Yöntemiyle Değerlendirilmesi (2014 ve 2024 Yılları)
Bu çalışma, Türkiye’de 2014 ve 2024 yılları arasında büyükşehir statüsündeki illerin sektörel kredi performanslarını karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Kredi tahsisinde bölgesel farklılıklar, sektörel kredi riskleri ve geri ödeme performansları, çalışmanın temel inceleme alanlarını oluşturmaktadır. Bu amaçla 15 kriter belirlenmiş, kriter ağırlıkları CRITIC yöntemiyle hesaplanmış, kredi performansı sıralaması ise CODAS yöntemiyle yapılmıştır. Bulgular, İstanbul, Ankara ve Kocaeli gibi finansal yapısı güçlü illerin yüksek performans sergilediğini; buna karşın Mardin, Şanlıurfa ve Diyarbakır gibi illerde performansın zayıf kaldığını göstermektedir. Ayrıca, sanayi ve üretim sektörlerinde istikrarlı performans gözlenirken, inşaat ve bireysel kredi türlerinde risk artışı tespit edilmiştir. Çalışmanın sonuçları, kredi tahsis politikalarının bölgesel farklılıkları gözeterek yeniden şekillendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Elde edilen bulgular, finansal istikrarın sağlanmasına yönelik politika yapıcılara ve bankacılık sektörüne veri temelli stratejik öneriler sunmaktadır.
Kurumsal Yeşil Dönüşümün Belirleyicileri: Türkiye ve Avrupa Birliği Firmaları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz
Bu çalışma, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Dünya Bankası ve Avrupa Yatırım Bankası (EIB) tarafından yürütülen 2018–2020 İş Ortamı ve İşletme Performansı Anketi (BEEPS) verilerini kullanarak, 16 Avrupa Birliği ülkesinde faaliyet gösteren 5.871 firma ile Türkiye’deki 739 firmanın yeşil dönüşüm süreçlerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Firma düzeyindeki çevresel uygulamalardan türetilen Yeşil Dönüşüm Endeksi, medyanın üzerinde değer alan firmaları “yeşil dönüşümü gerçekleştirmiş” olarak sınıflandırmak amacıyla kullanılmıştır. Lojistik regresyon analizinde bağımsız değişkenler altı kavramsal kategori altında değerlendirilmiştir: (i) dışsal baskılar, (ii) düzenleyici çerçeve, (iii) algılanan engeller, (iv) organizasyonel kapasite, (v) operasyonel koşullar ve (vi) finansal/piyasa erişimi. Bulgular, müşteri çevre taleplerinin, enerji performans standartlarının ve resmî iş stratejilerinin her iki bölgede de yeşil dönüşümün en güçlü belirleyicileri olduğunu, ancak etkinin Türkiye’de daha yüksek olduğunu göstermektedir. AB örnekleminde ise kalite sertifikaları, kadın sahipliği ve çevresel risklere doğrudan maruz kalma gibi faktörler daha belirgin rol oynamaktadır. Finansmana erişim her iki bölgede dönüşümü desteklerken, çevre düzenlemelerinin bir engel olarak algılanması yalnızca Türkiye’de olumsuz etki yaratmaktadır. Türkiye için politika önerileri arasında piyasa temelli teşviklerin güçlendirilmesi, düzenleyici araçların tutarlı uygulanması, yeşil finansman imkânlarının artırılması, kurumsal yönetişim kapasitesinin geliştirilmesi ve operasyonel kırılganlıkların azaltılması yer almaktadır. Bu adımlar, sürdürülebilirliği yalnızca bir uyum yükümlülüğü olmaktan çıkarıp stratejik bir rekabet avantajına dönüştürerek firmaların çevresel performansını ve uzun vadeli ekonomik dayanıklılığını artıracaktır.
Vadeye Göre Farklı Zorunlu Karşılık Oranı Uygulamasının TL Mevduata Etkisi
Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de merkez bankasının vadeye göre farklılaştırılmış zorunlu karşılık uygulamasının TL mevduat gruplarına etkisini araştırmaktır. Ele alınan konuda yapılan ampirik bir çalışma olmadığı için, çalışmanın literatüre önemli bir katkı sağlaması beklenmektedir. 2011:9-2025:6 dönemi için aylık verilerle ampirik analiz yapılarak göreli zorunlu karşılık oranlarının farklı vade yapısındaki mevduatların payını nasıl etkilediği araştırılmaktadır. Yöntem olarak, yapısal kırılmaları dikkate alan Fourier birim kök testleri ve Fourier ADL eşbütünleşme testi uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkileri tahmin etmek için FMOLS tahmincisi ve hata düzeltme modeli kullanılmıştır. Fourier ADL Eşbütünleşme testi sonuçları, zorunlu karşılık oranları ile 3 aydan uzun TL mevduat grupları arasında uzun dönemli anlamlı bir ilişkinin varlığına işaret etmektedir. FMOLS tahmincisi ile yapılan uzun dönemli katsayı analizi ve hata düzeltme modeli sonuçları da Fourier ADL eşbütünleşme bulgularını doğrulamaktadır. Diğer taraftan, 3 ay ile 3 aydan kısa vadeli TL mevduat türleri ile zorunlu karşılık oranı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamaktadır. Söz konusu bulgularda, zorunlu karşılık oranlarının 3 aydan uzun TL mevduat grupları için belirgin olarak farklılaştırılmasının etkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca, zorunlu karşılıklara çok fazla amaç yüklenmesi ve bazı dönemlerde hedeflerin tam örtüşmemesinin de bu sonuçta etkili olabileceği değerlendirilmektedir. Bu çerçevede, merkez bankasının zorunlu karşılık politikalarını sadeleştirmesi faydalı olacaktır.
Y Kuşağının Yapay Zekaya Yönelik Tutumu: Örgütsel Unutma ve Psikolojik Sermaye
Bu çalışma, Y kuşağının yapay zekâya yönelik tutumlarının örgütsel unutma üzerindeki etkisini ve bu ilişkide psikolojik sermayenin aracı rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada İstanbul’da farklı sektörlerde görev yapan 325 Y kuşağı bireyden anket yoluyla elde edilen veriler kullanılmıştır. Analizler, regresyon ve yapısal eşitlik modellemesi yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiş ve aracılık etkisi AMOS yazılımında bootstrap yöntemi ile test edilmiştir. Bulgular, yapay zekâya yönelik olumlu tutumların hem psikolojik sermaye üzerinde hem de örgütsel unutma üzerinde anlamlı ve pozitif etkiler yarattığını göstermektedir. Ayrıca psikolojik sermayenin bu iki değişken arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiği tespit edilmiştir. Bu sonuç, bireylerin yapay zekâ teknolojilerine yönelik bakış açılarının yalnızca örgütsel süreçleri değil, aynı zamanda çalışanların psikolojik kaynaklarını da güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, dijital dönüşüm süreçlerinde bireysel tutumların ve psikolojik kaynakların örgütsel öğrenme ve uyum açısından kritik bir rol oynadığını vurgulamaktadır. Bu bağlamda, yapay zekâ uygulamalarına geçişte, çalışanların psikolojik sermayesinin geliştirilmesine yönelik stratejilerin kurumlar için önemli katkılar sağlayabileceği öne sürülmektedir.
Avrupa Göç Tarihine Kuramsal Bir Bakış: Güvenlikleştirme Paradigmasından Post-Kolonyal Yönelime
Avrupa göç tarihinin ve göç teorilerinin incelenmesi, günümüzde göç olgusunun çok boyutlu yapısını anlamak için kritik bir öneme sahiptir. Klasik yaklaşımlar uzun süre ekonomik faktörler ve bireysel tercihlere odaklanmış olsa da, günümüzdeki göç hareketleri yalnızca bu çerçevelerle açıklanamayacak kadar karmaşık bir nitelik taşımaktadır. Avrupa Birliği’nde giderek baskın hale gelen güvenlikleştirme paradigması, göçmenleri çoğunlukla bir tehdit unsuru olarak çerçevelemekte; bu durum sınırların militarize edilmesine, dışlayıcı politikaların yaygınlaşmasına ve göçün insanî boyutunun geri planda kalmasına yol açmaktadır. Bu çalışma, özellikle post‑kolonyal yaklaşımın sunduğu eleştirel perspektifi ön plana çıkarmaktadır. Post‑kolonyal teori, göçün tarihsel süreklilikler ve sömürgecilikten miras kalan eşitsizlikler bağlamında değerlendirilmesi gerektiğini vurgular. Eski sömürge bölgelerinden Avrupa’ya yönelen göç akışları, yalnızca ekonomik bir tercih değil, aynı zamanda kolonyal geçmişin günümüzdeki yansımalarını da ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, göç hareketlerini küresel adaletsizlikler, kimlik mücadeleleri ve kültürel melezlik ekseninde ele alarak daha bütüncül bir değerlendirme imkânı sunar. Sonuç olarak, göç politikalarının yalnızca güvenlik merkezli değil, aynı zamanda tarihsel ve eleştirel bir farkındalıkla yeniden tasarlanması gerektiği savunulmaktadır.
Dijital Tüketici Yorumlarında Duygu Analizi ile Bölgesel Memnuniyet Farklılıklarının İncelenmesi
Bu araştırma, Komagene, Maydanoz Döner ve Popeyes markalarına ait dijital tüketici yorumlarını, Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinden seçilen on dört il özelinde duygu analizi yöntemiyle inceleyerek, tüketici memnuniyetinin bölgesel farklılıklarını kapsamlı bir şekilde ortaya koymayı hedeflemiştir. Çalışmada MAXQDA ve Excel araçları kullanılarak olumlu ve olumsuz yorumlar sistematik biçimde ayrıştırılmış, bölgesel tüketici memnuniyeti farklı boyutlarıyla detaylı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, Komagene’nin İç Anadolu ve Marmara bölgelerinde yüksek olumlu yorum oranları ile öne çıktığını, Maydanoz Döner’in Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde hizmet kalitesi ve memnuniyet odaklı olumlu performans sergilediğini göstermiştir. Popeyes ise çoğu bölgede düşük olumlu ve yüksek olumsuz yorum oranları ile geri planda kalmış, olumsuz yorumlar ağırlıklı olarak hizmet sorunları ve memnuniyetsizlikten kaynaklanmıştır. Bölgesel analiz, markalar arasında ve bölgeler arasında belirgin farklılıklar ortaya koymuş, memnuniyet ve hizmet kalitesi odaklı Öz Bu araştırma, Komagene, Maydanoz Döner ve Popeyes markalarına ait dijital tüketici yorumlarını, Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinden seçilen on dört il özelinde duygu analizi yöntemiyle inceleyerek, tüketici memnuniyetinin bölgesel farklılıklarını kapsamlı bir şekilde ortaya koymayı hedeflemiştir. Çalışmada MAXQDA ve Excel araçları kullanılarak olumlu ve olumsuz yorumlar sistematik biçimde ayrıştırılmış, bölgesel tüketici memnuniyeti farklı boyutlarıyla detaylı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, Komagene’nin İç Anadolu ve Marmara bölgelerinde yüksek olumlu yorum oranları ile öne çıktığını, Maydanoz Döner’in Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde hizmet kalitesi ve memnuniyet odaklı olumlu performans sergilediğini göstermiştir. Popeyes ise çoğu bölgede düşük olumlu ve yüksek olumsuz yorum oranları ile geri planda kalmış, olumsuz yorumlar ağırlıklı olarak hizmet sorunları ve memnuniyetsizlikten kaynaklanmıştır. Bölgesel analiz, markalar arasında ve bölgeler arasında belirgin farklılıklar ortaya koymuş, memnuniyet ve hizmet kalitesi odaklı olumlu geri bildirimler ile hizmet sorunu ve memnuniyetsizlik odaklı olumsuz yorumların markaların stratejik konumlarını etkilediğini göstermiştir. Araştırma, Türkiye genelinde tüm coğrafi bölgeleri kapsayan ve söz konusu üç markayı ele alan ilk dijital yorum analizine dayanan çalışma olma özelliği taşımakta olup, işletmelere strateji geliştirme imkânı sunarken, literatüre özgün bir bölgesel perspektif kazandırmaktadır.
Kamu Politikalarına Sivil Katılımda Kamu Vatandaş İşbirliği (KAVİ) Modeli ve Modelin Geliştirilmesine Yönelik Öneriler
Küresel değişimler, kamu politikasının planlama ve uygulama yöntemlerinde de farklılaşmalara neden olmaktadır. Bu anlamda en köklü değişikliklerin gözlemlendiği alanlardan biri de kamu politika finansmanıdır. Devletçi bir çizgiden Kamu-Özel İşbirliği’ne (KÖİ) ve vatandaş katılımına kadar çeşitlenen uygulamalar, finansman alanında farklı dönemlerde öne çıkmıştır. Son 40 yıllık süreçte etkili olan ve KÖİ’yi de içeren neoliberal politikalar ise günümüzde çeşitli yönleriyle eleştirilmekte ve son yıllarda kamu yönetiminde Yeni Kamu Yönetişimi (YKY) ve Yeni Kamu Hizmeti (YKH) gibi yaklaşımların da merkezinde yer alan şeffaflık, katılımcılık, hesap verebilirlik gibi yönleriyle yönetişim odaklı uygulamalar gündeme gelmektedir. Bu çalışmada günümüz koşullarında uygulanma potansiyeli taşıyan bir örnek olarak Demirdaş’ın (2023a; 2023b) vatandaş katılımı temelinde önerdiği Kamu-Vatandaş İşbirliği (KAVİ) modelinin ne yönde geliştirilebileceği sorusu üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda Yeni Kamu İşletmeciliği (YKİ) ve YKİ’ye yönelik eleştiriler içeren YKY ve YKH yaklaşımları karşılaştırmalı şekilde ele alınmıştır. Bununla bağlantılı olarak farklı dönemlerde öne çıkan Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve KÖİ gibi uygulamalar da KAVİ modelinin geliştirilmesi hedefiyle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Modelin uygulanabilirliğini güçlendirecek noktalar; ilgili yasal çerçeveye uyum kapasitesi ve olası uygulama alanları konusunda tartışma ve değerlendirmelerle analiz edilmiş ve mevcut yasal düzenlemeler üzerinden öneriler geliştirilmiştir. Modelin geliştirilmesi bakımından finansal yönüyle kitlesel fonlama uygulamasına gidilmesi ve bunun vatandaş odaklı bir çerçevede hayata geçirilmesi; yönetsel yönüyle vatandaş katılımına öncelik veren Kamu Girişim Şirketleri’nin oluşturulması önerilmektedir. Konuya ilişkin gelecek çalışmalarda modelin uygulama alanlarının zenginleştirilmesi, veriler ışığında fizibilite sınamaları ve düzenleyici etki analizleri gibi konuların ele alınması, kamu politikaları finansmanında uygulanabilirliğinin tespitine katkıda bulunma potansiyeli taşımaktadır.
Yönetim Disiplininde Metaforla Düşünmek: Kavramsal Konforun Eleştirisi
Bu çalışma, yönetim literatüründe metafor kullanımını eleştirel bir bakışla inceleyerek metaforların çoğu zaman kavramsal indirgemeciliği aşamadığını savunmaktadır. Karmaşık örgütsel olguları anlaşılır kılma potansiyeline sahip olan metaforlar, aynı zamanda gerçekliği çarpıtma, anlamı daraltma ve tek boyutlu düşünce üretme riskleri taşımaktadır. Araştırmada nitel, yorumlayıcı ve eleştirel bir tasarım benimsemiştir. Bu doğrultuda Türkiye’de yönetim, liderlik ve örgüt bağlamında yapılmış metafor analizi çalışmaları Google Scholar ve Dergipark veri tabanlarında taranmıştır. Belirlenen altı çalışmadan yalnızca yönetim ve örgüt alanına odaklanan üçü ayrıntılı olarak incelenmiştir. Araştırmaya dahil edilen çalışmalarda katılımcılardan metafor üretimi isteme, içerik veya tematik analiz yapma ve yöntemi açık biçimde raporlama seçim kriteri olarak belirlenmiştir. İncelenen çalışmaların tamamında metaforların sistematik yöntemler yerine sezgisel yaklaşımlarla tespit edildiği, Kavramsal Metafor Teorisi, söylemsel bağlam analizi veya sistematik tanılama prosedürlerinin kullanılmadığı belirlenmiştir. Bu durum, bulguların kuramsal ve analitik derinliğini sınırlamakta; metaforların ideolojik ve normatif etkilerinin tartışılmaması ise bağlamsal üretim koşullarını görünmez kılmaktadır. Yöntemsel eksiklikler, kavramsal konfor alanları oluşturarak teorik görüş açısının kapanmasına neden olmaktadır. Çalışma, metaforların yönetim araştırmalarında indirgemeci biçimde değil, ampirik veriler ve disiplinler arası içgörülerle desteklenen modellerde kullanılmasını önermektedir. Gelecekte yapılacak araştırmalarda Kavramsal Metafor Teorisi, eleştirel söylem çözümlemesi ve sistematik tanılama tekniklerinin bütünleştirilmesi, metafor analizinin açıklıyıcılığını artırarak yönetim bilgisinin derinliğine ve geçerliliğine önemli katkılar sağlayacaktır.
Deprem Sonrası Atık Yönetimi Politikalarının Ekonomik Boyutları: Sürdürülebilirlik Temelli Karar Verme Yaklaşımlarıyla Modelleme ve Uygulama Önerileri
Depremler gibi büyük ölçekli doğal afetler, etkili bir şekilde yönetilmediğinde, uzun vadeli çevresel, ekonomik ve halk sağlığı açısından ciddi tehditler oluşturan büyük miktarda atığın ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Deprem sonrası moloz yönetimi üzerine çeşitli çalışmalar yapılmış olsa da, özellikle sürdürülebilirlik, sıfır atık ve döngüsel ekonomi perspektiflerinden afet sonrası iyileşme süreçlerine etkisi konusunda literatürde önemli bir boşluk bulunmaktadır. Bu çalışma, 2008 Sichuan ve 2023 Türkiye-Suriye depremlerini karşılaştırmalı olarak inceleyerek, afet atık yönetiminde sürdürülebilir uygulamaların rolünü değerlendirmeyi; geri dönüşüm odaklı stratejiler, dayanıklı yapılaşma politikaları ve ulusal atık yönetimi standartları yoluyla toplumsal ve ekolojik etkilerin azaltılmasına katkı sağlayacak en uygun yönetim modelinin belirlenmesini amaçlamaktadır. Ancak bu bağlamda karar verme süreci, çoklu kriterler ve alternatifler nedeniyle oldukça karmaşık hale gelmektedir. Bu nedenle, depreme eğilimli bölgelerde sürdürülebilir afet yönetimi politikalarının ve döngüsel ekonomi temelli moloz yönetimi uygulamalarının geliştirilmesi; çevre sorunlarına entegre, karşılaştırmalı ve çok kriterli analizlere dayalı yeni karar alma yaklaşımlarının benimsenmesini gerektirmektedir. Bu şekilde, afetler sonucu oluşan büyük miktardaki atığın daha etkin şekilde yönetilmesi mümkün olacak, çevresel tahribat en aza indirilecek ve sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu bir iyileşme süreci desteklenecektir.
Dijital İletişimde Toplumsal Rıza Üretimi: Togg’un X Platformundaki Paylaşımları Üzerine Bir Analiz
Dijital iletişimin kamusal alandaki etkisinin arttığı günümüzde, X platformu, kurumların kamuoyunu etkileme ve yönlendirme çabalarında önemli bir araç hâline gelmiştir. Çalışmanın amacı, dijital iletişim ortamlarında toplumsal rızanın nasıl üretildiğinin ortaya koyulabilmesidir. Bu doğrultuda, Türkiye’nin yerli otomobil markası TOGG’un X platformundaki 23.12.2019–01.05.2025 tarihleri arasındaki paylaşımları, içerik analizi ve göstergebilimsel çözümleme tekniğinden yararlanılarak analiz edilmiştir. Araştırma, Lippmann’ın kamuoyu kuramı, Bernays’ın rıza mühendisliği yaklaşımı ve Chomsky-Herman’ın propaganda modeli çerçevesinde yürütülmüştür. Analiz sonucunda, TOGG’un yerli ve milli vurgular, kültürel semboller, üretim başarıları ve erişilebilirlik temaları aracılığıyla hem duygusal hem ideolojik düzeyde toplumsal rıza üretmeyi hedeflediği tespit edilmiştir.
Yapay Zekâ Benimsenmesi ile Marka Sermayesi Arasındaki Karşılıklı Etkileşim: Türkiye Üzerine Ampirik Bir İnceleme
Günümüzün dijitalleşen iş dünyasında, Yapay Zekâ (YZ) teknolojilerinin benimsenmesi, iç marka yönetimi açısından işletmeler için stratejik bir unsur haline gelmiştir. Bu araştırmanın amacı, çalışan algısı temelinde YZ Benimsenmesinin (YZB), Çalışan Temelli Marka Sermayesi (ÇTMS) üzerindeki etkisini incelemek ve bu iki değişken arasındaki karşılıklı ilişkiyi değerlendirmektir. Araştırma, nicel yönteme dayalı olarak nedensel (ilişkisel) tarama deseniyle yürütülmüştür. Veriler, kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen ve Türkiye’de YZ teknolojilerini aktif biçimde kullanan işletmelerde görev yapan 398 çalışandan çevrim içi anket yoluyla elde edilmiştir. Veri toplama aracında, Türkiye’de müşteri temelli geliştirilen marka sermayesi ölçeği çalışanlara uyarlanmış; uyarlamanın geçerliliği ön analiz ve pilot çalışmayla test edilmiştir. Analiz sürecinde IBM SPSS for Windows v.22’de faktör yapısı incelenmiş, ardından IBM SPSS AMOS v.24 ile yapısal eşitlik modellemesi gerçekleştirilerek model doğrulanmış ve test edilmiştir. Bulgular, YZB’nin ÇTMS’yi, ÇTMS’nin de YZB’yi anlamlı ve pozitif yönde etkilediğini göstermiş; değişkenler arasında çift yönlü bir ilişki olduğu saptanmıştır. Bu etkiler, YZB için Kaynak Tabanlı Görüş ve Dinamik Yetenekler Kuramı; ÇTMS için ise Örgütsel Kimlik ve Sosyal Değişim Kuramı çerçevesinde açıklanmaktadır. Sonuçlar, YZ teknolojilerinin çalışan temelli marka değeri ve rekabet avantajı açısından kritik rol oynadığını ortaya koymaktadır.
Bağımsız Denetim Şirketlerinin Kalite Yönetim Standartlarını Uygulama Düzeyleri Üzerine Bir Araştırma: İstanbul İli Uygulaması
Bağımsız denetim kalitesinin sağlanabilmesi, bu faaliyetlerin belirli bir standardizasyon çerçevesinde yürütülmesine bağlıdır. Söz konusu standardizasyon ise Kalite Yönetim Standartlarının etkin bir şekilde uygulanmasıyla mümkün hale gelmektedir. Ancak literatür incelendiğinde, bu standartların ne ölçüde etkin bir şekilde uygulandığı konusunu yeterince ele alınmadığı görülmektedir. Bu Bağlamda çalışmanın amacı, bağımsız denetim şirketlerinin Kalite Yönetim Standartlarını uygulama düzeylerini ölçmek ve bu uygulama düzeylerinin çeşitli demografik ve mesleki değişkenlere göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğini belirlemektir. Çalışmanın kapsamı, Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) resmi sicil kayıtlarına göre KAYİK dâhil İstanbul ilinde faaliyet gösteren ve değerlendirmeye alınan 106 bağımsız denetim şirketinden oluşmaktadır. Araştırma sonucunda bağımsız denetim şirketlerinin Kalite Yönetim Standartlarını uygulama düzeylerinin oldukça yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bağımsız denetçilerin büyük çoğunluğunun Kalite Yönetim Standartları hakkında yüksek bilgi düzeyine sahip olduğu ve bu bilginin şirket içi sürekli eğitimlerle desteklendiği belirlenmiştir. Ancak, şirketlerdeki deneyim dağılımının genç denetçiler lehine yoğunlaşması ve uluslararası şirketlerin görece düşük temsiliyeti, sektörün gelişimine yönelik değerlendirilmesi gereken unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Denetim kalitesinin sürdürülebilirliği açısından, özellikle deneyimli denetçilerin bilgi ve tecrübelerini genç denetçilere aktarımı ve küresel standartlara uyum konularında odaklanılması gerektiği anlaşılmaktadır. Bunun yanı sıra, Kalite Yönetim Standartlarının uygulanma düzeyinin büyük ölçüde deneyim, yetki, şirket içi eğitimler ve şirketin büyüklüğü gibi faktörlerle belirlendiğini; buna karşılık cinsiyet, eğitim düzeyi ve hizmet sunduğu sektör gibi değişkenlerin bu düzey üzerinde sınırlı bir etkiye sahip olduğu görülmektedir.
Annelik ve Alışveriş Davranışları: Annelerin Kendi İhtiyaçları ile Çocuklarının İhtiyaçları Arasındaki Toplumsal Cinsiyet Temelli Denge
Bu çalışma, aile yapısı içerisindeki annelik kimliğinin günümüz tüketim pratikleriyle nasıl ilişkilendiğini anlamayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, 12 yaşından küçük çocuğu olan 12 anneyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler MEC (Means-End Chain) modeli çerçevesinde analiz edilmiş; katılımcı ifadeleri özellik-sonuç-değer zincirleri doğrultusunda kodlanarak temalar hâlinde sınıflandırılmıştır. Çalışmada sekiz ana tema belirlenmiştir: Yoğun annelik ve bireysel tüketimden vazgeçiş, gelişim ve sağlık odaklı özenli tüketim, denge arayışı, sosyal onay arayışı, bağımsız ebeveynlik çabası, ihtiyaca dayalı alışveriş, dijital etkiler ve görünürlük gibi temalar anneliğin sadece bakım verme faaliyeti değil, aynı zamanda aile kurumu içinde üstlenilen duygusal, ekonomik ve kültürel bir sorumluluk alanı olduğunu göstermektedir. Bulgular, annelerin tüketim kararlarında çocuklarının ihtiyaçlarını merkeze alırken, kendi bireysel ihtiyaçlarını geri planda bıraktığını; bu durumun ise sıklıkla "iyi anne" olma anlayışı ve aile içinde ideal kadın rolünü yerine getirme arzusu ile özdeşleştirildiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, MEC tekniği ile annelik ve tüketim ilişkisinin değer odaklı analizine odaklanarak literatüre metodolojik bir katkı sunmaktadır. Ayrıca pazarlama iletişiminde annelik temsillerine eleştirel bir perspektifle yaklaşılmasını ve tüketici politikalarının kadınların duygusal emeğini göz önünde bulundurarak geliştirilmesini önermektedir.
Marka Gururu Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
Bu çalışma, marka gururu ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmasını, geçerlik ve güvenirliğinin test edilmesini amaçlamaktadır. Marka gururu, tüketicilerin markayla kurduğu duygusal ve psikolojik bağın bir sonucu olarak, çeşitli tüketici davranışlarını etkileyen önemli bir unsurdur. Tüketiciler, gurur duydukları markalara karşı daha yüksek bir aidiyet duygusu geliştirir; bu da marka sadakati, tekrar satın alma eğilimi, olumlu ağızdan ağıza iletişim ve markayı savunma gibi davranışlara yansır. Bu doğrultuda, ölçeğin Türkçe versiyonunun geliştirilmesi, ölçüm aracının psikometrik açıdan sağlamlığının incelenmesi ve Türkçe literatüre katkı sağlayacak olması çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Araştırmada temel alınan marka gururu ölçeği tüketicilerin bir markaya yönelik hissettikleri gurur düzeyini ölçmeye odaklanmaktadır. Uyarlama sürecinde, ölçeğin Türk dili bağlamında anlam bütünlüğünü koruyarak özgün yapısına uygun hale getirilmesi hedeflenmiştir. Çalışma örneklemini farklı yaş ve sosyo-ekonomik düzeylerden 484 katılımcı oluşturmuştur. Elde edilen veriler doğrulayıcı faktör analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analizler sonucunda, ölçeğin iki boyutlu yapısının (bireysel marka gururu ve kolektivist marka gururu) Türkçe örneklemde geçerliliğini koruduğu belirlenmiştir. Ayrıca Cronbach alfa katsayıları ve bileşik güvenirlik değerleri ölçeğin yüksek derecede güvenilir olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, marka gururu ölçeğinin Türk tüketiciler üzerinde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ortaya koymaktadır.
Kurumsal Kalite ve İnsani Gelişme İlişkisi: OECD Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Panel Nedensellik Analizi
Kurumsal kalite ve insani gelişme, ekonomik ve sosyal kalkınmanın sürdürülebilirliği açısından birbirini tamamlayan iki temel unsurdur. Kurumların etkinliği, hesap verebilirliği ve şeffaflığı ekonomik performansı, yatırım ortamını ve toplumsal refahı doğrudan etkilerken; insani gelişme, bireylerin eğitim, sağlık ve yaşam standartlarındaki ilerlemeler yoluyla kalkınmanın insana yönelik boyutunu yansıtmaktadır. Ancak, bu iki değişken arasındaki ilişki literatürde sınırlı sayıda çalışmada incelenmiş, aralarındaki nedensellik bağını ortaya koyan kapsamlı bir araştırmaya ise rastlanmamıştır. Bu çalışma, 2000-2021 döneminde söz konusu değişkenler arasında nedensel bir ilişkinin var olup olmadığını ortaya koyarak literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini 35 OECD üyesi ülke oluşturmaktadır. Kullanılan veriler, Human Development Index (İnsani Gelişme Endeksi) ve Worldwide Governance Indicators veri setlerinden elde edilmiştir. Uygun nedensellik testinin belirlenebilmesi amacıyla serilerde homojenlik, yatay kesit bağımlılık ve durağanlık analizleri yapılmış; elde edilen sonuçlara göre Juodis, Karavias ve Sarafidis (2021) tarafından geliştirilen Panel Granger Nedensellik Testi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, kurumsal kalite ile insani gelişme arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunduğunu göstermektedir. Bu bulgu, güçlü kurumsal yapıların insani gelişmeyi desteklediğini, yüksek insani gelişmişlik düzeyinin ise kapsayıcı, etkin ve adaletli kurumların oluşumunu teşvik ederek kurumsal kaliteyi güçlendirdiğini ortaya koymaktadır.
Türkiye’de Yaratıcı ve Kültürel Endüstrilerin Sosyo-Kurumsal Belirleyicileri: Florida’nın 3T Modeli Çerçevesinde Bir Analiz
Bu çalışma, Türkiye’de yaratıcı ve kültürel endüstrilerin (YKE) istihdam kapasitesini belirleyen sosyo-kurumsal faktörleri Florida’nın (2002) ortaya koyduğu 3T modeli (teknoloji, yetenek, hoşgörü) çerçevesinde incelemektedir. Çalışmada, 2011–2023 dönemine ait 12 İBBS-1 bölgesini kapsayan dengeli panel veri seti kullanılmış ve sabit etkiler, rassal etkiler ile Driscoll–Kraay dayanıklı tahminciler uygulanmıştır. Ampirik bulgular, teknoloji bileşenini temsil eden hanehalkı internet kullanımı ile Ar-Ge harcamalarının hem istihdam hem de işyeri sayısı üzerinde anlamlı ve pozitif etkiler yarattığını göstermektedir. Yetenek faktörüne ilişkin sonuçlar, üniversite mezuniyet oranının yaratıcı sektörlerde istihdam ve girişim sayısını önemli ölçüde artırdığını, lise mezuniyet oranının ise anlamlı bir etkisinin bulunmadığını ortaya koymaktadır. Hoşgörü göstergesi olarak kullanılan sivil toplum kuruluşlarının yaygınlığı, her iki bağımlı değişken açısından da pozitif ve güçlü bir belirleyici olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca COVID-19 pandemisi, sektörde istihdam üzerinde olumsuz etki yaratırken, işyeri sayıları üzerinde anlamlı bir değişime yol açmamıştır. Elde edilen sonuçlar, Türkiye’de yaratıcı ve kültürel endüstrilerin gelişiminin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda dijitalleşme, yükseköğretim ve toplumsal kapsayıcılıkla bütünleşik politikalar gerektirdiğini göstermektedir. Bu bağlamda, dijital altyapının güçlendirilmesi, yükseköğretimde yaratıcı alanların desteklenmesi ve kapsayıcı kültürel politikaların geliştirilmesi Türkiye’nin küresel yaratıcı ekonomideki konumunu güçlendirmek açısından kritik öneme sahiptir.
Sosyal Medyanın Finansal Okuryazarlık Üzerindeki Etkisi: Samsun Örneği
Bu çalışma, Samsun ilinde ikamet eden 18 yaş ve üzeri bireyler üzerinde yürütülen anket çalışması aracılığıyla finansal okuryazarlık (FO) düzeyini ve sosyal medya kullanımının FO üzerindeki etkisini incelemektedir. OECD/INFE çerçevesi temel alınarak yapılandırılan anket formu, üç ana bölümden oluşmaktadır: katılımcıların demografik özellikleri, temel finansal bilgi düzeyleri ve sosyal medyanın finansal amaçlı kullanımı. Toplam 401 katılımcıdan çevrim içi olarak toplanan veriler SPSS 21.0 programında analiz edilmiştir. Bulgular, genel FO düzeyinin düşük olduğunu; ancak yaş, eğitim ve gelir düzeyi arttıkça anlamlı biçimde yükseldiğini göstermektedir. Erkek katılımcılar kadınlara kıyasla daha yüksek puanlar almıştır. Kredi kartı ve bireysel emeklilik sistemi (BES) kullanımı, FO üzerinde pozitif etkili bulunurken; internet bankacılığı kullanımının anlamlı bir farklılık yaratmadığı saptanmıştır. Sosyal medya kullanımı ile FO arasında zayıf fakat istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bu durum, sosyal medyanın finansal bilgiye erişimi kolaylaştırabileceğini ancak tek başına etkili bir öğrenme ortamı sunamayabileceğini göstermektedir. Sonuçlar, FO’nun yalnızca bilişsel bir yeterlilik değil; aynı zamanda deneyim, tutum ve davranışla gelişen çok boyutlu bir alan olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, özellikle kadınlar, gençler ve düşük gelirli gruplara yönelik yerel düzeyde dijital içerik destekli FO eğitim programlarına duyulan ihtiyaca dikkat çekmektedir. Belediyeler, STK’lar ve finansal kurumların iş birliğiyle geliştirilecek bütüncül müdahale modelleri, toplumsal düzeyde FO’nun artırılmasına katkı sağlayabilir.
Sosyal Konut için Mekânsal Optimizasyon Modeli
This study explains the price interactions in the housing market using a spatial framework. Introduced spatial model connects the average Euclidean distance between social and luxury houses to house pricing. When a cheaper alternative exists, even if it’s not perfect, there will be pressure on the prices of expensive goods or services. In addition to this, the cost, and hence the price of houses, depends on the price of lots. Lots closer to highly priced house clusters tend to be more expensive. Concerning social justice, the social planner aims to produce as many social houses as possible. Also, in line with macroeconomic stability aim, government tries to keep the house price index low. These goals, however, presents a dual optimization problem. The planner must allocate the social houses far away from luxury houses to maximize their number. On the other hand, in order to keep the housing price index low, social houses must be built near to luxury houses in order to create a serious price pressure. The model introduced in this paper provides a method for balancing social fairness with economic viability. Introducing models with dynamic factors such as population growth and migration could be considered for further research. Also, testing the models in different urban areas could be a good option. By connecting spatial planning with economic and social goals, this study adds an analytical aspect to sustainable urban design and fair housing policy.
Türkiye’nin Tarım İhracatındaki Rekabetçi Konumunun Seçilmiş Rakip Ülkeler ile Karşılaştırmalı Analizi
Bu çalışma, 2014 ile 2023 yılları arasında Türkiye'nin tarım ihracatındaki rekabet gücünü Açığa Çıkan Karşılaştırmalı Üstünlük (RCA) ve Simetrik RCA (RSCA) endekslerini kullanarak ölçmekte ve bulguları Brezilya, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Çin, İtalya, İspanya ve Hollanda gibi yapısal olarak benzer ekonomilerle karşılaştırmaktadır. Veriler, Türkiye'nin tarım ihracatının 2014 yılında 19,54 milyar ABD dolarından 2023 yılında 30,26 milyar ABD dolarına yükseldiğini ve dönem ortalamasının 21,47 milyar ABD doları olduğunu göstermektedir. Tarım sektöründe RCA değerleri 1,56 ile 1,85 arasında değişirken, ortalama 1,67 olarak gerçekleşmiştir. RSCA ise 0,22 ile 0,30 arasında kalarak ortalama 0,25 olarak gerçekleşmiş ve Türkiye'nin kalıcı karşılaştırmalı üstünlüğünü teyit etmiştir. Karşılaştırmalı olarak, Brezilya'nın ortalama RCA ve RSCA değerleri sırasıyla 5,87 ve 0,71 ile oldukça yüksektir, ABD ve Kanada'nın RCA değeri ise 1,64 ve 1,83, RSCA değeri ise 0,24 ve 0,29'dur. İtalya ve İspanya'da RCA 0,6 ile 1,1 arasında değişirken, RSCA çoğunlukla negatiftir. Hollanda'da ise RCA 0,95 ile 1,10 arasında değişirken, RSCA -0,02 ile 0,05 arasında değişmektedir. Sonuç olarak, Türkiye benzer Avrupa ekonomilerine kıyasla daha güçlü bir tarımsal rekabet gücüne sahip olmakla birlikte, Brezilya ve Ukrayna gibi yüksek RCA'ya sahip üreticilere kıyasla orta düzeyde bir konumdadır. Ukrayna'da RCA'nın 4,57 ile 8,44 arasında, RSCA'nın ise 0,64 ile 0,79 arasında değişmesi ve Türkiye'de RSCA değerlerinin 2019-2023 döneminde 0,22'den 0,26'ya yükselmesi, daha yüksek katma değer ve verimliliğe odaklanan politikaların önemini vurgulamaktadır.
Doğrudan Yabancı Yatırımlar, Enflasyon Oranları ve Ekonomik Büyümenin Ticaret Açıklığı Üzerindeki Asimetrik Etkileri: Gelişmiş Ülkelerde Panel Kantil Regresyon Yaklaşımı
Bu çalışmada, 1990-2023 dönemlerinde, gelişmiş 11 ülkeye (Belçika, Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Hollanda, İsveç, İsviçre, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri) ait ticaret açıklığı (export+import/GDP), doğrudan yabancı yatırımlar (DYY), enflasyon oranları ve ekonomik büyüme arasındaki uzun dönemli ilişkiler panel veri analiz yöntemleriyle incelenmiştir. Ampirik bulgular, ticaret açıklığı ile söz konusu makroekonomik değişkenler arasında uzun vadeli eşbütünleşik ilişkilerin varlığına işaret etmektedir. Panel kantil regresyon analizine dayanan momentler metoduna göre, DYY'nin tüm kantillerde ticaret açıklığını azaltıcı yönde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü bir etkisi bulunmuştur. Bu etkinin, özellikle ticaret açıklığının düşük olduğu kantillerde daha belirgin olduğu görülmektedir. Ayrıca, enflasyon oranlarının ticaret açıklığı üzerindeki etkisi ise alt kantillerde daha güçlü iken, üst kantillere çıkıldıkça azaldığı ve ekonomik büyümenin etkisinin ters yönlü olduğu, ticaret açıklığının düşük seviyelerinde daha zayıf, yüksek seviyelerinde ise daha kuvvetli olduğu tespit edilmiştir.
Aşçılık Eğitimi Alan Öğrencilerin Yeme Pratikleri Üzerine Bir Değerlendirme
Bu çalışma, aşçılık eğitimi alan öğrencilerin yeme pratiklerini bireysel, ekonomik, sosyo – kültürel ve eğitsel faktörler bağlamında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik yaklaşım doğrultusunda yürütülmüştür. Çalışmanın katılımcılarını, amaçlı örnekleme yöntemi çerçevesinde seçilen Eskişehir ilinde aşçılık öğrenimi gören 1. ve 2. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde, öğrencilerin deneyimlerini ayrıntılı olarak ifade edebilmelerine imkân tanıyan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler, nitel veri analiz tekniklerinden içerik analizi ile sistematik biçimde çözümlenmiştir. Analiz sonucunda öğrencilerin yeme pratiklerini etkileyen altı ana tema belirlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin önemli bir kısmının düzensiz ve sağlıksız beslendiğini; öğün atlama, yetersiz beslenme ve hazır gıda tüketimi gibi alışkanlıkların oldukça yaygın olduğunu ortaya koymuştur. Bu durumun nedenleri arasında zaman yetersizliği, ekonomik kısıtlılık, gıda sektöründeki fahiş fiyatlar, sosyal çevre etkisi ve motivasyon düşüklüğü gibi unsurların bulunduğu saptanmıştır. Aşçılık eğitimi öğrencilerde sağlıklı beslenme konusunda farkındalık yaratmakla birlikte, bu farkındalık çoğu zaman davranışa dönüşmemektedir. Ayrıca, elde edilen bulgulardan eğitim içeriklerinin sektörel beklentileri karşılamada yetersiz kaldığı ve uygulamalı öğrenme süreçlerinin eksik olduğu belirlenmiştir. Bu bağlamda, mesleki eğitim müfredatlarının yalnızca sektörel/teknik yeterliliklere odaklanmayıp, aynı zamanda öğrencilerin yaşam becerileri ve sağlıklı beslenme öz yeterliliğini geliştirecek şekilde entegre edilmesi önerilmektedir.
Fitness Hizmetlerinde Değeri Birlikte Yaratmanın Öncülü ve Sonuçları Üzerine Bir Araştırma
Günümüzde müşteriler hizmetlerin hem üreticisi hem de tüketicisi olarak görülmekte; hizmet sürecine katılımları hem işletmeler hem de müşteriler için önemli değer yaratmaktadır. Fitness merkezlerinde bu katılım, üyelerin öz-yeterliğinden etkilenen sorumlu davranış, savunuculuk ve yardımcı olma davranışları şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma, fitness hizmeti kullanıcıları arasında değeri birlikte yaratma davranışlarının öncülünü ve sonuçlarını incelemiştir. Öz-yeterlik öncül değişken olarak ele alınırken, müşteri sadakati, spor yaşam memnuniyeti ve yaşam doyumu sonuç değişkenleri olarak modellenmiştir. Veriler, amaçlı örnekleme ile seçilen ve en az bir aylık deneyime sahip İstanbul, Ankara, İzmir ve Eskişehir’deki 384 fitness merkezi üyesinden anket yoluyla toplanmış; yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Bulgular, öz-yeterliğin sorumlu davranış, savunuculuk ve yardımcı olma davranışlarını desteklediğini göstermiştir. Savunuculuk müşteri sadakatini anlamlı biçimde artırırken, üç davranışın tamamı spor yaşam memnuniyeti ve yaşam doyumunu artırmıştır. Spor yaşam memnuniyeti ayrıca yaşam doyumunu ve sadakati daha da yükseltmiştir. Sonuçlar, müşteri katılımının yalnızca ekonomik çıktılara değil, bireysel iyilik hâline de katkı sunduğunu ve fitness hizmetlerinde birlikte değer yaratmanın çok boyutlu niteliğini vurgulamaktadır.
Bankaların Fiyat/Kazanç Oranı ve Piyasa Değeri/Defter Değeri Oranının Hisse Senedi Fiyatları Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi: Türkiye’de Panel Veri Analizi
Çalışmanın amacı, piyasa çarpanları olan fiyat/kazanç oranı ve piyasa değeri/defter değeri oranının bankaların hisse senedi fiyatları üzerindeki etkilerini belirlemektir. Çalışma, üç aylık banka verileri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma dönemi 2011-2024 yıllarını kapsamaktadır. Bu dönemde Türkiye'de Borsa İstanbul'da sürekli işlem gören 6 büyük ticari bankanın panel verileri analiz edilmiştir. Çalışmada, FMOLS ve DOLS tahmin yöntemleri kullanılmış ve son olarak tahminler Robust en küçük kareler modeli ile test edilmiştir. Tüm tahmin yöntemlerinde aynı istatistiksel olarak anlamlı bulgular elde edilmiştir. Bankaların hisse senedi fiyatları bağımlı değişken olarak kabul edilmiştir. Fiyat/kazanç oranı ve piyasa değeri/defter değeri oranının hisse senedi fiyatını anlamlı şekilde etkileyen bağımsız değişkenler olduğu bulunmuştur. Piyasa değeri/defter değeri oranı için ilişkinin yönü negatif iken, fiyat/kazanç oranı için pozitif bir etki gözlenmiştir. Piyasa katılımcıları, çarpanların hisse senedi fiyatlarını nasıl etkileyeceği konusunda farklı yorumlara sahip olabilirler. Araştırmanın bulgularına göre, fiyat/kazanç oranının negatif etkisi, bu çarpanın şirketin düşük veya yüksek değerlemesini gösterdiğini ortaya koymaktadır. Düşük değerleme durumunda, çarpan düşük olduğunda, düşük değerlemeyi telafi etmek için fiyat artmalı, yüksek değerleme durumunda ise, çarpan yüksek olduğunda, telafi etmek için fiyat düşmelidir. Piyasa değeri/defter değerinin pozitif etkisi ise, bu çarpanın şirketin mevcut durumuna ilişkin beklentileri tam olarak yansıttığını göstermektedir.
Aşurenin Çok Boyutlu İşlevleri: Gastronomi ve Sosyal Ekonomi Perspektifinden Tematik Bir İnceleme
Bu araştırma, aşurenin gastronomi merkezli çok boyutlu işlevlerini Sosyal Sermaye Teorisi bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Literatürde aşureye ilişkin pek çok dini, tarihi ve kültürel çalışma bulunmasına rağmen, bu ritüelin gastronomi disiplini çerçevesinde sosyal sermaye üretimi, dayanışma ekonomisi ve kültürel miras aktarımı açısından değerlendirilmesine yeterince odaklanılmamıştır. Bu eksiklikten hareketle çalışmada, aşurenin yalnızca bir ritüel yemek değil, aynı zamanda toplumsal belleği güçlendiren ve farklı topluluklar arasında bağ kuran çok boyutlu bir kültürel unsur olduğu varsayılmıştır. Araştırmada nitel bir yaklaşım benimsenmiş, veri toplama sürecinde literatür taraması ve doküman incelemesi yöntemleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler, tematik içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş; kodlama sürecinde kaynaklarda tekrarlanan kavramlar belirlenerek sosyal, ekonomik, kültürel ve sembolik olmak üzere dört ana tema altında sınıflandırılmıştır. Analiz sonucunda, aşurenin sosyal boyutta paylaşma, dayanışma ve komşuluk ilişkilerini güçlendiren bir işlev üstlendiği; ekonomik boyutta yerel üretime, tarımsal çeşitliliğe ve dayanışma ekonomisine katkı sunduğu; kültürel boyutta somut olmayan kültürel miras niteliği taşıdığı; sembolik boyutta ise bereket, birlik ve matem gibi çok katmanlı anlamlar barındırdığı ortaya çıkmıştır. Elde edilen bulgular, aşurenin sosyal sermaye üreten ve toplumsal belleği besleyen çok katmanlı bir miras olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma disiplinler arası bir katkı sunmakta; gelecek çalışmalar için aşurenin turizm, kültürel diplomasi ve sürdürülebilirlik bağlamında da incelenebilmesine zemin hazırlamaktadır.
6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Dinamik Etkileri: Deprem Skoru Temelli ARDL Analizi
Türkiye ekonomisi, depremlerin sıklıkla yaşandığı makroekonomik dışsal şoklara karşı kırılgan yapısıyla oldukça dikkat çekmektedir. Özellikle 6 Şubat 2023’te yaşanan Kahramanmaraş merkezli depremler, insani kayıplarla birlikte ekonomik büyüme üzerinde doğrudan ve dolaylı önemli etkiler doğurmuştur. Bu çalışmanın amacı, 6 Şubat depremlerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisini deprem skoru (deprem hasar yoğunluğu) ile ölçerek hem kısa hem uzun vadeli etkiyi ARDL yaklaşımı ile analiz etmektir. Analiz 2003:Q1-2025:Q1 arası çeyreklik verileri kapsamaktadır. Depremin hasar yoğunluğunu ölçen deprem skoru aracılığıyla insani ve ekonomik hasar boyutu birlikte ele alınmıştır. Ayrıca deprem sonrası yeniden inşa ve kamu yatırım harcama kanalları üzerinden makroekonomik etkiler incelenmiştir. Sonuç olarak, 6 Şubat depremlerinin kısa vadede deprem sonrası ilk çeyrekte ekonomik büyümeyi olumlu etkilediği, ikinci çeyrekte ise negatif etkilediği ile ilgili bulgulara ulaşılmıştır. Uzun vadede ise, deprem sonrası kamu yatırım harcamalarının ekonomik büyümede negatif etki oluşturduğu elde edilmiştir. Türkiye’de afet ekonomisi üzerine yapılan çalışmalar sınırlı olup, özellikle deprem skorları aracılığıyla hem insani hem ekonomik hasarın birlikte ölçüldüğü bütüncül analizlere literatürde oldukça nadir rastlanmaktadır. Özellikle Türkiye bazında daha önce bütünleşik etkinin incelenmemiş olması çalışmaya hem yöntemsel hem de politika önerileri açısından yenilik ve özgünlük katmaktadır.
İş Stresi ve Duygusal Emeğin Müşteri Memnuniyeti ve Satış Performansı Üzerindeki Etkisi: Tıbbi Mümessiller Üzerine Bir Araştırma
Bu çalışma, ilaç sektöründe görev yapan tıbbi satış mümessillerinin iş stresi ve duygusal emek düzeylerinin satış performansı ile müşteri memnuniyeti üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Nicel araştırma yönteminin kullanıldığı çalışmada, katılımcılardan elde edilen veriler istatistiksel analizler ile değerlendirilmiştir. Bulgular, tıbbi satış mümessillerinin duygusal emek süreçlerinin iş stresi, performans ve müşteri memnuniyeti üzerinde belirleyici bir role sahip olduğunu göstermektedir. Duygusal emek yüzeysel rol yapma, derin rol yapma ve doğal duygular olmak üzere üç boyutta ele alınmış; iş stresini en fazla artıran unsurun yüzeysel rol yapma olduğu, derin rol yapmanın da stresi yükselttiği, ancak doğal duyguların stres üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığı belirlenmiştir. Buna karşın duygusal emeğin satış performansına etkisi farklı bir yapı sergilemektedir: Derin rol yapma ve doğal duygular performansı artırırken, yüzeysel rol yapmanın anlamlı bir etkisi olmadığı görülmüştür. Müşteri memnuniyeti üzerinde ise yalnızca doğal duyguların pozitif etkisi tespit edilmiş, bu da müşterilerin samimiyeti kolaylıkla fark edebildiğini ve gerçek duygu aktarımının memnuniyette kritik bir rol oynadığını ortaya koymuştur. Ayrıca iş stresinin satış performansını etkilemediği; buna karşın satış performansının müşteri memnuniyetini anlamlı şekilde yükselttiği görülmüştür. Tüm bulgular birlikte değerlendirildiğinde, tıbbi temsilcilerin duygusal emek süreçlerinin kurumsal düzeyde ele alınması ve stratejik bir yönetim unsuru olarak desteklenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Sağlık Hizmetleri ve Yapay Zekâ İlişkisi Araştırma Eğilimlerinin Bibliyometrik Ağ Analizi ile Haritalandırılması
Günümüzde Yapay zekâ günlük yaşamımızda yer edinen ve tüm sektörlerde radikal değişiklik ve iyileştirmelere neden olan teknolojik bir atılımdır. Bu teknolojik atılım tüm sektörler gibi sağlık sektöründe de önemli gelişmelere yol açmış ve sağlık hizmetinin üretimi, sunumu ve sağlık hizmetine erişimde de önemli roller üstlenmektedir. Veri analizi, robot teknolojisi, makine öğrenmesi, karar destek sistemleri, yazılım üretme, hizmetin kişiselleştirmesi, yönlendirme, randevu oluşturma gibi sağlık hizmetinin üretiminden sunumuna kadar bütün süreçlerde daha etkili uygulamaların oluşması ve verimliliğin artmasını sağlayarak sağlık hizmetine erişimi daha kolaylaştırmaktadır. Nitekim sağlık hizmeti ve yapay zekânın ilişkisi ve bu ilişkinin yıllara göre eğilimi ve gelişimi bir araştırma konusu haline gelmiştir. Sağlık hizmetleri ve yapay zekâ ilişkisini inceleyen bu çalışma bibliyometrik ağ analizi yöntemiyle haritalama amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bibliyometrik analiz çerçevesinde Web of Science (WoS) veri tabanında yer alan 508 makale araştırmaya dâhil edilmiştir. Araştırmaya dâhil edilen 508 makalenin bibliyometrik analizi için R studio programı ve bu programın bir ara yüzü olan Biblioshiny kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda, günümüze kadar sağlık hizmetleri ve yapay zekâ alanında yapılmış çalışmaların eğilimleri, nitelikleri, gelişimi incelenmiştir ve ileride bu konuda yapılacak çalışmalara rehberlik etmesi açısından önemlidir.
Finansal Gelişmişlik Endeksi’nin Ölçülmesi: Türkiye Üzerine Ampirik Bir İnceleme
Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin finansal gelişmişlik düzeyini ölçmek ve değerlendirmek üzere kapsamlı bir Finansal Gelişmişlik Endeksi (FGE) oluşturmaktır. Bu amaçla, 2015/12 – 2025/06 dönemine ait veriler Temel Bileşenler Analizi (TBA) ve Entropi Ağırlıklı TOPSIS yöntemleriyle analiz edilmiştir. Finansal gelişmişlik; derinlik, erişim, verimlilik ve istikrar boyutları üzerinden incelenmiş ve Dünya Bankası, IMF, TCMB ile BDDK verilerinden yararlanılmıştır. Analiz bulguları, her iki yöntemin de 2018 – 2021 döneminde finansal gelişmişlikte belirgin bir gerileme, 2022 sonrasında ise güçlü bir toparlanma olduğunu ortaya koymuştur. TBA yöntemi uzun vadeli eğilimleri daha dengeli biçimde yansıtırken, Entropi Ağırlıklı TOPSIS kriz dönemlerindeki kırılganlıkları daha net bir şekilde göstermiştir. 2023 sonrası dönemde finansal gelişmişlik endeks değerlerinde gözlenen hızlı artış, finansal derinleşme, dijitalleşme ve piyasa güvenindeki iyileşmelerle ilişkilendirilebilir. Sonuç olarak, iki yöntemin birlikte değerlendirilmesi Türkiye’nin finansal gelişmişlik dinamiklerine ilişkin daha bütüncül bir analiz sunmakta ve politika yapıcılar açısından finansal istikrarın korunması, yatırımcı güveninin güçlendirilmesi ve yapısal reformların sürdürülmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Türkiye’de Emtea Sigortacılığı Üzerine Ampirik Bir Analiz
Bu çalışma, Türkiye’de emtea (nakliyat) sigortacılığının yapısını, uygulamalarını ve piyasa dinamiklerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Emtea sigortacılığı; kara, deniz, hava ve demir yolu ile taşınan malların taşıma sırasında maruz kalabileceği zararların teminat altına alınmasını sağlayan, sigortacılık alan yazınında bir branştır. (Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları, 1953). Türkiye bağlamında emtea sigortalarının kapsamı ve uygulanış biçimi, mevzuat, piyasa aktörleri, sigorta primleri, teminat türleri ve tarife oluşumu ile birlikte değerlendirilmelidir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye bağlamında emtea sigortacılığı üzerine kapsamlı bir nicel analiz sunarak alan yazındaki boşluğu doldurmak ve politika yapıcılar, sigorta şirketleri ile lojistik aktörleri için pratik öneriler geliştirmektir. Çalışmada, Türkiye’de emtea (nakliyat) sigortacılığı ile makroekonomik göstergeler arasındaki ilişkiler 2014 - 2024 dönemine ait aylık veriler kullanılarak incelenmiştir. ADF birim kök testleri sonucunda tüm değişkenlerin birinci farkta durağan olduğu belirlenmiş; Johansen eşbütünleşme testi değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişki bulunduğunu göstermiştir. Granger nedensellik analizi sonuçlarına göre dış ticaret hacmi, faiz oranı ve ortalama döviz kuru değişkenleri, emtea sigorta prim üretiminin anlamlı belirleyicileridir. Sektörel veriler, 2019 - 2024 döneminde poliçe sayısında istikrarlı, prim üretimi ve teknik kârda ise yüksek oranlı bir artış olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular genel olarak, emtea sigortacılığının Türkiye ekonomisinde dış ticaret ve finansal göstergelere duyarlı bir yapıya sahip olduğunu ve ekonomik büyümeyi destekleyen bir finansal mekanizma olarak işlev gördüğünü göstermektedir.
Türkiye’de Cari Sağlık Harcamalarının 2010-2023 Dönemindeki Değişimi: Kamu ve Özel Bileşenlerin Betimleyici Karşılaştırması
Çalışmanın amacı Türkiye'de 2010-2023 dönemindeki toplam cari sağlık harcamaları ile kamu ve özel bileşenlerinin değişimini betimsel olarak incelemek ve karşılaştırmaktır. Çalışma amacı doğrultusunda yapılan araştırmanın kapsamını, Türkiye’nin 2010-2023 yılları arasındaki cari sağlık harcamaları ile kamu ve özel bileşenleri oluşturmaktadır. Araştırma verileri resmi kurumlar tarafından kamuya açık olarak yayınlanan ikincil kaynaklardan sağlanmıştır. Betimleyici bir tasarımın benimsendiği araştırmada veriler Microsoft Excel 2016 programı kullanılarak düzenlenmiş ve analiz edilmiştir. Bulgular, kamu egemenliğinin korunduğu cari sağlık harcamalarında istikrarlı bir nominal artış olduğunu göstermiştir. Kamu cari sağlık harcamaları 2019 yılına kadar toplam harcamaların yaklaşık %78-79'unu oluştururken, özel sektörün payı 2023 yılında yaklaşık %24'e yükselmiştir. COVID-19 pandemisi döneminde (2020-2021) kamu harcamaları belirgin bir şekilde genişlemiş ve pandemi sonrası enflasyonist dönemde (2022-2023) özel harcamalarda göreli bir artış yaşanmıştır. Reel büyüme bulguları, son yıllardaki nominal artışların büyük ölçüde fiyat etkilerinden kaynaklandığını göstermiştir. Türkiye'nin sağlık finansman yapısında kamu egemenliği devam etmekte olup, ekonomik şoklar ve pandemi döneminde sistemin dayanıklılığını kamu finansmanı sağlamıştır. Ancak, sağlığa ayrılan Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) payının yetersizliğinin, artan enflasyonun ve özel harcamaların sağlık finansmanında uzun dönemli sürdürülebilirlik için zorluklar oluşturduğunu göstermiştir. Çalışma sonuçları, Türkiye’de sağlığa ayrılan GSYİH payının artırılmasının önemine dikkat çekerek, sağlık finansmanında sürdürülebilir ve gelişmiş kaynak tahsisine duyulan ihtiyacı ortaya koymuştur.
Uzaktan Çalışma ve Kadınların İş Yaşam Dengesi İlişkileri: Trakya Bölgesi Örneği
Uzaktan çalışma, toplumsal cinsiyet kalıpları içerisinde değerlendirildiğinde kadınların gerek ev içi bakım emeğiyle özdeşleşmesi gerekse çalışma yaşamı içerisinde bulunması nedeniyle dual (ikili) bir yapı oluşturmaktadır. Söz konusu bu yapı kadınların iş yaşam dengesi üzerinde birtakım etkilere neden olmaktadır. Bu noktadan hareketle, çalışmanın konusu ve amacı toplumsal cinsiyet rolleri gereği uzaktan çalışmanın kadınların iş yaşam dengesi üzerinde yaratmış olduğu etkiyi ve ilişkiyi incelemektir. Çalışmanın örneklem grubunu Trakya bölgesinde bir telekomünikasyon şirketindeki 310 uzaktan çalışan kadın oluşturmaktadır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre katılımcıların uzaktan çalışma algıları “yaş grubuna, öğrenim durumuna, medeni durumuna ve çocuk sahibi olma durumuna” göre farklılık göstermemektedir. Bunun yanı sıra katılımcıların iş yaşam dengesi “öğrenim durumuna, uzaktan çalışma hizmet süresine ve uzaktan çalıştığı konuma” göre farklılık göstermezken; katılımcıların iş yaşam dengesi “yaş grubuna, medeni durumuna, çocuk sahibi olma durumuna ve uzaktan çalışma memnuniyet düzeyine” göre farklılık göstermektedir. Ayrıca, uzaktan çalışma boyutları ile iş yaşam dengesi boyutları arasında anlamlı bir ilişki vardır. Son olarak uzaktan çalışma iş yaşam dengesi boyutlarından “iş yaşam uyumu” boyutunu pozitif, “yaşamı ihmal etme, kendine zaman ayırma ve yaşamın işten ibaret olması” boyutlarını ise negatif yönde etkilemektedir.
Bu çalışma, Philip Pettit’in cumhuriyetçi siyaset felsefesi bağlamında özgürlüğü tahakkümsüzlük olarak yeniden kavramsallaştırma girişimini incelemektedir. Çalışmanın amacı, modern düşüncede genellikle bireyin dış müdahaleden korunmasını esas alan negatif özgürlük ve bireyin kendi yaşamı üzerinde tam denetim kurabilmesini vurgulayan pozitif özgürlük biçiminde iki temel anlayış çerçevesinde ele alınan özgürlüğün, Pettit’in tanımlaması çerçevesinde yalnızca müdahalesizlik değil, aynı zamanda keyfî gücün kurumsal olarak sınırlandırıldığı bir statü olduğunu gösterme ve bunun pratikteki gerçekleşme imkanını soruşturmaktır. Çalışma, cumhuriyetçi geleneğin tarihsel köklerinden hareketle Pettit’in teorisini felsefi, kavramsal, normatif ve eleştirel düzeylerde tartışmaktadır. Bu bağlamda yöntem olarak nitel bir felsefi çözümleme yaklaşımı benimsenmiş, metin temelli analiz ve kavramsal karşılaştırmalar yoluyla özgürlük, tahakküm ve keyfilik kavramlarının yapısal koşulları irdelenmiştir. Pettit’in çift kanallı demokrasi modeli üzerinden, özgürlüğün kurumsal güvencelerle nasıl mümkün olabileceği değerlendirilmiş; liberal, komüniteryen, Marksist ve feminist eleştiriler ışığında modelin sınırlılıkları tartışılmıştır. Sonuç olarak çalışma, tahakkümsüzlüğün yalnızca hukuki değil, toplumsal ve etik bir süreç olarak yeniden düşünülmesi gerektiğini, özgürlüğün ancak hesap verebilir kurumlar, şeffaf yönetim ve etkin yurttaş katılımı aracılığıyla sürdürülebileceğini ortaya koymaktadır. Pettit’in yaklaşımı, özgürlüğü bireysel özerklikten toplumsal karşılıklılığa taşıyan dinamik bir normatif çerçeve sunmaktadır.
Enflasyon ve Tüketici Güveni İlişkisi: Türkiye Örneği Üzerine Bir İnceleme
Politika yapıcıların makroekonomik analizlerinde tüketici davranışlarını esas alarak ekonomik politika inşa etmeleri kritik bir öneme sahiptir. Bireylerin geleceğe yönelik beklentilerini, genel ekonomik durum görüşlerini, kendi mali durumunu yansıtan tüketici güven endeksi ile enflasyon arasında hem nedensel hem de eşanlı olarak gelişebilen karmaşık bir ilişki olup talep yönlü hareketlerin belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışma Türkiye’de 2012: 12- 2025: 06 dönemleri için aylık verilerle tüketici fiyat endeksi ile tüketici güven endeksi arasındaki nedensellik ilişkisini bulgulamakta olup bu ilişkinin yönünü ve dinamiğini uzun ve kısa dönem perspektifinden ekonometrik yöntemlerle analiz etmektir. Çalışmanın bulgularında Türkiye’de tüketici güven endeksi değişkeni ile enflasyon arasında çift yönlü anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Çalışmada uzun dönem için tüketici güvenindeki %1’lik bir artışın enflasyon oranında 7,26 puanlık bir düşüşü sağladığı bulgulanırken enflasyondaki 1 puanlık artışın tüketici güvenini %5,7’lik düşürdüğü tespit edilmiştir. Ayrıca elde edilen karşılaştırmalı etki büyüklükleri, enflasyonun tüketici güveni üzerindeki etkisinin (%5,7) ve tüketici güveninin enflasyon üzerindeki etkisinin (%5,5) birbirine oldukça yakın şiddette seyrettiğini göstererek ilişkinin karşılıklı ve dengeli bir yapıda işlediğini daha açık ve metodolojik açıdan daha güçlü biçimde ortaya koymaktadır. İki değişken, denge ilişkisi içerisinde hareket etmekle birlikte güven- enflasyon ilişkisi karşılıklı etkileşime girmekte ve ekonomi politikaları tasarımında önemli bir rol teşkil etmektedir. Bu çalışma fiyat istikrarı sağlanması hedefinde tüketici beklentileri ve güvenin dikkate alınmasının önemine vurgu yapmaktadır.
Ağ Toplumunda Yeni Kentsel Eşitsizlikler:Manuel Castells’in Ağ Toplumu Kuramı Üzerinden Bir Analiz
Bu çalışma, dijitalleşme süreciyle birlikte kentlerde ortaya çıkan yeni eşitsizlik biçimlerini, Manuel Castells’in “Ağ Toplumu” kuramı ekseninde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Castells’in kuramı, çağdaş toplumsal ve mekânsal yapıların dönüşümünü kavramada güçlü bir kuramsal çerçeve sunmakta; bilgi ve iletişim teknolojilerinin merkezî rol oynadığı bir toplumda, toplumsal ilişkilerin dijital ağlar aracılığıyla biçimlendiğini ileri sürmektedir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler, toplumsal örgütlenme biçimlerinde köklü bir değişime yol açmış ve bu dönüşümün ekonomik, sosyal ve yönetsel etkileri kentlerde de açıkça görülmüştür. Dijital teknolojiler, kentler için bir yandan ekonomik kalkınma fırsatları sunarken bir yandan da kentsel hizmet sunumlarını yeniden biçimlendirmektedir. Ancak bu dönüşümden yararlanma kapasitesi, kentlerin dijital ağlara erişim düzeyiyle doğrudan ilişkilidir. Dijital entegrasyon düzeyi yüksek kentler bu olanaklardan daha etkin biçimde faydalanabilirken; dijital altyapısı yetersiz ya da ağlara sınırlı biçimde entegre olabilen kentler süreçten dışlanmaktadır. Bu durum kentler arası yapısal eşitsizlikleri derinleştirmektedir. Böylece dijitalleşme, tarihsel olarak var olan mekânsal eşitsizlikleri dijital düzlemde yeniden üretmekte ve bilgi toplumuna geçiş sürecinde yeni kentsel eşitsizlik biçimlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Castells’in ağ toplumu kuramını kentsel eşitsizlikler bağlamında yeniden ele almaktadır. Dijital ağlara erişim temelli eşitsizlikler, kuramsal ve eleştirel bir perspektifle incelenerek literatüre özgün bir katkı sunulması hedeflenmektedir.
Hodrick-Prescott Filtreleme ve Yapay Sinir Ağları Yöntemiyle Uzun Dönem Su Tüketim Tahmini Üzerine Türkiye Uygulaması
Kıt kaynaklara yönelik tüketim planlamasının yapılması, yeryüzündeki sınırsız istek ve ihtiyaçların karşılanmasını sağlamak açısından en önemli yaşamsal faaliyetlerden birisidir. Özellikle mevcut su kaynakları ve bunların tüketim yönetimi, ülkelerin sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin gerçekleştirilmesi açısından önem arz etmektedir. Sınırlı ve dengesiz dağılan su kaynakları, insan faaliyetlerinden kaynaklanan kirlilik ve iklim değişikliği etkisiyle giderek daha kırılgan hale gelmekte, bu da suyun etkin yönetimini zorunlu kılmaktadır. Su dağıtım sistemlerinin güvenilir ve ekonomik şekilde çalışabilmesi için kısa ve uzun vadeli su talep tahminleri büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’nin uzun dönem su tüketim tahminlemesini yapmak amacıyla Hodrick–Prescott (HP) Filtreleme ve Yapay Sinir Ağları (YSA) yöntemleri kullanılarak 2001-2021 yılları arasındaki su tüketim miktarını etkileyen faktörler analiz edilmiştir. Çalışmada amaç, 2030-2050 yılları için Türkiye’de su tüketim miktarına yönelik tahminlerin yapılmasıdır. Bu bağlamda, HP filtrelemesi ile veri setindeki dalgalanmalar arındırılarak eğilim ve döngüsel hareket bileşenleri oluşturulmuş; ardından bu bileşenlere YSA ve Çoklu Doğrusal Regresyon (ÇDR) yöntemleri uygulanmıştır. Bulgulara göre, 2030 yılında su tüketiminde belirgin bir artış miktarı görülmezken, 2050 yılında ciddi bir su tüketim miktar artışı yaşanacağı tespit edilmiştir. 2030 yılı tahminlerinde, sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda su tüketimine yönelik politika müdahalelerinin etkili olacağı öngörülmüştür. Sonuçlar, gelecekte su tüketimi miktarını dengelemek için yeni su kaynakları oluşturulması, atık suyun geri dönüşümü ve su yönetimi politikalarının etkinleştirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Türkiye’de Tarımsal Göstergelerin GSYH Büyümesi Üzerindeki Etkisi Üzerine Çoklu Regresyon Analizi (2010–2023)
Bu çalışmanın temel amacı, tarım istihdamı, tarım enflasyonu ve tarımda ihracatın ithalatı karşılama oranı gibi göstergelerin gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) büyümesi üzerindeki etkisini çoklu doğrusal regresyon analizi aracılığıyla değerlendirmektir. İktisat literatüründe, tarım sektörünün özellikle gelişmekte olan ülkelerde istihdam ve dış ticaret yoluyla GSYH'ye katkı sağladığı kabul edilir. Bu çerçevede, tarımsal fiyat istikrarı ise makroekonomik istikrarın ve büyüme potansiyelinin korunmasında merkezi bir rol oynar. Bu çalışma, 2010-2023 döneminde Türkiye ekonomisinde GSYH büyüme oranı üzerindeki tarım istihdamı, tarım enflasyonu ve tarımda ihracatın ithalatı karşılama oranı (ihracat/ithalat oranı olarak tanımlanan) değişkenlerinin etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Analizler, GSYH Büyüme Oranı ve Tarım İstihdamı değişkenlerinin logaritması alınarak Çoklu Doğrusal Regresyon yöntemiyle (SPSS 27 kullanılarak) gerçekleştirilmiştir. Kurulan modelin yüksek açıklayıcılığa sahip olduğu ve istatistiksel olarak anlamlı bulunduğu tespit edilmiştir. Model güvenilirliği, yapılan tanı testleri (VIF, Durbin-Watson, Breusch-Pagan) ile doğrulanmıştır. Katsayı analizlerinde, tarım enflasyonunun GSYH büyümesi üzerinde en güçlü ve negatif etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna karşın tarımda ihracatın ithalatı karşılama oranı ve tarım istihdamı değişkenleri GSYH büyümesini pozitif yönde etkilemektedir. Bu bulgular, ekonomik istikrar ve büyüme için tarım sektöründe enflasyonla mücadelenin öncelikli bir politika alanı olması gerektiğini göstermektedir.
Çataldaki Kimlik: Sosyal Kimlik Teorisi Kapsamında Yerel Yiyecek Tüketim Niyetinin İncelenmesi
Küreselleşmenin belirgin etkisiyle, alan yazında tüketici kimliklerinin önemi yükselmekte; bu bağlamda, kimlik ile ürün tercihi arasındaki ilişkinin anlaşılması stratejik bir gereklilik haline gelmektedir. Küreselleşme bireylerin kimlik algılarını dönüştürürken, bu dönüşümün gastronomi tercihleri üzerindeki etkileri de merak konusu uyandırmıştır. Bu doğrultuda çalışmada, bireylerin yerel ve küresel kimlik algıları ile yerel yiyecek tüketme niyetleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında, tüketicilerin küreselleşme süreciyle şekillenen sosyal kimliklerinin (yerel ve küresel kimlik) yerel yiyecekleri tercih etme eğilimleri üzerindeki etkisi, sosyal kimlik teorisi temel alınarak değerlendirilmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemi benimsenmiş ve veri toplamak için anket formu kullanılmıştır. Araştırma verileri, İstanbul’da yaşayan ve gönüllü olarak katılım sağlayan 264 kişiden çevrim içi Google form aracılığıyla elde edilmiştir. Toplanan veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir. Bulgular, yerel kimliğin yerel yiyecek tüketme niyeti üzerinde pozitif ve anlamlı bir etki yarattığını; küresel kimliğin ise negatif ancak istatistiksel açıdan anlamlı olmayan bir ilişki sergilediğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, kimliğin yalnızca sosyolojik bir aidiyet boyutu değil, aynı zamanda tüketicilerin gastronomi tercihlerini şekillendiren önemli bir psikolojik unsur olduğunu gösterebilmektedir. Ayrıca sosyal kimlik teorisinin gastronomik davranışları açıklamada da güçlü bir kuramsal temel sunduğu görülebilmektedir.
Örgütsel Sessizlik ve Örgütsel Yabancılaşma İlişkisinde Örgütsel Muhalefetin Aracılık Rolü: Sosyal Hizmet Çalışanları Üzerine Bir Araştırma
Araştırmanın konusu sosyal hizmet birimi çalışanlarının örgütsel sessizlik, örgütsel yabancılaşma ve örgütsel muhalefet algılarıdır. Sosyal hizmette örgütsel davranışlar, üzerinde en az durulan konulardandır ve sosyal hizmet örgütlerinin işleyişini, çalışanların örgütsel davranışlarını ve örgütleriyle olan ilişkilerini günümüz örgütsel davranış kavram ve kuramları temelinde ele alan çalışmalar konu hakkında bilgi birikimi oluşturamayacak kadar sınırlıdır. Oysa sosyal hizmetin tarihsel gelişimi incelendiğinde uygulamaların büyük ölçüde, ortak amacı toplumun iyilik haline katkı sağlamak olan örgütlü yapılar içinde yürütüldüğü görülmektedir. Bu araştırma kendine bu sorun alanını problem edinmiş, kamu kurum ve kuruluşlarının sosyal hizmet birimleri çalışanlarının örgütsel sessizlik ve örgütsel yabancılaşma düzeylerinin örgütsel muhalefet algılarına göre değişip değişmediğini belirlemek için tasarlanmıştır. Araştırmada örgütsel sessizlik ile örgütsel yabancılaşma arasındaki ilişkide örgütsel muhalefetin “aracılık” rolünü incelemek için kurulan “araştırma modeli” test edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda örgütsel yabancılaşma ve örgütsel sessizlik arasında pozitif ve güçlü düzeyde bir ilişki olduğu, örgütsel yabancılaşmanın, örgütsel muhalefet ile negatif ve zayıf şekilde ilişkili olduğu görülmüştür. Örgütsel muhalefetin, örgütsel sessizlik ile örgütsel yabancılaşma ilişkisinde aracılık etkisinin olduğu, başka bir ifadeyle örgütsel muhalefetin, örgütsel sessizliğin örgütsel yabancılaşma üzerindeki olumsuz etkisini azaltan bir aracı değişken olduğu saptanmıştır. Örgütsel sessizlik artarsa örgütsel yabancılaşma da artmaktadır. Örgüt içindeki muhalefet düzeyi yükseldikçe, ilk olarak sessizlik sonra da yabancılaşma azalmaktadır.
Sembolik Etkileşim ve Siyasal Modernleşme Bağlamında Türk Modernleşmesinin Sembolik Kodları
Bu çalışmada sembolik etkileşim teorisinden yola çıkılarak Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda ortaya çıkan modernleşme süreci kadın, harf değişikliği ve şapka gibi semboller üzerinden analiz edilmiştir. Siyasi semboller, ideolojik, kimlik, değer ve siyasal tutumların toplum nezdinde anlamlandırılmasında etkin araçlardır. Türkiye Cumhuriyeti de modernleşme hedefleri çerçevesinde geçmişle olan kültürel bağlarını koparıp, yeni bir siyasal kültür programı oluştururken çeşitli sembollere başvurmuştur. Bu çerçevede kadın, Batılılaşma çabası içinde olan toplumsal dönüşümün sembolü olarak kullanılmıştır. Harf devrimi, sembolik olarak yeni iletişim biçimini oluşturmak ve kültürel hafızayı dönüştürmek üzere kurgulanmıştır. Şapka giyme zorunluluğunun getirilmesi ile şapka siyasi bir sembole dönüştürülmüş ve modern bireyin görsel simgesi olarak kabul görmüştür. Semboller çok sesli, çok anlamlı ve bağlamsaldır. Modernleşmenin sembolü olarak çalışmada ele alınan kadın sembolü, Harf Devrimi ve Şapka Kanunu bağlamında ele alınan ifadeler sembollerin çoklu muhtevasını ortaya koymaktadır. Mezkur semboller modernleşme fikrini topluma benimsetmenin hem ikna edici hem de zorlayıcı aracı olarak kullanılmıştır. Böylece Doğu ile Batı arasındaki ayrım belirginleştirildiği gibi geleneksel ve modern farkını ifade eden güçlü siyasi semboller olma fonksiyonunu üstlenmiştir. Bu bağlamda çalışmada, sembollerin çok anlamlılığına vurguda bulunularak Türk modernleşmesinin kullanmış olduğu birçok temsil arasından üç tanesi başat olarak seçilmiş ve bu sembollerle siyasal dönüşüm ve kimlik inşasının nasıl gerçekleştirildiği tartışılmıştır.
Etkinlik Pazarlaması Kapsamında Kongrelerin Tanıtım Faaliyetlerinde Dijital Pazarlamanın Rolü
Bilimsel gelişmelerin aktarılması, yeni bilginin paylaşılması, sosyalleşme gibi amaçlarla yapılan kongre/etkinliklerin tanıtımında çeşitli iletişim araçları kullanılarak potansiyel kongre katılımcılarını etkilemek ve benzer nitelikteki kongreler arasından o kongrenin tercih edilmesini sağlamak amaçlanmaktadır. Araştırmada etkinlik öncesinde tanıtım, etkinlik anında bilgilendirme ve hatırlatma amaçlı duyurular için kullanılan dijital iletişim araçlarının etkinlik tanıtımındaki rolü, hedef kitlenin demografik özelliklerine göre incelenmiştir. Nicel araştırma olarak tasarlanan ve veri toplama tekniği olarak anket yöntemi kullanılan bu çalışmada araştırmacılar tarafından geliştirilen likert tipi ölçek kullanılmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde yapılan istatistiksel analizler sonunda “Web Sitesi & E-Posta Pazarlaması, Sosyal Medya Pazarlaması ve Mobil Pazarlama & SMS” olmak üzere üç faktörlü yapıdan oluşan 16 maddelik ölçek hazırlanmıştır. Ölçeğin katılımcıların etkinlik tanıtımında yararlanılan dijital pazarlama iletişim araçlarını önemseme düzeylerinin çok boyutlu biçimde incelenmesine imkân sunması öngörülmektedir. Amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenen 833 tıp doktoruna ulaşılmış; veriler T-Testi ve Anova analizi ile test edilmiştir. Bulgular; dijital pazarlama araçlarının etkinlik tanıtımında kullanımına kadın doktorların erkek doktorlara göre daha fazla önem verdiğini; yaş grubu, akademik unvan ve akademik alan değişkenlerine göre önemseme düzeyi arasında anlamlı bir farklılık bulunmadığını göstermiştir. Ayrıntılı yorumlar sonuç bölümünde verilerek işletmelere öneriler sunulmuştur.
Havayolu Çalışanlarının Sosyal Zekalarının Birey Örgüt Uyumu ve İş Tatmini Üzerindeki Etkisinin Değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı, sosyal zekânın birey-örgüt uyumu ve iş tatmini üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmada nicel yöntem kullanılmış ve veri toplama tekniği olarak anketten yararlanılmıştır. Çalışmanın evrenini havacılık sektöründe havalimanı yer hizmetlerinde görev yapan çalışanlar oluşturmaktadır. Kolayda örnekleme yöntemiyle 420 kişiye ulaşılan çalışmada, eksik ve hatalı doldurulan formlar elendikten sonra 386 katılımcının verisi analize dâhil edilmiştir. Elde edilen veriler SPSS 24.0 istatistik programı ile analiz edilmiştir. Analiz sürecinde frekans dağılımları, güvenirlik ve faktör analizleri, korelasyon ve çoklu regresyon analizleri uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre sosyal zekâ, birey-örgüt uyumunu ve iş tatminini pozitif ve anlamlı biçimde etkilemektedir. Sosyal zekânın alt boyutları düzeyinde incelendiğinde, sosyal bilgi süreci ve sosyal farkındalık boyutlarının birey-örgüt uyumunu anlamlı biçimde yordadığı, buna karşılık sosyal beceri boyutunun etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. İş tatmini açısından ise sosyal beceri ve sosyal farkındalık boyutlarının iş tatminini pozitif yönde ve anlamlı biçimde etkilediği, sosyal bilgi süreci boyutunun ise iş tatmini üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığı belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, sosyal zekânın özellikle sosyal farkındalık boyutunun, havacılık sektöründe çalışanların örgütsel uyum ve iş tatmini düzeylerini artırmada kritik bir kişisel yetkinlik alanı olduğunu ortaya koymaktadır.
Kavramsal ve Modelsel Açıdan ‘Sosyal Uyum’ ve ‘Toplumsal Bütünleşme’: Türkiye-Almanya İncelemesi
Bu çalışma, zorunlu göç bağlamında sosyal uyum ve sosyal entegrasyon kavramlarının karşılaştırmalı bir analizini sunmayı amaçlamaktadır. Odak noktası, Türkiye ve Almanya’nın göç ve entegrasyon politikalarıdır. Bir derleme makalesi olarak, akademik literatür, hukuki düzenlemeler ve politika belgeleri sistematik biçimde incelenmiş; her iki ülkenin yoğun göçmen nüfuslarının entegrasyonunda karşılaştıkları zorluklara yönelik yaklaşımları değerlendirilmiştir. Türkiye ile Almanya’nın seçilme nedeni, farklı yönetişim modellerini temsil etmeleridir. Türkiye’nin merkeziyetçi ve daha çok tepkisel politik yönelimi ile Almanya’nın federal, uzun vadeli ve yapısal stratejileri, göç yönetimindeki temel ayrımları ortaya koymaktadır. Çalışmada, Türkiye’nin geçici koruma rejimi çerçevesinde kısa vadeli sosyal uyuma öncelik verdiği; buna karşılık Almanya’nın federal işbirliğine dayalı programlarla yapısal entegrasyonu vurguladığı ileri sürülmektedir. Ayrıca, iki ülkenin sosyal uyum politikalarının toplumsal ilişkiler ve kurumlar üzerindeki etkileri tartışılmış; göç politikalarının sosyal dönüşüme katkıları ele alınmıştır. Bu bağlamda, hukuki düzenlemeler ve uygulamalar karşılaştırmalı biçimde değerlendirilerek, farklı yönetişim bağlamlarının sosyal uyum ve entegrasyon politikalarının etkinliğini nasıl şekillendirdiğine dair nüanslı bir perspektif sunulmuştur.
Küresel Turizmin Karanlık Yüzü: Sürdürülemez, Aşırı Ticari Yaklaşım ve Üçlü Sorumluluk Yaklaşımının Sınırlılıkları
Son yıllarda küresel düzeyde çok sayıda yapılan araştırmaya, projeye ve sürdürülebilirlikle ilgili geliştirilen kriterlere rağmen iklim değişikliği en zorlu ve tartışmalı konulardan biri olmuştur. İnsan faaliyetleri ile çevre kalitesinin düşüşü ile yenilenebilir ve sınırlı kaynakların tükenmesi arasında bir korelasyon bulunmaktadır. Küresel ticarette turizm endüstrisinin büyümesi, sera gazı emisyonlarını önemli ölçüde artırmakta ve bu durum da acil olarak sürdürülebilir üretim ve tüketim uygulamaları zorunluluğunu doğurmaktadır. Bu saptama; insan doğasının açgözlülüğü, ideolojik faktörler, sosyolojik ve felsefi bakış açılarını da kapsayan üretim ve tüketimin temel motivasyonlarının kapsamlı bir analizini gerektirmektedir. Bu çalışma, iklim nötrlüğü, sürdürülebilir üretim ve sürdürülebilir tüketim arasındaki bağlantıları eleştirel kavramsal bir yaklaşım kullanarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, eleştirel değerlendirme tekniklerini kullanan ilgili makale ve kitaplardan yararlanmaktadır. Araştırma, turizm endüstrisindeki sürdürülebilirlik çabalarının sıklıkla sembolik bir amaca sahip olduğunu, Üçlü Sorumluluk Yaklaşımlarının (Toplum-Çevre-Kâr) sistematik sınırlamalarla karşılaştığını ve yetersiz kavrayışın ve irrasyonel yaklaşım ve eylemlerin çevre dostu üretim ve kullanım davranışlarını önemli ölçüde engellediğini ortaya koymaktadır. Sürdürülebilirlik yaklaşımı, üretim ve tüketimde çevreye duyarlı seçimleri teşvik etmek için verimlilik odaklı ve etkili yöntemler kullanmayı ve böylece turizm endüstrisinin çevre üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmayı amaçlamaktadır. Bu çalışma, sürdürülebilir turizmin gelişimi ve sağlıklı biçimde uygulanabilmesi için sosyal bilimlerden teorik perspektifleri sentezleyerek daha kapsamlı ve yerinde politika ve uygulama önerilerine temel oluşturmak üzere eleştirel bir analitik çerçeve sunmaktadır.
FETÖ Mahkûmlarının Cezaevlerinde Radikalleşme Stratejileri: Türkiye Ve Avrupa Karşılaştırması
Bu çalışma, Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) mahkûmlarının cezaevlerindeki radikalleşme stratejilerini Türkiye ve Avrupa bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Cezaevleri, yalnızca cezalandırma alanı değil, aynı zamanda ideolojik kimliklerin yeniden üretildiği ve örgütsel bağlılıkların sürdürüldüğü mekânlar olarak ele alınmıştır. Analiz, Moghaddam’ın “Terörizme Giden Merdiven” modeli ve Kruglanski’nin “Anlam Arayışı” kuramı çerçevesinde yürütülmüştür. Bulgular, Avrupa’da mahkûm sayısının düşük olmasının örgütsel yeniden yapılanmayı sınırladığını; buna karşın “siyasi mahkûm” kimliği ve mağduriyet söylemlerinin bireysel radikalleşmeyi beslediğini göstermektedir. Türkiye’de ise F tipi cezaevleri, iletişim kısıtlamaları, psikososyal destek ve manevi rehberlik uygulamaları örgütsel sürekliliği belirgin biçimde azaltmıştır. Çalışma, cezaevi radikalleşmesinin çok boyutlu bir olgu olduğunu ortaya koymakta ve politika yapıcılara rehabilitasyon programlarının güçlendirilmesi ile uluslararası iş birliğinin artırılması yönünde öneriler sunmaktadır.
İklim Değişikliği ve Kimliğin Kesişiminde Kırılganlık: Afganistan’ın Kuzeyindeki Özbek Türkleri’nin Yerel Direnç Pratikleri ve İklim Değişikliğine Uyum Stratejileri
İklim değişikliği, yalnız çevresel bir bozulma süreci değildir, özellikle kurumsal kapasitenin sınırlı, yönetim yapılarının zayıf ve sosyo-politik istikrarsızlıkların kronikleştiği devletlerde, toplumsal direnç mekanizmalarını aşındırarak çok boyutlu kırılganlıkları derinleştiren yapısal bir risk alanıdır. Tarıma dayalı geçim ekonomilerinin hâkim olduğu kırsal bölgelerde iklim değişikliği kaynaklı şoklar, geçim kaynaklarını doğrudan etkileyerek sosyal, ekonomik ve mekânsal kırılganlığı artırmaktadır. Bu çalışma, Afganistan’ın kuzey vilayetlerinde yaşayan Özbek Türklerini odağa alarak, çevresel kırılganlık kavramını etnik aidiyet, kırsal marjinallik ve toplumsal cinsiyet gibi kesişen yapısal eşitsizlikler bağlamında analiz etmektedir. Araştırma, mikro-etnik bir topluluğun iklim değişikliği kaynaklı stres karşısında geliştirdiği direnç mekanizmalarını ve bu süreci şekillendiren yerel bilgi sistemlerini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Saha erişiminin kısıtlılığı nedeniyle, veri seti uluslararası kuruluşlar tarafından hazırlanmış saha raporlarından oluşturulmuş ve ikincil belge analizi yöntemiyle incelenmiştir. Kuramsal çerçeve, W. Neil Adger’in iklim adaleti yaklaşımı ve toplumsal kırılganlık kuramına dayanmaktadır. Bulgular, Özbek Türklerinin kırılganlık biçimlerinin yalnız iklim değişikliği kaynaklı maruziyetle sınırlı olmadığını, kamu hizmetlerine kısıtlı erişim, su altyapısındaki yetersizlikler, etnik temsilde dışlanma, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve erken yaşta evlilikler gibi kesişen yapısal dezavantajlarla derinleştiğini göstermektedir. Bu kırılganlık ortamında, hashar (kolektif dayanışma), karez (yeraltı su yönetimi) ve yağışların zamanlamasına ilişkin yerel bilgi pratikleri, kültürel bellekte yer alan direnç unsurları olarak ön plana çıkmaktadır. Ancak bu sistemlerin sürdürülebilirliği günümüzde ciddi biçimde tehdit altındadır. Çalışma, kırılgan topluluklara yönelik iklim politikalarının yalnız teknik müdahalelerle sınırlı kalmaması, yerel bilgi sistemlerini tanıyan, toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten ve mikro-etnik topluluklara özgü hedeflenmiş uyum stratejilerini içeren çok katmanlı bir adalet perspektifiyle yeniden tasarlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.