T.C. Merkez Bankası Müdahale Araçlarının Özel Banka Kredilerine Etkisi: 2011 – 2022 Dönemi ARDL Analizi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1703Anahtar Kelimeler:
TCMB- Para Politikası Araçları- Özel Mevduat Bankaları- Kredilendirme- ARDL Sınır TestiÖz
Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) uyguladığı piyasa müdahale araçlarının, özel mevduat bankalarının kredilendirme faaliyetlerine yansıyan etkilerini incelemektedir. Çalışmanın ilk bölümünde TCMB’ye ilişkin genel bilgilere yer verilmiş, para politikasının amaçları ve araçları açıklanmıştır. Devamında, merkez bankasının piyasaya müdahale sürecinde kullandığı aktarım mekanizmaları tartışılmış ve konuya ilişkin alan yazın kapsamlı biçimde sunulmuştur. Son bölümde ise deneysel bir analiz gerçekleştirilmiştir. Analiz kapsamında, açık enflasyon hedeflemesi uygulamasını kapsayan Ocak 2011–Aralık 2022 dönemi ele alınmıştır.
Deneysel modelde, özel mevduat bankalarının toplam kredi hacmi bağımlı değişken olarak belirlenmiş; bağımsız değişkenler ise enflasyon oranları, TCMB faiz oranları, gösterge niteliğindeki TCMB döviz kurları ve zorunlu karşılık oranları olarak seçilmiştir. Belirlenen değişkenler arasındaki ilişkiler ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılarak analiz edilmiştir. Uygulanan yöntemle kısa ve uzun dönem dinamikleri ayrı ayrı incelenmiş ve TCMB’nin para politikası araçlarının bankaların kredilendirme süreçleri üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur.
Referanslar
Alper, K., Binici, M., Demiralp, S., Kara, H., & Özlü, P. (2018). Reserve requirements, liquidity risk, and bank lending behavior. Journal of Money, Credit and Banking, 50(4), 817–827. https://doi.org/10.1111/jmcb.12475
Bernanke, B. S. (1988). Monetary policy transmission: Through money or credit? Business Review, Federal Reserve Bank of Philadelphia, November, 3-11. https://www.philadelphiafed.org/-/media/frbp/assets/economy/articles/business-review/1988/brnd88bb.pdf.
Bernanke, B. S., & Blinder, A. S. (1992). The Federal Funds Rate and the Channels of Monetary Transmission. The American Economic Review, 82(4), 901–921. http://www.jstor.org/stable/ 2117350
Beyiz, Z. (2023). 2008 Büyük Durgunluğu ve TCMB para politikası: Banka kredileri kanalı ve büyüme özelinde ampirik bir analiz. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 30(4), 841–866. https://doi.org/10.18657/yonveek.1271091
Bozkurt Özyalçın, Y., & Ayyıldız, Ömer F. (2025). Gelir eşitsizliği insani gelişmeyi engelliyor mu? Türkiye Örneğinde Ekonometrik Bir Değerlendirme. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(3), 2119–2137. https://doi.org/10.63556/tisej.2025.1520
Bulut, E., & Tokatlıoğlu, Y. (2022). Türkiye’de Para İkamesinin Gelişimi ve ARDL Yöntemi ile Tahmini. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 61-96. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.931951
Buyun, B. (2024). Does exchange rate volatility affect the bank lending channel? İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 11(1). https://doi.org/10.26650/JEPR1343548
Cambazoğlu, B., & Karaalp, H. S. (2012). Parasal Aktarım Mekanizması Döviz Kuru Kanalı: Türkiye Örneği. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 19(2), 53-66. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yonveek/ issue/13697/165773
Çağlarırmak Uslu, N., & Karahan, P. (2016). Para Politikasının Kredi Faiz Oranlarına Geçişkenliği Üzerine Dinamik Bir Analiz: Türkiye Örneği. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 23(3), 671-690. https://doi.org/10.18657/yonveek.281806
Çağlayan, B., & Durmuş-özdemir, E. (2018). Türk Bankacılık Sektöründe Bireysel Bankacılık Uygulamalarının Sürdürülebilir Rekabet Üstünlüğü Açısından Değerlendirilmesi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 16(2), 202-217. https://doi.org/10.11611/yead.413909.
Çetin, M. (2016). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Uygulamalarının Gelişimi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 8(14), 67-101. https://doi.org/10. 14784/jfrs.87278
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366a), 427–431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica, 49(4), 1057–1072. https://doi.org/10.2307/1912517
Doğanalp, N. (2022). Parasal Aktarım Mekanizması Kanallarından Faiz ve Kredi Kanalının VAR Yöntemiyle İncelenmesi: Türkiye Örneği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (33), 138-144. https://doi.org/10.31590/ejosat.1038909
Ehrmann, M., Gambacorta, L., Martınez-Pagés, J., Sevestre, P., & Worms, A. (2003). The Effects Of Monetary Polıcy In The Euro Area. Oxford Review of Economic Policy, 19(1), 58–72. http://www.jstor.org/stable/23606943
Engle, R. F., & Granger, C. W. J. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation, and testing. Econometrica, 55(2), 251–276. https://doi.org/10.2307/1913236
Erarslan, C., & Katı, E. (2015). 8.Parasal Aktarım Mekanizması ve Döviz Kuru Kanalı: Türkiye Örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (44), 79-91. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ dpusbe/issue/4786/66043
Gambacorta, L. (2005). Inside the bank lending channel. European Economic Review, 49(7), 1737–1759. https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2004.05.004
Goodhart, C. (1988). The evolution of central banks. MIT press, https://books.google.com.tr/books?hl=t r&lr=&id=orxNEAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PR7&dq=Goodhart,+C.+(1988).+The+evolution+of+central+banks.+MIT+press.&ots=TYkr_ll1pF&sig=KygUUYj9jBUaPG8bNEaEQaEIi6c&redir_esc=y#v=onepage&q=Goodhart%2C%20C.%20(1988).%20The%20evolution%20of%20central%20banks.%20MIT%20press.&f=false.
Günbegi, F. (2020). Türkiye’de Paranın Aktarım Mekanizmaları. European Journal of Educational and Social Sciences, 5(2), 98-112. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ejees/issue/57558/814209.
Günbegi, F., & Karahan, Ö. (2021). Türkiye’de Banka Kredi Kanalının Etkinliği. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 6(2), 162-169. https://dergipark.org.tr/en/pub/joeep/issue/ 60720/949944.
Gürbüz, A., Tatlıyer, E., Kılıç, M., & Ayrıçay, Y. (2024). Monetary policy decisions’ impacts on bank leverage and liquidity ratios in Türkiye. İzmir İktisat Dergisi, 39(2), 590–604. https://doi.org/10.24988/ije.1345625
Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2–3), 231–254. https://doi.org/10.1016/0165-1889(88)90041-3
Johansen, S., & Juselius, K. (1990). Maximum likelihood estimation and inference on cointegration—with applications to the demand for money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52(2), 169–210. https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.1990.mp52002003.x
Kabak, H. (2023). Türkiye’de 2010 sonrası dönemde banka kredi kanalının alternatif analizi. Ekonomik Yaklaşım, 34(127), 109–168. https://doi.org/10.5455/ey.27003
Kakes, J., & Sturm, J. E. (2002). Monetary policy and bank lending: Evidence from German banking groups. Journal of Banking & Finance, 26(11), 2077–2092. https://doi.org/10.1016/S0378-4266(02)00200-5.
Kashyap, A. K., & Stein, J. C. (1995). The impact of monetary policy on bank balance sheets. Carnegie-Rochester Conference Series on Public Policy, 42, 151–195. https://doi.org/10.1016/0167-2231(95)00032-U
Kashyap, A. K., & Stein, J. C. (2000). What do a million observations on banks say about the transmission of monetary policy? American Economic Review, 90(3), 407–428. https://doi. org/10.1257/aer.90.3.407
Kaya, H., & Belke, M. (2017). Türkiye’de Para Politikalarının Kredi Kanalı Aktarımı: Var Yaklaşımı. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(3), 185-208. https://doi.org/10.29106/ fesa.346346
Kaya, Z. (2015). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Bağımsızlığı ve Para Politikası. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (25), https://dergipark.org.tr/tr/pub/dpusbe/issue/ 4767/65569
Kishan, R. P., & Opiela, T. P. (2000). Bank Size, Bank Capital, and the Bank Lending Channel. Journal of Money, Credit and Banking, 32(1), 121–141. https://doi.org/10.2307/2601095
Kishan, R. P., & Opiela, T. P. (2006). Bank capital and loan asymmetry in the transmission of monetary policy. Journal of Banking & Finance, 30(1), 259–285. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin. 2005.05.002
Konak, A. (2020). Türkiye’de İhracat ve İstihdamın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: ARDL Sınır Testi ve VECM Nedensellik Testi Yaklaşımı. Yönetim Ekonomi Edebiyat İslami ve Politik Bilimler Dergisi, 5(1), 56-74. https://doi.org/10.24013/jomelips.730317.
Matousek, R., & Sarantis, N. (2009). The bank lending channel and monetary transmission in Central and Eastern European countries. Journal of Comparative Economics, 37(2), 321–334. https://doi.org/10.1016/j.jce.2008.09.004
Mirasedoğlu, M. U. (2017). Türkiye’de Enflasyon Hedeflemesi Döneminde Banka Kredi Kanalının Etkinliğine İlişkin Bir Analiz. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(13), 518-544. https://dergipark.org.tr/en/pub/igdirsosbilder/issue/66818/1045040.
Musluoğlu, C. (2021). Türkiye'de ve Dünyada, Özel Bankacılık ve Varlık Yönetimi Uygulamaları. PressAcademia Procedia, 14(1), 165-166. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2021.1522
Özgür, Ö., & Aslan, M. (2025). Monetary policy stance and foreign currency lending: Evidence from a persistently dollarized emerging market. Economic Change and Restructuring, 58(4), 1–34. https://doi.org/10.1007/s10644-025-09895-y
Özlü, P., & Yalçın, C. (2012). The trade credit channel of monetary policy transmission: Evidence from nonfinancial manufacturing firms in Turkey. Emerging Markets Finance and Trade, 48(4), 102-117. https://doi.org/10.2753/REE1540-496X480406
Özşuca, E. A. (2022). Geleneksel olmayan para politikası çerçevesinde Türkiye’de banka kredi kanalının yeniden gözden geçirilmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 10(3), 1011–1021. https://doi.org/10.15295/bmij.v10i3.2099
Park, J. Y. (1992). Canonical cointegrating regressions. Econometrica, 60(1), 119-143. https://doi.org/10.2307/2951679
Peek, J., & Rosengren, E. (1995). The Capital Crunch: Neither a Borrower nor a Lender Be. Journal of Money, Credit and Banking, 27(3), 625–638. https://doi.org/10.2307/2077739
Peek, J., & Rosengren, E. S. (1995). Bank regulation and the credit crunch. Journal of Banking & Finance, 19(3–4), 679–692. https://doi.org/10.1016/0378-4266(94)00148-V.
Pekçağlayan, B. (2021). Türkiye’de Sanayi Üretim Endeksinin Belirleyenleri: ARDL Modeli. İstanbul İktisat Dergisi, 71(2), 435-456. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2021-972114
Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616
Phillips, P. C. B., & Hansen, B. E. (1990). Statistical inference in instrumental variables regression with I(1) processes. The Review of Economic Studies, 57(1), 99-125. https://doi.org/10.2307/2297545
Sengonul, A., & Thorbecke*, W. (2005). The effect of monetary policy on bank lending in Turkey. Applied Financial Economics, 15(13), 931-934. https://doi.org/10.1080/0960310050010225
Serel, A., & Güvenoğlu, H. (2020). Türkiye’de Parasal Aktarım Mekanizması: Teorik Bir Değerlendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 445-474. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.598022
Stein, J. C. (1998). An Adverse-Selection Model of Bank Asset and Liability Management with Implications for the Transmission of Monetary Policy. The RAND Journal of Economics, 29(3), 466–486. https://doi.org/10.2307/2556100
Stock, J. H., & Watson, M. W. (1993). A simple estimator of cointegrating vectors in higher order integrated systems. Econometrica, 61(4), 783-820. https://doi.org/10.2307/2951763
Şahbaz Kılınç, N., & Kılınç, E. C. (2020). Türkiye’de Banka Kredi Kanalının Etkinliği. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 418-431. https://doi.org/10.32709/akusosbil. 450801
Şentürk, M., Kayhan, S., & Bayat, T. (2016). Küresel Finans Krizi Sonrasında Merkez Bankacılığı ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(3), 147-160. https://dergipark.org.tr/tr/pub/niguiibfd/issue/24557/260077.
Tunalı, H., & Yalçınkaya, Y. (2016). Geleneksel Olmayan Para Politikası Uygulamasında Enflasyon ile Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisinin Analizi. İstanbul İktisat Dergisi, 66(2), 61-112. https://doi.org/null
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2015). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarihçesi ve görevleri. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/e6ccf55f-b2ac-4153-8d5a-c7ba61afa 053/TCMB+TK+BASKI+WEB.pdf?MOD=AJPERES. (03.02.2025).
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası [TCMB]. (2025). Genel Kurul. https://www.tcmb.gov.tr/wps/ wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Banka+Hakkinda/Kurumsal+Yapi/Yonetim/Genel+Kurul. (03.02.2025)
Yetiz, F. (2016). Bankacılığın Doğuşu ve Türk Bankacılık Sistemi. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 107-117. https://dergipark.org.tr/tr/pub/niguiibfd/issue/ 19762/211698.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.



