Sosyal Medya Platformlarında Kullanıcı Etkileşimlerinin Dijital Statü Konumuna Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1717Anahtar Kelimeler:
Dijital Statü- Dijital Statü Unsurları- Özbenlik Sunumu- Sosyal Rekabet- EtkileşimÖz
Sosyal medya kanalları, bireylerin kendilerini, kimliklerini ve algılarını ifade edebilecekleri teknolojik alanlardır. Bu alanları sahne önü gibi algılayan kullanıcılar, paylaştıkları infografik içerikler üzerinden performanslarını sergileyebilmektedir. Performans süresince kabul gören tepkiler kullanıcıların öz-benlik ve özgüven duygularının gelişiminde etken olan unsurlardır. Öz-duyguların edinimi, takipçi sayısı, mavi tik, beğeni ve yorumlar gibi simgesel unsurlar üzerinden gerçekleştirilmekte ve geleneksel sosyal statü algısını yeniden şekillendirmektedir. Toplumsal statü algısına etki eden bu unsurlar sosyal medya platformlarında kullanıcıların benzer kullanıcılarla kendilerini karşılaştırmasına olanak sağlayarak bireyin kendini konumlandırmasına fırsat sunmaktadır. İstenilen konumlandırma düzeyi, bireyin duygu durumunda pozitiflik sağlayarak kişilerin özgüven ve öz benlik kimliklerinin gelişimine destek olmaktadır. Sosyal platformlarda kullanıcı davranışları üzerinde şekillenen statü ve kişilik deneyimleri Goffman’ın benlik sunumu ve Festinger’in karşılaştırma anlayışı çerçevesinde yorumlanmıştır Özellikle sosyal statüye dönük performans görünümü, sosyal karşılaştırma ve benlik oluşumu bu anlayışların paradigması ile ilişkili olarak gözükmektedir. Bu çalışma farklı kanallarda üye olan sosyal medya kullanıcıları ile gerçekleştirilmiştir. Anket yoluyla elde edilen veriler istatistik tabanlı bir uygulama ve Python kod betikleri ile analiz edilmiştir. Veri analizi sürecinde öncelikle tanımlayıcı istatistikler ve korelasyon analizleri gerçekleştirilmiş, ardından değişkenler arası ilişkiler regresyon analizi ile test edilmiştir. Regresyon sonuçları, modelde yer alan değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı ancak çoğunlukla düşük düzeyli ilişkiler bulunduğunu ortaya koymuştur. Sosyal ağlar üzerinde gerçekleştirilen geri dönüşlerin, kişilerin duygu durumlarını etkilediği, olumlu duyguların kullanıcı özgüveni üzerinde güçlü bir etkiye sahip olduğu, kullanım süreleri ve sosyal medya etkisi gibi unsurların ise kullanıcıların özgürlük algısı üzerinde anlamlı fakat sınırlı bir etki oluşturduğu gözükmektedir. Birbirini etkileyen değişkenlerin faktör analiz sonuçları ve ortalama varyans değerleri hesaplanarak anlaşılması için Sankey diyagramı ile görselleştirilmiştir. Bu çalışmaya yönelik elde edilen verilerin, sosyal medya alanında yapılacak olan diğer çalışmalar için kullanılması bu çalışmanın hedefleri arasında gözükmektedir. Sosyal medya mimarilerinin kullanıcılar üzerinde yaratacağı etkilerin, sosyal statü kurguları ve kullanıcı davranışları üzerinden ortaya konulması bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır.
Referanslar
Ahmed, O., Siddiqua, S. J., Alam, N. & Griffiths, M. D. (2021). The mediating role of problematic social media use in the relationship between social avoidance/distress and self-esteem. Technology in Society, 64,1-7. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2020.101485.
Akar, C.(2020). İşletme Analitği, Dora Yayınları.
Akın, N. (2023). Sosyal Karşılaştırma, Statü Kaygisi Ve Statü Tüketimi Arasindaki Ilişkinin İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi SBE.Yüksek Lisans Tezi. İzmir
Anlan Zheng, B. R. & Yao, M. Z. (2023). Self-Presentation on Social Media: When Self-Enhancement Confronts Self-Verification. Journal of Interactive Advertising, 4(1);289-302. https://doi.org/10.1080/15252019.2020.1841048.
Aral, S., Dellarocas, C. & Odes, D. (2023). Introduction to the Special Issue—Social Media and Business Transformation: A Framework for Research. Information Systems Research, 24(1).3-13. https://doi.org/ 10.1287/ISRE.1120.0470.
Arrigo, E., Liberati, C., & Mariani, P. (2021). Social Media Data and Users’ Preferences: A Statistical Analysis to Support Marketing Communication. Big Data Research, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.bdr.2021.100189.
Barron, A. & Schneider, K. (2019). Variational pragmatics: Studying the impact of social factors on language use in interaction. Intercultural Pragmatics, 6(4), 425–442. https://doi.org/10.1515/IPRG.2009.023).
Beniteza, J., Castillob, A., Llorensb, J. & Braojos, J. (2018). IT-enabled knowledge ambidexterity and innovation performance in small U.S. firms: The moderator role of social media capability. Information & Management, 55(1) ,131-143. https://doi.org/10.1016/j.im.2017.09.004
Bhatiasevi, V. (2024). The uses and gratifications of social media and their impact on social relationships and psychological well-being. Frontiers, 15(2024), 1-13. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1260565.
Bullingham, L. & Vasconcelos, A. C. (2013). The presentation of self in the online world’: Goffman and the study of online identities. Information School. University of Sheffield, 39(1),101–112. https://doi.org/10.1177/0165551512470051.
Burrow, A. L. & Rainone, N. (2017). How many likes did I get?: Purpose moderates links between positive social media feedback and self-esteem. Journal of Experimental Social Psychology, 69, 232-236. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2016.09.005.
Büyükmumcu, S. B. & Ceyhan, A. (2020). Sosyal Medya Kullanıcılarının Sosyal Karşılaştırma Eğilimlerinin İncelenmesi. Ajesi, 10(1), 273-302. https://doi.org/10.18039/ajesi.682035
Caers, R., Feyter, T. D. & Bois, C. D. (2023). Facebook: A literature review. New Media & Society, 15(6), 1-7. https://doi.org/10.1177/1461444813488061
Cassidy, M. (2021). Intercultural politeness: Managing relations across cultures (a review). Training, Language and Culture, 5(1)), 97-99. https://doi.org/10.1017/9781316810071
Chen, A. (2019). From attachment to addiction: The mediating role of need satisfaction on social networking sites. Computers in Human Behavior, 98, 90-92. https://doi.org/10.1016/j.chb.2019.03.034
Enders, A. M., Uscinski, J. E. & Seelig, M. I. (2023). The Relationship Between Social Media Use and Beliefs in Conspiracy.Theories and Misinformation. Springer, 45,781–804. https://doi.org 10.1007/s11109-021-09734-6
Erden, C. (2021). Python İle Veri Madenciliği. İstanbul, Kodlab.
Erden, K. (2025). Dijital Platformlarda Kimlik Performansları: Performatif Benlik, Gösteri Toplumu ve Dramaturjik Yaklaşım. Akdeniz İletişim, 49;196-218. https://doi.org/10.31123/akil.1629829.
Eslami, S. P., Ghasemaghaei, M. & Hassanein, K. (2022 Understanding consumer engagement in social media: The role of product lifecycle. Decision Support Systems , 1-13.
https://doi.org/10.1016/j.dss.2021.113707
Farwa, M., Bibi, S. & Majeed, M. (2024). Impact Of Socıal Medıa Use Socıal Comparıson Selfesteem Among Adolescents. Gmcr, 12-26. http://dx.doi.org/10.31703/gmcr.2024(IX-III).02.
Ferine, K. F., Gadzali, S. S. & Ausat, A. (2023). The Impact Of Socıal Medıa On Consumer Behavıor. Jurnal Pendidikan Masyarakat, 4(1), 843–847. https://doi.org/10.57152/malcom.v4i4.1416
Forsey, C. (2025). Twitter, Facebook, or Instagram? Which Platform(s) You Should Be On. https://blog.hubspot.com/marketing/twitter-vs-facebook adresinden alındı
Fuchs, C. (2011). An Alternative View of Privacy on Facebook. MDPI, 2(1), 140-165. https://doi.org/10.3390/info2010140.
Gedik, H.(2023). Sosyal Medya Kullanımı, Sosyal Medya Karşılaştırma Ve Sosyal Medya Takibi Materyalizm İle İlişkili Midir? S-O-R Teorisi Çerçevesinden Bir Keşif. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergis, 11, 127-168;. https://doi.org/10.54557/karataysad.1363908 .
Goktas, P., Kucukkaya, A., & Karacay, P. (2023). Utilizing GPT 4.0 with prompt learning in nursing education: A case study approach based on Benner's theory. Teaching and Learning in Nursing,19(2), 358-367. https://doi.org/10.1016/j.teln.2023.12.014, 358-368.
Gökaliler, E., & Aybar, A. S. (2013). Bir Statü Tüketimi Göstergesi Olarak Iphone Markali Akilli Telefon Algisi: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştirma. Journal of Selcuk Communication,7(1),36-48.https://doi.org/10.18094/si.67954.
Grover, P., Kar, A. K., & Janssen, M. (2019). Diffusion of blockchain technology. Journal of Enterprise. Information Management, 32(5), 735-756. https://doi.org/10.1108/JEIM-06-2018-0132).
Güzel, E. (2016). Dijital Kültür ve Çevrimiçi Sosyal Ağlarda Rekabetin Aktörü: “Dijital Habitus. Gifder, 4(1);1-22;https://doi.org/10.19145/guifd.26114.
Hair, J.F., Black, W.C. Babin, B.J., Anderson, R.E. ve Tahtam, R.L. (2013) Multivariate Data Analysis, Pearson Education Limited.
Hallınan, B., & Brubaker, J. R. (2021). Living With Everyday Evaluations on Social Media Platforms. International Journal of Communication, 15(2021), 1551–1569. https://ijoc.org/index.php/ijoc/article/view/14922
Han, Q. (2022). Social Comparison and Well-being under Social Media Influence. Advances in Social Science. Education and Humanities Research, 664;631-636. https://doi.org/10.2991/assehr.k.220504.116
Hanaysha, J. R. (2022). Impact of social media marketing features on consumer’s purchase decision in the fast-food industry: Brand trust as a mediator. United Arab Emirates. International Journal of Information Management Data Insights,2(2), 1-10. https://doi.org/10.1016/j.jjimei.2022.100102
He, Z.-H., Li, M.-D., Ma, X.-Y., & Liu, C.-J. (2021). Family Socioeconomic Status and Social Media Addiction in Female College Students: The Mediating Role of Impulsiveness and Inhibitory Control. The Journal of Genetic Psychology , 182, 60-66. https://doi.org/10.1080/00221325.2020.1853027
Hoffman, D. L. & Novak, T. P. (2012). Why Do People Use Social Media?. SSRN Electronic Journal , 1-33. https://doi.org/10.2139/ssrn.1989586
Jain, A. K., Sahoo, S. R., & Kaubiyal, J. (2021). Online social networks security and privacy: comprehensive review and analysis. Springer, 7, 2157–2177. https://doi.org/ 10.1007/s40747-021-00409-7
Jan, M., Soomro, S. A., & Ahmad, N. (2017). Impact of Social Media on Self-Esteem. European Scientific Journal , 13(23);329-342. https://doi.org/10.19044/esj.2017.v13n23p329
Jin, Y., Tian, Y., & Wu, H. (2021). The Presentation of Self on Online Social Network Platforms from the Perspective of Dramaturgical Theory Taking We Chat Moments and Anonymous Question Platform "Tape" as Examples. Proceedings of the 2021 International Conference on Social Development and Media Communication (SDMC 2021) (s. 631;1112-1116; ). Sanya, Çin
Karahisar, T. (2013). Dijital Nesil, Dijital İletişim ve Dijitalleşen (!) Türkçe. AJIT‐e, 4(12);70-83. Doi: 10.5824/1309‐1581.2013.3.006.x .
Kazoğlu, İ. H. (2024). İmaja Dayalı Sosyal Medya Kullanımının Tatil Tercihine Etkisinde Gösterişçi Tüketim Ve Statü Tüketiminin Rolü: Kuşaklararasi Farkliliklar Üzerine Bir Araştirma. YL Tezi.Balıkesir Üniversitesi SBE.
Kim, S.-H., & Yoo, J.-Y. (2021). A Study on the Recognition and Acceptance of Metaverse in the Entertainment Industry : Focusing on the Case of K-pop Idol 'aespa' Fandom. Journal of Korea. Entertainment Industry Association, 15(7),1-15. https://doi.org/10.21184/jkeia.2021.10.15.7.1).
Kline, R.B. (2011) Principles and Practice of Structural Equation Modelling,.New York, Guilford Press.
Knoth, N., Tolzin, A., Janson, A., & Leimeister, J. M. (2024). AI literacy and its implications for prompt engineering strategies . Computers and Education: Artificial Intelligence, 1-14.
Koç, E. (2024). Tüketici Davranışı ve Pazarlama Stratejileri. Seçkin.
Kosinski, M., Stillwell, D., & Graepel, T. (2022). Private traits and attributes are predictable from digital records of human behavior. Pnas, 110(15), 5802-5805. https://doi.org/10.1073/pnas.1218772110.
Kross, E., Verduyn, P., Demiralp, E., Park, J., Lee, D. S., Lin, N. & Ybarra, O. (2013). Facebook Use Predicts Declines in Subjective Well-Being in Young Adults. PLOS One, 1-5. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0069841.
Lella, A., & Lipsman, A. (2017). "US cross-platform future in focus." . ComScore.
http://www.comscore.com/USFutureinFocus2017
Leone, C. (2024).Which Social Media Sites Get The Most Engagement?. WebStrategies,
https://www.webstrategiesinc.com/blog/which-social-media-sites-get-the-most-engagement
Liu, W., Li, L., & Ren, W. (2021).Variational pragmatics in Chinese social media requests: The influence of age and social status. Journal of Pragmatics,178, 349-362. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2021.04.002).
Malak, M. Z., Khalifeh, A. H., & Shuhaiber, A. H. (2017). Prevalence of Internet Addiction and associated risk factors in Jordanian school students. Computers in Human Behavior, 70,556-563. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.01.011).
Marwick, A. E. (2015). Instafame: Luxury Selfies in the Attention Economy. Public Culture. 27(1),137-160.https://doi.org/10.1215/08992363-2798379
Microsoft. (2024). www.microsoft.com. https://learn.microsoft.com/tr-tr/microsoft-copilot-studio/knowledge-add-public-website
Mikalef, P., & Gupta, M. (2021). Artificial intelligence capability: Conceptualization, measurement calibration, and empirical study on its impact on organizational creativity and firm performance. Information & Management, 58, 1-20. https://doi.org/10.1016/j.im.2021.103434
Morandini, S., Fraboni, F., & Angelis, M. D. (2023). The Impact Of Artıfıcıal Intellıgence On Workers’ Skılls: Upskıllıng And Reskıllıng In Organısatıons. Informing Science, 26,39-69. https://doi.org/10.28945/5078
Nujen, A. F. (2025). Kavramların birbirine karıştığı bir çağı geçiyoruz. T24. https://t24.com.tr/yazarlar/ayfer-feriha-nujen/gorunur-olma-arzusu-ve-sohret-hastaligi,50597?_t=1778092029701
Özmen, A. (2023). Örnekleme ve Örnekleme Dağılımları. İstatistik II. Anadolu Üniversitesi.
Papacharissi, Z. (2014). Affective Publics: Sentiment, Technology, and Politics Politics. Londra: Oxford Press.
Page, R. (2024). Narratives Online Shared Stories in Social Media. NY: Camridge Press.
Qian, Y.(2021), Grouping Social Media Users Through Goffman’s Dramaturgical Approach and the Preservation of Self Presentation, Proceedings of the 2021 International Conference on Social Development and Media Communication (SDMC 2021) (s. 631;1112-1116; ). Sanya, Çin
Rachmad, Y. E. (2024). Social Media Influence Theory. Special Edition.
Rad, A. A., Jalali, M. S., & Rahmandad, H. (2018). Howexposure to different opinions impacts the life cycle of social media. CrossMark, 268, 63-91. https://doi.org/10.1007/s10479-017-2554-8
Ren, W. (2018). Exploring Chinese digital communication. Discourse, Context & Media, 1-4. https://doi.org/10.1016/j.dcm.2018.07.002
Sadiku1, M. N., Ashaolu2, T. J., & Ajayi-Majebi, A. (2021). Artificial Intelligence in Social Media. International Journal of Scientific Advances, 2(1),15-30. https://doi.org/10.51542/ijscia.v2i1.4
Sančanin, B., & Penjišević, A. (2022). Use of artıfıcıal ıntellıgence for the generatıon of medıa content. Social Informatics Journal, 1(1), 1-7. https://doi.org/10.58898/sij.v1i1.01-07
Sarah, D., & Laura, A. (2021) The psychology of likes: Relevance of feedback on Instagram and relationship to self-esteem and social status.American Psychological Association, 11(2),196–207.https://doi.org/10.1037/ppm0000360).
Saral, İ. (2025). Sosyal Medya Kullanım Yoğunluğunun, Çevrimiçi Sosyal Karşılaştırmanın ve Psikolojik Sağlamlığın Çevrimiçi Alışveriş Bağımlılığı Üzerindeki Rolü. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 17(32), 52-71.
https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1640709
Schultz, R. (2019). Adjacent Opportunities: Social Networks Emerge--You Have Nothing to Lose but Your Loneliness. Emergence: Complexity & Organization, 11(2);79-84. http://www.emergence.org
Selem, K. M., Shoukat, M. H., & Silva, S. A.(2023).The dual effect of digital communication reinforcement drivers on purchase intention in the social commerce environment. Humanities and Social Sciences Communications,47, 1-10. https://doi.org/10.1057/s41599-023-01539-8
Selimoğlu, Z., & Sarı, E. P. (2025). Goffman'ın Dramaturjik Yaklaşımı Bağlamında Instagram'da Benlik Sunumu: İnfluencer Örneği. Journal of West European Social Sciences, 2(1), 149-166. https://doi.org/10.5281/zenodo.15122792
Shawky, S., Kubacki, K., & Weaven, T. D. (2021). A dynamic framework for managing customer engagement on social media. Journal of Business Research, 121,567-577. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2020.03.030
Šlerka Josef, L. M. (2019). Goffman´S Theory As A Framework For Analysis of Self Presentation On Online Social Networks. Masaryk University Journal of Law , 2,243-276. https://doi.org/10.5817/Mujlt2019-2-5.
Sohail, S., Hasan, M., & Sohail, A. F. (2020) Impact of Social Media Marketing on Brand Trust and Brand Loyalty: An Arab Perspective. International Journal of Online Marketing , 10(1), 15-31. https://doi.org/10.4018/ijom.2020010102
Solmaz, E. (2025). Türkiye’de Medya ve Şiddet: RTÜK ve TİAK Araştırmaları Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Analiz. Erciyes İletişim Dergisi, 12(2), 705-723. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1634822
Steinsbekk, S., Valkenburg, P., Nesi, J., & Wichstrøm, L. (2024). The new social landscape: Relationships among social media use, social skills, and offline friendships from age 10–18 years . Computers in Human Behavior, 156,1-10. https://doi.org/10.1016/j.chb.2024.108235
Steinsbekk, S., Wichstrøm, L., Hygen, B. W., Skalick, V., Stenseng, F., & Nesi, J. (2021). The impact of social media use on appearance self-esteem from childhood to adolescence – A 3-wave community study. Computers in Human Behavior, 114,1-7. https://doi.org/10.1016/j.chb.2020.106528
Tandon, A., Dhir, A., Talwar, S., Kaur, P., & Mäntymäki, M. (2021). Dark consequences of social media-induced fear of missing out (FoMO): Social media stalking, comparisons, and fatigue. Technological Forecasting and Social Change, 171,1-15. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2021.120931.
Tarigan, I. M., Harahap, M. A., & Sari, D. M. (2023). Understanding Social Media: Benefits of Social Media for Individuals. Jurnal Pendidikan Tambusai, 7(1), 2317–2322. https://jptam.org/index.php/jptam/article/view/5559
Tazghini, S., & Siedleck, K. L. (2013). A mixed method approach to examining Facebook use and its relationship to self-esteem. Computers in Human Behavior, 29(3);827-832.
https://doi.org/10.1016/j.chb.2012.11.010
Teng, X.(2025). Analyze self-presentation on social media by applying Goffman’s dramaturgical theory. Interdisciplinary Humanities and Communication Studies,1(6),1-4. https://doi.org/10.61173/268r0038
Timisi,N. (2005). Sanallığın Gerçekliği: İnternetin Toplum ve Kimlik Alanlarına Girişi, İnternet. Toplum, Kültür,İstanbul, EposYayınları,
Valeri, M., & Baggio, R. (2020) Italian Tourism Intermediaries: A Social Network Analysis Exploration. Current Issues in Tourism, 1(4), 1270-1283. https://doi.org/10.1080/ 13683500.2020.1777950.
Vogel, E., Rose, J., Roberts, L., & Eckles, K. (2014). Social Comparison, Social Media, and Self-Esteem. Psychology of Popular Media Culture, 3(4);206-222;https://doi.org/10.1037/ppm0000047
Wang, K. (2023). The Impact of social media On Consumer Behavior. Highlights in Business. Economics and Management, 23,1198-1205. https://doi.org/10.54097/1ys3cj95.
Yue, Z., Zhang, R., & Xiao, J. (2023). Social media use, perceived social support, and well-being: Evidence from two waves of surveys peri- and post-COVID-19 lockdown. JSPR, 0(0),1-19. https://doi.org/10.1177/02654075231188185.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
