Üniversite Öğrencilerinde Mesleki Ders ve Staj Eğitimi Kapsamında Mesleki Uygulama Beklentilerinin Karşılanma Düzeyi ile Kariyer Motivasyonu Arasındaki İlişki
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1742Anahtar Kelimeler:
Mesleki Uygulama- Staj Deneyimi- KAriyer Motivasyonu- MEsleki Beklentiler- Üniversite ÖğrencileriÖz
Amaç: Araştırma, mesleki ders ve staj gören lisans öğrencilerinin, mesleki uygulama beklentilerinin karşılanma düzeyi ile kariyer motivasyonu ve alt boyutlarıyla arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: İstanbul Anadolu Yakasındaki devlet ve özel üniversitelerde mesleki ders gören ve staj yapan 299 üniversite öğrencisiyle yürütülen kesitsel nicel bir araştırmadır. Çalışmada Mesleki Uygulama Beklentilerini Karşılama Derecesi Ölçeği ve Kariyer Motivasyonu Ölçeği kullanılmıştır. Veriler t-testi, ANOVA, Kruskal-Wallis H, Pearson/Spearman korelasyon ve basit doğrusal regresyon analizleriyle incelenmiştir.
Bulgular: Staj yapılan kurum türü (F=3,583; p=0,029) ve stajı yapan kişi (H=7,427; p=0,024) değişkenlerine göre mesleki uygulama beklentilerini karşılama derecesi anlamlı biçimde farklılaşmaktadır. Mesleki uygulama beklentilerini karşılama derecesinin kariyer motivasyonu (β=0,464; p<0,001), kariyer kavrayışı (β=0,431; p<0,001), kariyer esnekliği (β=0,435; p<0,001) ve kariyer kimliği (β=0,434; p<0,001) ile pozitif ve anlamlı biçimde ilişkili olduğu ve bu değişkenleri anlamlı düzeyde yordadığı belirlenmiştir. Cinsiyet ve üniversite türü değişkenlerinde anlamlı farklılık bulunmamıştır; öğrenim durumu değişkeni ikinci öğretim grubundaki katılımcı sayısının çok düşük olması (n=4) nedeniyle karşılaştırma analizlerine dâhil edilmemiştir.
Sonuç: Mesleki uygulama beklentilerinin karşılanma düzeyi, kariyer motivasyonu ile pozitif ve anlamlı ilişkili yordayıcı nitelikte bulunmuştur. Staj kalitesinin artırılması, bireysel yerleştirme tercihlerinin desteklenmesi ve kurum çeşitliliğinin genişletilmesi önerilmektedir.
Referanslar
Acar Güvendir, M., Kılıç, A. F. ve Özer Özkan, Y. (2025). Ölçek seçiminde arayış: Doğru ölçeği bulma yolculuğu. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 64, 338–373. https://doi.org/10.9779/pauefd.1501330
Basileo, L. D., Otto, B., Lyons, M., Vannini, N., & Toth, M. D. (2024, May). The role of self-efficacy, motivation, and perceived support of students' basic psychological needs in academic achievement. In Frontiers in Education (Vol. 9, p. 1385442). Frontiers Media SA. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1385442
Cavas, B., Cakiroglu, J., Cavas, P., & Ertepinar, H. (2011). Turkish students' career choices in engineering: Experiences from Turkey. Science Education International, 22(4), 274–281.
Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Cuyler, A. C., & Hodges, A. R. (2015). From the Student Side of the Ivory Tower: An Empirical Study of Student Expectations of Internships in Arts and Cultural Management. International Journal of Arts Management, 17(3),68-79
Çalışkan, Ş. (2019). Mesleki uygulama beklentilerinin kariyer motivasyonu üzerine etkisi: Sağlık yönetimi bölümü öğrencilerine yönelik bir araştırma (Master's thesis, Necmettin Erbakan University (Turkey)).
Çalışkan Söylemez, Ş. ve Kaya, Ş. D. (2020). Mesleki uygulama beklentilerinin kariyer motivasyonu üzerine etkisi: Sağlık yönetimi bölümü öğrencilerine yönelik bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11(28), 855–874.
Çaylan, D. Ö., Akpınarlı, V., & Deveci, D. A. (2016). Öğrencilerin Staj Programlari İle İşe Alim Süreci: Denizcilik Sektöründe “Rotamiz Arkas Projesi” Örnek Olay İncelemesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 241–264.
Day, R., & Allen, T. D. (2004). The relationship between career motivation and self-efficacy with protégé career success. Journal of vocational behavior, 64(1), 72-91. https://doi.org/10.1016/S0001-8791(03)00036-8
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The 'what' and 'why' of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
Deniz, K., & Sarıkale, H. (2023). Meslek yüksekokullarında muhasebe stajından beklentiler, staj sürecinde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 26(2), 504–514. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1315701
Duman, T., Tepeci, M. ve Unur, K. (2006). Mersin'de yükseköğretim ve orta öğretim düzeyinde turizm eğitimi almakta olan öğrencilerin sektörün çalışma koşullarını algılamaları ve sektörde çalışma isteklerinin karşılaştırmalı analizi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 17(1), 51–69.
Duran, Y., & Dolmacı, N. (2017). Ön lisans düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin zorunlu staj uygulamasına ilişkin görüşleri, sorunları ve çözüm önerileri: Isparta Meslek Yüksekokulu örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(21), 254–267. https://doi.org/10.20875/makusobed.316226
Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A.-G., & Buchner, A. (2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175–191. https://doi.org/10.3758/BF03193146
Fauzan, F., Amansyah, M., Haruna, H., & Aziz, S. N. (2023). Internship experience and the link between career intentions among health information management students. Asian Journal of Medicine and Health, 21(11), 182–191.
Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE Publications.
Frenette, A. (2013). Making the intern economy: Role and career challenges of the music industry intern. Work and Occupations, 40(4), 364–397. https://doi.org/10.1177/0730888413504098
Gamboa, V., Paixão, M. P., & De Jesus, S. N. (2013). Internship quality predicts career exploration of high school students. Journal of Vocational Behavior, 83(1), 78–87. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2013.03.007
George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10th ed.). Pearson.
Gupta, P., & Sharma, M. (2020). Role of media in motivating career-oriented females in challenging the norms of patriarchy. International Journal of Gender Studies in Developing Societies, 3(3), 243–255.
Güngör Tavsanli, N., & Nehir, S. (2023). Could intern health care students control their emotions and make a career plan during the COVID-19 pandemic? Inquiry: A Journal of Medical Care Organization, Provision and Financing, 60,469580231173268. https://doi.org/10.1177/00469580231173268
Han, E. R., Chung, E. K., Oh, S. A., Woo, Y. J., & Hitchcock, M. A. (2014). Mentoring experience and its effects on medical interns. Singapore Medical Journal, 55(11), 593–597. https://doi.org/10.11622/smedj.2014157
Johnston, C. S. (2018). A systematic review of the career adaptability literature and future Outlook Journal of Career Assessment, 26(1), 3–30. https://doi.org/10.1177/1069072716679921
Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (5. baskı). Asil Yayın Dağıtım.
Kammeyer-Mueller, J. D., & Judge, T. A. (2008). A quantitative review of mentoring research: Test of a model. Journal of Vocational Behavior, 72(3), 269–283. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2007.09.006
Kirkman, B. L., & Shapiro, D. L. (2001). The impact of cultural values on job satisfaction and organizational commitment in self-managing work teams: The mediating role of employee resistance. Academy of Management Journal, 44(3), 557-569.
Knouse, S. B., & Fontenot, G. (2008). Benefits of the business college internship: A research review. Journal of employment counseling, 45(2), 61–66. https://doi.org/10.1002/j.2161-1920.2008.tb00045.x
Lent, R. W., & Brown, S. D. (2019). Social cognitive career theory at 25: Empirical status of the interest, choice, and performance models. Journal of Vocational Behavior, 115, 103316. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.06.004
Leong, F. T. (Ed.). (2008). Encyclopedia of counseling (Vol. 2). SAGE.
Maertz, C. P., Stoeberl, P. A., & Marks, J. (2014). Building successful internships: Lessons from the research for interns, schools, and employers. Career Development International, 19(1), 123–
142. https://doi.org/10.1108/CDI-12-2012-0141
Olcay, A., Yıldırım, İ., & Sürme, M. (2015). Turizm eğitimi alan öğrencilerin staj eğitimi hakkında görüşleri: Gaziantep ili örneği. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (3), 324–334.
Öney, H. (2016). Gastronomi eğitimi üzerine bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (35), 193–202.
Özgül, N. (1995). İşletmelerde staj yapan meslek lisesi öğrencilerine staj yaptıkları kurumların mesleki etkilerinin belirlenmesine yönelik bir araştırma Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Richardson, C., & Mishra, P. (2018). Learning environments that support student creativity: Developing the SCALE. Thinking skills and creativity, 27, 45–54. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.11.004
Schnoes, A. M., Caliendo, A., Morand, J., Dillinger, T., Naffziger-Hirsch, M., Moses, B., ... & O’Brien, T. C. (2018). Internship experiences contribute to confident career decision making for doctoral students in the life sciences. CBE—Life Sciences Education, 17(1), ar16.
Söyük, S., & Gün, İ. (2017). Sağlık Yönetmi Stajyer Öğrencilerinin Yeterliliklerinin Değerlendirilmesi: Bir Alan Araştırması. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 4(2), 111-118.
Stansbie, P., Nash, R., & Chang, S. (2016). Linking internships and classroom learning: A case study examination of hospitality and tourism management students. Journal of Hospitality, Leisure, Sport & Tourism Education, 19, 26–29. https://doi.org/10.1016/j.jhlste.2016.07.001
Taşçı, M. E., Vardarlıer, P., & Güner, Ş. (2017). Mentorluğun kariyer motivasyonu üzerindeki etkisi: İlk kez işini deneyimleyenler üstünde bir uygulama. 25. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi, Ankara, 2, 1095-1105.
Wei, L., Zhou, S., Hu, S., Zhou, Z., & Chen, J. (2021). Influences of nursing students' career planning, internship experience, and other factors on professional identity. Nurse Education Today, 99, 104781. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2021.104781
Yarbrough, S., Martin, P., Alfred, D., & McNeill, C. (2017). Professional values, job satisfaction, career development, and intent to stay. Nursing Ethics, 24(6), 675–685. https://doi.org/10.1177/0969733015623095
Yazıt, H. (2013). Turizm işletmeciliği eğitimi alan lisans ve ön lisans öğrencilerinin staj konusundaki düşünce ve algılamaları arasındaki farklılıkların belirlenmesi üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Zhu, J., Xie, X., Pu, L., Zou, L., Yuan, S., Wei, L., & Zhang, F. (2024). Relationships between professional identity, motivation, and innovative ability among nursing intern students: A cross-sectional study. Heliyon, 10(7), e28123. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e28123
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
