Tek Primli Yıllık Gelir Sigortalarından Yapılan Ödemelerin Vergilendirilmesi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1806Anahtar Kelimeler:
Anüite- Yaşam Boyu yıllık Gelir Sigortası- tek pirimli yıllık gelir sigortası- yıllık düzenli gelir- uzun yaşam riskiÖz
Tek primli yıllık gelir sigortaları, sigortalının toplu ödemesi karşılığında sigortacının belirli bir süre veya sigortalının ölümüne kadar düzenli olarak ödeme yapmasını içeren bir sözleşmedir. Bireylerin, miras bırakma motivasyonu olmadığında, tüketim düzenliliğini sağlamak amacıyla birikimlerini kalan yaşam sürelerine isabetle dağıtması neredeyse olanaksızdır. Yaşam boyu hayat sigortaları bu dağılım sorununu kolayca ve isabetle çözmektedir. Yaşam boyu yıllık gelir sigortaları esasen sigortalının kaynaklarına göre uzun yaşama riskini sigortacıya aktarmakta, sigortacı ise üstlendiği bu riski bir araya getirdiği sigortalılar üzerine dağıtmaktadır. Yıllık gelir sigortası aracılığıyla, beklenenden uzun süre yaşayanların gelirleri, beklenenden erken ölen sigortalıların geri alamadıkları anaparalar ile ödenmektedir. Yıllık gelir sigortalarından yapılan ödemelerin bileşiminden hareketle vergileme kuraları oluşturulmaktadır. Bu ödemelerde üç unsur bulunmaktadır: anapara, getiri ve “dengeleyici unsur”. Yaygın olarak, sigortalının ödediği toplam primi aşan tutar yani getiri kısmı vergiye tabi tutulmaktadır. Uygulamada “dengeleyici unsur” getiri olarak kabul edilerek vergilendirilmektedir. Türkiye uygulamasında en az 10 yıllık veya yaşam boyu yıllık gelir sigortalarından yapılan ödemeler gelir vergisinden istisna edilmiştir. Ancak bu süre sona ermeden sistemden çıkılması halinde yapılan irat ödemesi üzerinden stopaj yoluyla düşük ve düz oranlı bir vergileme yapılmaktadır. Hayat sigortalarından ve bireysel emeklilik siteminden en üst düzeyde destek kazanan tasarrufların en az 10 yıllık veya yaşam boyu yıllık gelir sigortasına aktarılması halinde, hem bu aktarım sürecinde elde edilen gelirler hem de yıllık gelir sigortasından elde edilen gelirler vergiden istisna edilmiştir. Ancak belirlenen süre sona ermeden sistem çıkılması, iki taraflı istisnanın şartlarının ihlal edildiği anlamına gelmektedir. Yıllık gelir sigortasından yapılan irat ödemesi üzerinden stopaj yoluyla düşük ve düz oranlı; aktarım sürecinde vergilendirilmeyen irat ödemesi üzerinden ise stopaj yoluyla daha yüksek düzeyde ancak yine de genel vergileme kurallarına göre göre düşük ve düz oranlı bir vergileme yapılmaktadır. Şartın ihlali nedeniyle aktarım sürecinin getirisine ilişkin ortaya çıkan ilave vergi yükü, mali güce, verginin ekonomik kaybına veya vergi kaybına yani hazine zararına dayalı olarak belirlenmediğinden en azından düzey bakımından keyfi nitelikte görülmektedir
Referanslar
AYM, E.2003/73; K.2003/86, 07.10.2003 (RG, 20.12.2005/26029).
AYM, E.2017/117, K.2018/28, 28.02.2018 (RG, 04.04.2018/30381).
Boskin, M. J., Douglas, B., & Bayer, P. (1998). The Economic Role of Annuities. Chicago: Catalyst Institute.
Brown, J., Mitchell, O., Poterba, J. M., & Mithcell, P. W. (1999). Taxing Retirement Income: Nonqualified Annuities and Distributions from Qualified. National Tax Journal, 52(3), 563-591.
Cohen, L. (1964). Recent Developments in the Taxation of Private Annuities. Major Tax Planning(16), 491-518.
Dugan, C. F. (1940). Insurance and Annuity Contracts under the Federal Estate Tax: Differentiationand Theories of Taxation. The Michigan Law Review, 38(4), s. 526-535.
Fehr, J. C. (1929). What Is an Annuity for Income Tax Purposes. National Income Tax Journal, 7(7), s. 259-288.
Forster, R. H. (1955). Changes in Taxation of Life Insurance, Endowment and Annuity Contracts. Major Tax Problems(7), s. 557-622.
Gentry, W. M., & Milano, J. (1998). Taxes and Investmen in Annuities. Cambridge: NBER.
Griffin, M. E. (1995). The Federal Income Taxation of Annuities: A Succes Story. Journal of the American Society of CLU&ChFC, 49(3), s. 44-56.
İnneci, A. (2013). Bireysel Emeklilik Sisteminde Yapılan Yeni Düzenlemeler ve Değerlendirilmesi. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(1), 105-119.
IRI. (2011). The Tax Advantages of Annuities. Insured Retirement Institute.
Kaya, U. (2019) (a). Özel Emeklilik Sistemlerini Vergilendirme Yaklaşımları. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 54(1), 604-625.
Kaya, U. (2019) (b). Türkiye'de Bireysel Emeklilik Sisteminin Vergilendirme Sürecinin İncelenmesi. Legal Mali Hukuk, 15(171), 571-610.
Mackenzie, G. (2002). The Role of Private Sector Annuities Markets in an Individual Accounts Reform of a Public Pension Plan. IMF.
Magill, R. F. (1923-1924). Income Tax Liability of Annuities and Similar Periodical. Yale Law Journal, 33(3), 229-247.
Manno, T. P. (1986). The Federal Income Taxation of Life Insurance, Annuities and Individual Retirment Accounts After The Tax Reform Act of 1986. St. John Law Review, 674-710.
Mcclelland, H. F. (1962). Tax Aspect of the Variable Annuity. National Tax Journal, 15(2), s. 125-138.
Meisenholder, R. (1941). Taxation of Annuity Contracts under State and Inheritance. Michigan Law Review, 39(6), s. 856-912.
Meisenholder, R. (1942). Taxation of Annuity Contracts under Federal Income Tax. Michigan Law Review, 40(7), 1005-1040.
Mooney, W. E. (1969). Insurance Annuities on a Single Premium Payment Plan. Insurance Law Journal(9), s. 523-531.
Moran, S. (tarih yok). Taxation of Insurance Companies. Madison: Wisconsin Legislative Fiscal Bureau.
Mudgett, B. D. (1917). The exemption of Life Insurance Funds from Taxation. The Annals of The American Academy, 70(1), 123-140.
Murphy, J. H. (1955). Federal Tax Treatment of Annuities. University of Pittsburgh Law Review, 16(4), s. 311-328.
Neubing, T., & Steuerle, E. (January 1984). The Taxation of Income Flowing Through Lıfe Insurance Companies. Office of Tax Analysis U.S. Treasury Department, Washington, D.C.
OECD. (2001). Taxing Insurance Companies. OECD .
OECD. (2002). Financial Market Trends. Paris: OECD.
Ogborn, M. (1948). The Taxation of Annuities. Journal of the Institute of Actuaries, 74(1), s. 31-56.
Poterba, J. M. (1997). The History of Annuities in the United States. Cambridge: NBER.
Ross, B. G. (1963). The Private Annuity as a Tax Minimizing Instrument. Taxes The Tax Magazine, 41(4), 199-218.
Rusconi, R. (2008). National Annuity Markets. Paris: OECD.
Schwemm, J. B. (1958). Federal Estate Tax: Insurance and Annuity Combinations. Michigan Law Review, 56(8), s. 1366-1370.
Stewart, F. (2007). Policy Issues for Developing Annuities Market. Paris: OECD.
United States General Accounting Office. (1990). Tax Treatment of Lİfe Insurance and Annuity Accurued Interest. Washington, D.C. : United States General Accounting Office.
Wallace, P. A. (1960). Taxation of Private Annuities. Boston University Law Review(40), 349-374.
Wren, H. G. (1954). Taxation of Commercial and Private Annuities under the Internal Revenue Code of 1954. Mississippi Law Journal, 26(2), s. 111-148.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
