Çok Boyutlu İşkoliklik Ölçeği: Türkçe Uyarlama, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1862Anahtar Kelimeler:
Çok Boyutlu İşkoliklik- Ölçek Uyarlama- Güvenirlik- Geçerlilik- Örgütsel DavranışÖz
İşkoliklik literatüründe farklı ölçme araçları bulunmakla birlikte, kavramın çok boyutlu yapısını bütüncül bir biçimde ele alan araçların farklı kültürel bağlamlarda sınanması henüz sınırlı düzeyde kalmıştır. Bu doğrultuda, Clark ve diğerleri (2020) tarafından geliştirilen Çok Boyutlu İşkoliklik Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve ölçeğin geçerlik ile güvenirlik özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Ankara ilinde farklı özel sektör işletmelerinde çalışan 402 kişi oluşturmaktadır. Ölçeğin Türkçeye uyarlama sürecinde çeviri ve geri çeviri yapılarak, uzman görüşleri alınmış ve ön test gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin psikometrik özelliklerini değerlendirmek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmış; ayrıca birleşim ve ayrışım geçerliği analizleri gerçekleştirilmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısının korunduğunu ve toplam varyansın %75’inin açıklandığını göstermiştir. DFA bulguları ise dört faktörlü modelin kabul edilebilir uyum iyiliği değerlerine sahip olduğunu ortaya koymuştur (χ²/df=2,81; CFI=0,94; NFI=0,90; TLI=0,93; GFI=0,87; AGFI=0,82; RMSEA=0,08). 16 ifade ve dört boyuttan oluşan ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı 0,90 olarak bulunmuş, alt boyutlara ait güvenirlik değerlerinin ise kabul edilebilir düzeyde olduğu belirlenmiştir. Birleşim ve ayrışım geçerliği analizleri sonucunda ölçeğin ilgili geçerlik ölçütlerini karşıladığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, Çok Boyutlu İşkoliklik Ölçeğinin Türk kültürel bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.
Referanslar
Andreassen, C. S., Griffiths, M. D., Hetland, J., & Pallesen, S. (2012). Development of a work addiction scale. Scandinavian Journal of Psychology, 53(3), 265-272. https://doi.org/10.1111/j.1467-9450.2012.00947.x
Arslan, A., & Gül, H. (2022). Örgütsel etik ikliminin algılanan güç mesafesi üzerindeki etkisi: Hemşireler üzerinde bir araştırma. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 9(3), 449-462. https://doi.org/10.54304/SHYD.2022.04557
Aydan, S. (2023). Hekim göçü açısından Türkiye’nin çalışma koşullarının değerlendirilmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 895-920.
Ayre, C., & Scally, A. J. (2014). Critical values for Lawshe’s content validity ratio: Revisiting the original methods of calculation. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 47(1), 79-86. https://doi.org/10.1177/0748175613513808
Balducci, C., Avanzi, L., Consiglio, C., Fraccaroli, F., & Schaufeli, W. (2015). A cross-national study on the psychometric quality of the Italian version of the Dutch Work Addiction Scale (DUWAS). European Journal of Psychological Assessment, 33(6), 422-428. https://doi.org/10.1027/1015-5759/a000300
Bayık, M. E., & Gürbüz, S. (2016). Ölçek uyarlamada metodoloji sorunu: Yönetim ve örgüt alanında uyarlanan ölçekler üzerinden bir araştırma, İş ve İnsan Dergisi, 3(1), 1-20.
Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Yayıncılık.
Byrne, B. M. (2016). Structural equation modeling with Amos: Basic concepts, applications, and programming. Routledge.
Clark, M. A., Smith, R. W., & Haynes, N. J. (2020). The multidimensional workaholism scale: Linking the conceptualization and measurement of workaholism. Journal of Applied Psychology, 105(11), 1281-1307. https://doi.org/10.1037/apl0000484
Falco, A., Dal Corso, L., Girardi, D., De Carlo, A., Barbieri, B., Boatto, T., & Schaufeli, W. B. (2017). Why is perfectionism a risk factor for workaholism? The mediating role of irrational beliefs at work. TPM: Testing, Psychometrics, Methodology in Applied Psychology, 24(4), 583-600. https://doi.org/10.4473/TPM24.4.8
Falco, A., Girardi, D., Corso, L. D., De Carlo, A., & Di Sipio, A. (2020b). Does workload moderate the association between perfectionism and workaholism? A longitudinal study. Journal of Personnel Psychology, 19(4), 164-173. https://doi.org/10.1027/1866-5888/a000253
Falco, A., Girardi, D., Di Sipio, A., Calvo, V., Marogna, C., & Snir, R. (2020a). Is narcissism associated with heavy work investment? The moderating role of workload in the relationship between narcissism, workaholism, and work engagement. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(13), 4750. https://doi.org/10.3390/ijerph17134750
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.2307/3151312
Girardi, D., Falco, A., De Carlo, A., Dal Corso, L., & Benevene, P. (2018). Perfectionism and workaholism in managers: the moderating role of workload. TPM: Testing, Psychometrics, Methodology in Applied Psychology, 25(4), 571-588. https://doi.org/10.4473/TPM25.4.7
Gonçalves, L., Meneses, J., Sil, S., Silva, T., & Moreira, A. C. (2023). Workaholism scales: Some challenges ahead. Behavioral Sciences, 13(7), 529. https://doi.org/10.3390/bs13070529
Griffiths, M. (2005). A ‘components’ model of addiction within a biopsychosocial framework. Journal of Substance Use, 10(4), 191-197. https://doi.org/10.1080/14659890500114359
Gül, Ö. (2019). Güç mesafesi algısı ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 2(2), 120-133. https://doi.org/10.33400/kuje.638591
Gülen, G. C. (2020). Çalışma sürelerine ilişkin uluslararası çalışma standartları-Dünya’da ve Türkiye’de çalışma saati uygulamaları. İzmir İktisat Dergisi, 35(4), 741-757. https://doi.org/10.24988/ije.202035406
Güler, B. (2023). Sosyal sermaye. B. Hırlak (Ed.), Örgütsel davranış kavramlar ve araştırmalar-I içinde (ss. 19-43) Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub79.c137
Günay, A. (2021). İşe bağlı duygusal tükenmişlik: Bir ölçek uyarlama çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30(1), 142-149. https://doi.org/10.35379/cusosbil.828921
Gürbüz, S., Woerkom, M. v., Kooij, D. T. A. M., & Brouwers, E. P. M. (2024). Validation of the multidimensional workaholism scale in the Netherlands. International Journal of Selection and Assessment, 32, 169-181. https://doi.org/10.1111/ijsa.12455
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage.
Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
Huang, J. C., Hu, C., & Wu, T. C. (2010). Psychometric properties of the Chinese version of the workaholism battery. The Journal of Psychology, 144(2), 163-183. https://doi.org/10.1080/00223980903472219
İşcan, Ö. F., & Naktiyok, A. (2004). Çalışanların örgütsel bağdaşımlarının belirleyicileri olarak örgütsel bağlılık ve örgütsel adalet algıları. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 59(1), 181-201. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001477
Kaiser, H. F. (1960). The application of electronic computers to factor analysis. Educational and Psychological Measurement, 20(1), 141-151. https://doi.org/10.1177/001316446002000116
Kline, P. (1994). An easy guide to factor analysis. Routledge.
Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press.
Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity, Personnel Psychology, 28(4), 563-575.
McMillan, L. H., O'Driscoll, M. P., & Brady, E. C. (2004). The impact of workaholism on personal relationships. British Journal of Guidance & Counselling, 32(2), 171-186. https://doi.org/10.1080/03069880410001697729
Molino, M., Bakker, A. B., & Ghislieri, C. (2016). The role of workaholism in the job demands-resources model. Anxiety, Stress, & Coping, 29(4), 400-414. https://doi.org/10.1080/10615806.2015.1070833
Naktiyok, A., & Karabey, C. N. (2005). İşkoliklik ve tükenmişlik sendromu. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(2), 179-198.
Oates, W. (1971). Confessions of a workaholic: The facts about work addiction. World Publishing Company.
Özdevecioğlu, M., & Cingöz, A. (2009). Sosyal girişimcilik ve sosyal girişimciler: Teorik çerçeve. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (32), 81-95.
Özutku, H. (2008). Örgüte duygusal, devamlılık ve normatif bağlılık ile iş performansı arasındaki ilişkinin incelenmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 79-97.
Quinones, C., & Griffiths, M. D. (2015). Addiction to work: A critical review of the workaholism construct and recommendations for assessment. Journal of Psychosocial Nursing and Mental Health Services, 53(10), 48-59. https://doi.org/10.3928/02793695-20150923-04
Robinson, B. E. (1999). The Work Addiction Risk Test: Development of a tentative measure of workaholism. Perceptual and Motor Skills, 88(1), 199-210. https://doi.org/10.2466/PMS.88.1.199-210
Schaufeli, W. B., Taris, T. W., & Bakker, A. B. (2008). It takes two to tango: Workaholism is working excessively and working compulsively. (Eds.), R. J. Burke, C. L. Cooper, The long work hours culture: Causes, consequences and choices içinde (ss. 203-226), Emerald.
Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23-74.
Spence, J. T., & Robbins, A. S. (1992). Workaholism: Definition, measurement, and preliminary results. Journal of Personality Assessment, 58(1), 160-178. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa5801_15
Streiner, D. L. (1994). Sample-size formulae for parameter estimation. Perceptual and Motor Skills, 78(1), 275-284. https://doi.org/10.2466/pms.1994.78.1.275
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics (5th ed.). Allyn & Bacon.
Tuna, A. A. (2020). Güç mesafesinin yenilikçi davranışlar üzerindeki etkisinde işgören performansının aracılık rolü üzerine bir araştırma. Yönetim Bilimleri Dergisi, 18(36), 409-426. https://doi.org/10.35408/comuybd.688653
Urbán, R., Kun, B., Mózes, T., Soltész, P., Paksi, B., Farkas, J., Kökönyei, G., Orosz, G., Maráz, A., Felvinczi, K., Griffiths, M. D., & Demetrovics, Z. (2019). A four-factor model of work addiction: The development of the work addiction risk test revised. European Addiction Research, 25(3), 145-160. https://doi.org/10.1159/000499672
Van den Broeck, A., Schreurs, B., De Witte, H., Vansteenkiste, M., Germeys, F., & Schaufeli, W. (2011). Understanding workaholics' motivations: A self‐determination perspective. Applied Psychology, 60(4), 600-621. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2011.00449.x
Wharton, A. S. (1993). The affective consequences of service work: Managing emotions on the job. Work and Occupations, 20(2), 205-232. https://doi.org/10.1177/0730888493020002004
Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
Yeşilkaya, M. (2018). Özgeci davranış olgusuna ilişkin epistemolojik sorunlar üzerine bir inceleme: Siyah, beyaz ve gri. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(4), 469-489.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
