Türkiye'de İller Arası Gelir Yakınsaması: Bölgesel Sabit Etkiler ve Mekânsal Yayılmalar
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1924Anahtar Kelimeler:
Bölgesel Yakınsama- Ekonomik Büyüme- Beşeri Sermaye- Mekânsal Yayılma- Sabit Etkiler ModeliÖz
Bu çalışma, 2004-2019 döneminde Türkiye'de il düzeyinde gelir yakınsamasını mekânsal ve yapısal faktörleri dikkate alarak incelemektedir. Araştırmanın amacı, düşük gelirli illerin yüksek gelirli illere göre daha hızlı büyüyüp büyümediğini incelemek ve bölgesel heterojenlik ile mekânsal etkilerin bu süreci nasıl etkilediğini belirlemektir. Bu doğrultuda, Solow'un neoklasik büyüme modeli çerçevesinde β-yakınsama yaklaşımı kullanılmıştır. Mutlak yakınsama, koşullu yakınsama ve kulüp etkilerini belirlemek için bölgesel sabit etkileri içeren modeller tahmin edilmiştir. Bulguların sağlamlığını değerlendirmek amacıyla Mekânsal Durbin Modeli (SDM) de tahmin edilmiştir. Sonuçlar, ilgili dönemde iller arasında istatistiksel olarak anlamlı bir yakınsama sürecinin mevcut olduğunu ve bu yakınsamanın yıllık %1.32 ile %1.96 arasında değiştiğini göstermektedir. Ayrıca, beşerî sermayenin yakınsama sürecini olumlu yönde etkilediği de tespit edilmiştir. Mekânsal etkilerin dikkate alındığı model, komşu bölgelerin özelliklerinin ilin büyümesi üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Ancak, mekânsal yayılma etkilerinin büyüme dinamiklerinde belirleyici rol oynamadığı ve bölgesel sabit etkilerin mekânsal heterojenliği büyük ölçüde yansıttığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, Türkiye'de il düzeyinde yavaş bir yakınsama sürecinin yaşandığı; büyüme dinamiklerinin güçlü mekânsal yayılmalardan ziyade beşerî sermaye ve bölge temelli yapısal heterojenlikle şekillendiği görülmektedir. Bölgesel politikaların tasarımında bu farklılıkların dikkate alınması önem arz etmektedir.
Referanslar
Aginta, H., Gunawan, A. B., & Mendez, C. (2023). Regional income disparities and convergence clubs in Indonesia: new district-level evidence. Journal of the Asia Pacific Economy, 28(1), 101-132. https://doi.org/10.1080/13547860.2020.1868107
Akçagün Narin, P. (2026). Integrating panel and spatial econometric methods in regional convergence research. H. Harman (Ed.), Ekonometri Alanında Uluslararası Araştırmalar III (pp. 85-105). Ankara: Eğitim Yayınevi.
Akçagün, P. (2017). Provincial growth in Turkey: A spatial econometric analysis. Applied Spatial Analysis and Policy 10(2):271-99. https://doi.org/10.1007/s12061-016-9183-5
Akkay, R. C. (2022). Income convergence among Turkish provinces: An income inequality approach. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 7(2), 274-300. https://doi.org/10.30784/epfad.1062258
Aldan, A. & Gaygısız, E. (2006). Convergence across provinces of Turkey: A spatial analysis. Working Papers. https://ideas.repec.org//p/tcb/wpaper/0609.html
Aristizábal, J. M. & Gustavo A. G. (2021). Regional economic growth and convergence: The role of institutions and spillover effects in Colombia. Regional Science Policy & Practice 13(4):1146-61. https://doi.org/10.1111/rsp3.12334
Banerjee, B., & Jesenko, M. (2015). Economic Growth and Regional Disparities in Slovenia. Regional Studies, 49(10), 1722-1745. https://doi.org/10.1080/00343404.2013.879981
Barro, R. J. & Xavier, S. M. (1992). Convergence. Journal of Political Economy 100(2):223-51. https://doi.org/10.1086/261816
Baumol, W. J. (1986). Productivity Growth, Convergence, and Welfare: What the Long-Run Data Show. The American Economic Review 76(5):1072-85.
Belliler, İ. S. & Belliler, N. B. (2025). Türkiye’de İller Arası Göreli Gelir Yakınsaması: Panel Birim Kök Testlerinden Kanıtlar. International Journal of Global Politics and Public Administration, 2(2), 80-106. https://www.glopajournal.com/index.php/pub/article/view/28
Coşkun, N., & Demir, E. E. (2022). Club Convergence: Do public investments play a role in regional income per capita convergence in Turkey? Ege Academic Review, 22(3), 323-336. https://doi.org/10.21121/eab.1098557
Çelebioğlu, F. & Dall’erba, S. (2010). Spatial disparities across the regions of Turkey: An exploratory spatial data analysis. Annals of Regional Science, 45, 379-400. https://doi.org/10.1007/s00168-009-0313-8
Çınar, İ. T. (2024). Yakınsama hipotezi ve mekânsal etkileşim: Literatür üzerinden Türkiye için değerlendirmeler. Dynamics in Social Sciences and Humanities, 5(1), 24-35. https://doi.org/10.5281/zenodo.10894415
Doğan, T. & Kındap, A. (2019). Regional Economic Convergence and Spatial Spillovers in Turkey. International Econometric Review 11(1), 1-23. https://doi.org/10.33818/ier.448603
Duran, H. E., Değerli Çifçi, B., Karabakan, B., & Dogan, F. (2024). Socio-economic and development disparities over the long-run: Exploring spatial heterogeneities in the case of Turkey. Regional Statistics, 14(4), 743-767. https://doi.org/10.15196/RS140406
Elmalı, K., Erkal, G., & Özer, H. (2021). Türkiye’de iller arası gelir yakınsaması: Mekânsal ekonometrik yaklaşım. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(2), 451-468. https://izlik.org/JA66PZ62RA
Erfurth, P. (2024). Is income inequality converging at the regional level? Evidence from LIS data. Journal of Economic Geography 24(3), 375-392. https://doi.org/10.1093/jeg/lbad029
Eriş-Dereli, B., & Pınar, M. (2025). Skilled labor convergence across Turkish regions: A club convergence algorithm approach. Empirical Economics, 69(4), 2267-2309. https://doi.org/10.1007/s00181-025-02789-y
Gichiev, N. (2021). Comparative Analysis of σ-and β-Convergence of the Economic Growth of the Southern Russia Regions. In Proceedings of the VIII International Scientific and Practical Conference "Current Problems of Social and Labour Relations" (ISPC-CPSLR 2020) (pp. 251-255). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/assehr.k.210322.118
Gömleksiz, M., Şahbaz, A., & Mercan, B. (2017). Regional Economic Convergence in Turkey: Does the Government Really Matter for? Economies, 5(3), 27. https://doi.org/10.3390/economies5030027
Gündem, F. (2017). Is There Income Convergence between NUTS 2 Territories in Turkey? A Spatial Statistical and Spatial Econometrics Contribution. Sosyoekonomi, 25(34), 145-160. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.287511
Jones, C. I. (2001). Introduction to economic growth (2nd ed.). W. W. Norton & Company
Karahasan, B. C. (2020). Can Neighbor Regions Shape Club Convergence? Spatial Markov Chain Analysis for Turkey. Letters in Spatial and Resource Sciences 13(2), 117-31. https://doi.org/10.1007/s12076-020-00248-z
Keskin, H., & Abar, H. (2025). The role of regional electricity consumption on regional development in Türkiye. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 50-70. https://doi.org/10.29157/etusbed.1500846
Lehmann, H., Oshchepkov, A., & Silvagni, M. G. (2020). Regional convergence in Russia: Estimating a neoclassical growth model (IZA Discussion Paper No. 13039). IZA Institute of Labor Economics. https://hdl.handle.net/10419/216351
Mankiw, N. G., Romer, D. & Weil, D. N. (1992). A Contribution to the Empirics of Economic Growth. The Quarterly Journal of Economics 107(2), 407-437. https://doi.org/10.2307/2118477
Öz, S. (2017). Is There an Income Convergence across Provinces of Turkey? Working Paper, No. 1711, Koç University-TÜSİAD Economic Research Forum (ERF), Istanbul. https://www.econstor.eu/handle/10419/203001
Öztürk, A., & Gültekin, L. (2021). Türkiye’de iller arası ekonomik yakınsama: 2008 küresel krizinin rolü. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 39(2), 253-270. https://doi.org/10.17065/huniibf.757084
Phillips, P. C. B. & Sul, D. (2007). Transition Modeling and Econometric Convergence Tests. Econometrica 75(6):1771-1855. https://doi.org/10.1111/j.1468-0262.2007.00811.x
Phillips, P. C. B. & Sul, D. (2009). Economic Transition and Growth. Journal of Applied Econometrics 24(7):1153-85. https://doi.org/10.1002/jae.1080
Sakarya, B., Baran, V., & İpek, M. (2024). Türkiye’de iller arasında gelir farklılıkları: Kulüp yakınsama analizi. Bölgesel Kalkınma Dergisi, 02(01), 9-27. https://doi.org/10.61138/bolgeselkalkinmadergisi.1438587
Sandilah, M. N. & Yasin, H. M. (2011). Economic growth and regional convergence: The case of Pakistan. The Pakistan Development Review 50(4):333-353. https://doi.org/10.30541/v50i4IIpp.333-353
Santos-Marquez, F., Gunawan, A. B. & Mendez, C. (2022). Regional income disparities, distributional convergence, and spatial effects: Evidence from Indonesian regions 2010-2017. GeoJournal 87(3), 2373-2391. https://doi.org/10.1007/s10708-021-10377-7
Solow, R. M. (1956). A Contribution to the theory of economic growth. The Quarterly Journal of Economics 70(1):65-94. https://doi.org/10.2307/1884513
Ursavaş, U. & Mendez, C. (2023). Regional income convergence and conditioning factors in Turkey: Revisiting the role of spatial dependence and neighbor effects. The Annals of Regional Science 71, 363-389. https://doi.org/10.1007/s00168-022-01168-0
Yazgan, Ş., & Ceylan, R. (2021). Türkiye’de düzey-2 bölgeleri arasında kişi başı gelir yakınsama kulüpleri var mıdır? Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(4), 1497-1519. https://doi.org/10.16951/atauniiibd.952620
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
