Neoliberal Yönetimsellik ve Gençlik Refahının Bireyselleşmesi: Türkiye’de Neet Sorunsalı ile TBM ve OBM Programlarının Eleştirel Analizi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1950Anahtar Kelimeler:
Neoliberalizm- gençlik refahı- NEET- sosyal politikaÖz
Bu çalışma, neoliberal yönetimsellik çerçevesinde sosyal politika ve refah anlayışındaki dönüşümü Türkiye’de gençlik refahı bağlamında incelemektedir. Gençlere yönelik sosyal risklerin politika belgelerinde nasıl çerçevelendiğini ve bunların yönetimine ilişkin sorumluluğun devlet, aile ve birey arasında nasıl dağıtıldığını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel doküman incelemesine dayanan araştırmada eleştirel söylem analizi kullanılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 58. maddesi, 2013 Ulusal Gençlik ve Spor Politikası Belgesi ile Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitim Programı (TBM) ve Okulda Bağımlılığa Müdahale Programı’na (OBM) ilişkin kurumsal belgeler incelenmiş; NEET gençlere ilişkin resmî istatistikler bağlamsallaştırma amacıyla kullanılmıştır. Bulgular, kamusal koruma sorumluluğunun sürdüğünü; ancak istihdam edilebilirlik, bireysel sorumluluk, yaşam becerileri, özdenetim ve psikolojik dayanıklılık vurgularının belirginleştiğini göstermektedir. TBM ve OBM’nin koruyucu, önleyici ve destekleyici işlevlerine karşın program materyallerinde bireysel farkındalık ve davranış değişikliği ayrıntılı biçimde yapılandırılırken yoksulluk, güvencesizlik, sosyal dışlanma ve hizmetlere erişim gibi yapısal koşullar aynı ayrıntıda ele alınmamaktadır. Farklı analitik düzeyler ve hedef gruplar nedeniyle NEET statüsü ile bağımlılık arasında nedensel ilişki kurulmamıştır. Programların etkililiği ise araştırmanın kapsamı dışında tutulmuş ve ölçülmemiştir. Çalışma, bireysel müdahalelerin hak temelli sosyal koruma, aile destekleri ve yapısal sosyal politika araçlarıyla birlikte yürütülmesi gerektiği sonucuna ulaşmaktadır.
Referanslar
Akay, H. (2023). Kalkınma planlarındaki gençlik politikaları üzerinden genel bir değerlendirme. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6(4), 1278-1297. https://doi.org/10.33712/mana.1347889.
Çetinceli, K. ve Tüzün, P. (2022). Üniversite öğrencilerinin işsizlik kaygısı, yaşam doyumu ve psikolojik iyi oluşları arasındaki ilişki. Current Perspectives in Social Sciences, 26(1), 21-30. https://doi.org/10.54614/JSSI.2022.952094.
Çetiner, T. ve Çelikkaleli, Ö. (2023). Üniversite öğrencilerinde uyumsuz mükemmeliyetçilik ile tükenmişlik arasındaki ilişkide öz-düzenleme ve öz-şefkatin aracılık rolü. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (57), 1622-1645. https://doi.org/10.53444/deubefd.1277921.
Davies, W. (2015). The happiness industry: How the government and big business sold us well-being. London: Verso.
Dean, H. (2007). The ethics of welfare-to-work. Policy & Politics, 35(4), 573-590.
Ekiz Gökmen, Ç. (2022). A new perspective on women’s care burden and employment in Turkey. New Perspectives on Turkey, 66, 11-34. https://doi.org/10.1017/npt.2021.21.
Esping-Andersen, G. (1990). The three worlds of welfare capitalism. Cambridge: Polity Press.
Eurofound. (2012). NEETs-Young people not in employment, education or training: Characteristics, costs and policy responses in Europe. Luxembourg: Publications Office of the European Union. Erişim adresi: https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/all/neets-young-people-not-employment-education-or-training-characteristics-costs-and.
European Commission. (2016). The youth guarantee and youth employment initiative three years on (COM(2016) 646 final). Erişim adresi: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52016DC0646.
Ferrera, M. (1996). The ‘Southern model’ of welfare in social Europe. Journal of European Social Policy, 6(1), 17-37. http://dx.doi.org/10.1177/095892879600600102.
Fisher, M. (2009). Capitalist realism: Is there no alternative? Winchester: Zero Books.
Foucault, M. (2008). The birth of biopolitics: Lectures at the Collège de France, 1978-1979 (M. Senellart, Ed.; G. Burchell, Trans.). Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Fraser, N. (1995). From redistribution to recognition? Dilemmas of justice in a ‘post-socialist’ age. New Left Review, I(212), 68-93.
Furlong, A. (2006). Not a very NEET solution: Representing problematic labour market transitions among early school-leavers. Work, Employment and Society, 20(3), 553-569. http://dx.doi.org/10.1177/0950017006067001.
Furlong, A., & Cartmel, F. (2007). Young people and social change: New perspectives (2nd ed.). Maidenhead, UK: McGraw-Hill/Open University Press.
Gallie, D., & Paugam, S. (Eds.). (2000). Welfare regimes and the experience of unemployment in Europe. Oxford, UK: Oxford University Press.
Gençlik ve Spor Bakanlığı. (2013). Ulusal gençlik ve spor politikası belgesi (Yayın No. 57). Ankara: Yazar. Erişim adresi: https://gsb.gov.tr/dist/mevzuatdosyalar/mevzuatlar/ulusal_genclik_ve_spor_politikasi.pdf.
Görmüş, A. (2023). Türkiye’de kayıt dışı genç istihdamı: Hanehalkı işgücü istatistiklerinden cinsiyete dayalı bulgular. Sosyal Güvenlik Dergisi, 13(2), 159-178. https://doi.org/10.32331/sgd.1408456.
Görmüş, A. (2024). Türkiye’de uzun-dönem genç işsizliği: Hanehalkı işgücü istatistiklerinden bulgular. Alanya Akademik Bakış Dergisi, 8(2), 412-426. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.1276280.
Han, B.-C. (2010). Müdigkeitsgesellschaft [Yorgunluk toplumu]. Berlin, Germany: Matthes & Seitz Berlin.
Han, B.-C. (2015). The burnout society (E. Butler, Trans.). Stanford, CA: Stanford University Press.
Han, B.-C. (2017). Psychopolitics: Neoliberalism and new technologies of power (E. Butler, Trans.). London, UK: Verso Books.
Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. Oxford, UK: Oxford University Press.
ILO. (2015). Global employment trends for youth 2015: Scaling up investments in decent jobs for youth. Geneva, Switzerland: Author. Erişim adresi: https://www.ilo.org/publications/global-employment-trends-youth-2015-scaling-investments-decent-jobs-youth.
Jessop, B. (2002). The future of the capitalist state. Cambridge, UK: Polity Press.
Kantaş Yılmaz, F. ve Karakuş, S. (2022). The stress of finding a job and future anxiety of health management students during the COVID-19 pandemic period. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences, 7(19), 42-53. https://doi.org/10.5281/zenodo.6974086.
Larner, W. (2000). Neo-liberalism: Policy, ideology, governmentality. Studies in Political Economy, 63(1), 5-25. http://dx.doi.org/10.1080/19187033.2000.11675231.
Lister, R. (2003). Citizenship: Feminist perspectives (2nd ed.). New York, NY: New York University Press.
Lüküslü, D. ve Çelik, K. (2022). Gendering the NEET category: Young NEET women in Turkey. Turkish Studies, 23(2), 200-222. https://doi.org/10.1080/14683849.2021.1882861.
MacDonald, R. (2011). Youth, transitions and social exclusion. Journal of Education and Work, 24(5), 427-431.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). OBM uygulayıcı eğitimi eğitici el kitabı. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
Nussbaum, M. C. (2011). Creating capabilities: The human development approach. Cambridge, MA: The Belknap Press of Harvard University Press.
Özdemir, M. O., Metin Özcan, K. ve Üçdoğruk, Ş. (2023). Youth not in employment, education, or training (NEET) in Turkey: A regional analysis. Ege Academic Review, 23(3), 409-426. https://doi.org/10.21121/eab.1178984.
Peck, J. (2001). Workfare states. New York, NY: Guilford Press.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York, NY: Simon & Schuster.
Rose, N. (1999). Powers of freedom: Reframing political thought. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford, UK: Oxford University Press.
Standing, G. (2011). The precariat: The new dangerous class. London, UK: Bloomsbury Academic.
Şahin, M. ve Boduroğlu, G. (2025). Ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin (NEET) yaşam deneyimleri: Zorluklar, gereksinimler ve beklentiler. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 13(35), 54-68.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). Kanun No. 2709. T.C. Resmî Gazete, 17863 (Mükerrer), 9 Kasım 1982. Erişim adresi: https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). İstatistiklerle Gençlik, 2024. https://data.tuik.gov.tr/
Türkiye Yeşilay Cemiyeti. (2025). Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitim Programı (TBM). Erişim tarihi: 2 Ağustos 2026, https://tbm.org.tr.
Wacquant, L. (2009). Punishing the poor: The neoliberal government of social insecurity. Durham, NC: Duke University Press.
Wilkinson, R., & Pickett, K. (2009). The spirit level: Why greater equality makes societies stronger. New York, NY: Bloomsbury Press.
Yaman, A. (2021). Kamu politikası analizi bağlamında Türkiye’nin gençlik politikası. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 45-71. https://doi.org/10.21733/ibad.854915.
Yiğit, B., Çakmak, B. Y. ve Çakmak, E. E. (2023). NEET in Turkey: A typology including jobless youths, parental education and employment status as determinants. Education + Training, 65(5), 731-748. https://doi.org/10.1108/ET-01-2023-0005.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
