(untitled) (Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2025)
Bu çalışmada ekonomik ve toplumsal açıdan hayati öneme sahip ve fakat çevre üzerindeki olumsuz etkileri de bilinen ilaç sektöründe operasyonel ve çevresel etkinliğin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Yerel ve uluslararası ilaç şirketlerinin sürdürülebilirlik ve faaliyet raporlarından, belge tarama yoluyla elde edilen operasyonel ve çevresel performans göstergeleri Veri Zarflama Analizi (VZA)’nin ölçeğe göre değişken getiri (VRS) modeli ile analiz edilmiştir. VZA’nde istenmeyen girdi ve çıktı değişkenleri için çarpımsal ters dönüşüm yaklaşımı kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre şirketlerin operasyonel ve çevresel etkinlik sıralamaları farklılık göstermektedir. Operasyonel performans açısından etkin olan Abbivie, Johnson&Johnson ve Merck & Co. şirketleri oldukça düşük çevresel etkinlik düzeyine sahipken; Biogen ve Regeneron Pharm. şirketlerinin de çevresel etkinlik sıralaması operasyonel etkinlik sıralamasına göre daha yüksektir. Çalışma, Türkiye’nin ilaç üreticilerinin de dahil edildiği yerel ve küresel şirketlerden oluşan örneklem açısından literatürdeki boşluğu doldurmanın yanında elde edilen sonuçların sektöre vereceği mesajlar bakımından önem taşınmaktadır. Operasyonel ve çevresel etkinliğin birlikte dikkate alınması, sektörel problemlerden ortalama stok maliyetlerinin operasyonel performans göstergelerine dahil edilmesi çalışmanın özgünlüğünü artırmaktadır.