Enflasyon, Enflasyon Belirsizliği ve Enflasyon Beklentilerinin Döviz ve Altın Piyasaları İle Nedensellik İlişkileri: Türkiye Örneği (Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2025)
Bu çalışmada Türkiye için Şubat 2003-Haziran 2024 dönemine ait aylık zaman serisi verileri kullanılarak enflasyonun modellenmesi, enflasyonun enflasyon belirsizliği ile olan ilişkisinin ortaya konulması ve enflasyonun çeşitli makroekonomik değişkenler ile olan nedensellik ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. İlk olarak tüketici ve üretici enflasyonu değişkenleri AR(I)MA modelleri ile modellenmiştir. Her iki değişkene ait model tahmin sonuçları bize cari dönem enflasyon değerlerinin hem geçmiş dönem enflasyon değerlerinden hem de geçmiş dönemlerdeki rassal şoklardan etkilendiklerini ortaya koymaktadır. İkinci olarak üretici enflasyonu değişkeni simetrik (ARCH, ARCH-M, GARCH, GARCH-M) ve asimetrik (EGARCH, TARCH, PARCH) koşullu değişen varyans modelleri ile modellenmiştir. Bu modeller içerisinden model seçim kriterlerine göre üretici enflasyonu değişkeninin en iyi PARCH modeli ile modellendiği tespit edilmiş olup üretici enflasyonu belirsizliği değişkeni bu model üzerinden elde edilmiştir. Üçüncü olarak enflasyon, enflasyon belirsizliği ve enflasyon beklentileri değişkenlerinin gerek kendi aralarındaki gerekse döviz ve altın piyasalarına ait çeşitli değişkenler ile olan nedensellik ilişkileri Granger nedensellik testi kullanılarak araştırılmıştır. Enflasyon, enflasyon belirsizliği ve enflasyon beklentileri değişkenlerinin kendi aralarındaki gerek tek yönlü gerekse iki yönlü Granger nedensellik ilişkisi bulguları bu değişkenlerin birbirlerinden etkilendiklerini ortaya koymaktadır. Üretici enflasyonunun üretici enflasyonu belirsizliğinin nedeni olduğunu gösteren Granger nedensellik testi Türkiye’de çalışmaya konu olan dönemde enflasyonun enflasyon belirsizliğini arttırdığını ileri süren Friedman-Ball hipotezinin geçerliliğini ispat etmektedir. Ayrıca nedensellik analizleri neticesinde hem dolar kurunun hem de altın fiyatlarının enflasyon, enflasyon belirsizliği ve enflasyon beklentileri değişkenlerini etkiledikleri ortaya konulan bu çalışma bulguları fiyat istikrarını sağlamakla görevli olan TCMB’nin izleyeceği politikalarda döviz ve altın piyasalarındaki gelişmeleri de dikkate alması gerektiğine işaret etmektedir.
Keywords: Enflasyon; Enflasyon Belirsizliği; Koşullu Değişen Varyans Modelleri; Granger Nedensellik; Fiyat İstikrarı