Sağlığın Büyüme Getirisi: Yatırımlar, Sonuçlar ve Türkiye’de Eşbütünleşik Kalkınma (Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2025)
Bu çalışma, 2000–2023 döneminde Türkiye’de sağlık sermayesi ile ekonomik büyüme arasındaki uzun dönemli ilişkiyi incelemektedir. Çalışmada, devletin sağlık harcamaları, yaşam beklentisi ve bebek ölüm oranlarını içeren sağlık göstergelerinin; fiziksel sermaye, iş gücü ve beşeri sermayeden oluşan geleneksel büyüme belirleyicileriyle etkileşime girerek GSYİH’yi nasıl etkilediğini analiz etmek amacıyla Tam Düzeltilmiş En Küçük Kareler (FMOLS) ve Kanonik Eşbütünleşme Regresyonu (CCR) yöntemleri uygulanmıştır. Elde edilen bulgular üç temel sonuca işaret etmektedir. Birincisi, sağlık yatırımları önemli ekonomik getiriler sağlamaktadır. Sağlık harcamalarında ve yaşam beklentisinde %1’lik artışlar sırasıyla %0,10 ve %0,14–0,19 oranlarında GSYİH büyümesiyle ilişkilidir. İkincisi, bebek ölüm oranındaki düşüşler özellikle güçlü büyüme etkileri göstermekte olup, çocuk sağlığına yönelik müdahalelerin ekonomik açıdan ne denli acil olduğunu teyit etmektedir. Üçüncüsü, geleneksel büyüme faktörleri önemini korumakta; sermaye birikimi (%0,23 esneklik) ve iş gücündeki genişleme (%0,57–0,62 esneklik) beşeri sermaye gelişimiyle birlikte büyümeye yön vermektedir. Bu bulgular, sağlık, eğitim ve ekonomi politikalarının bütünleşik biçimde tasarlanmasının gerekliliğine dikkat çekmektedir. Çalışma şu üç önceliği vurgulamaktadır: (1) çift yönlü verimlilik sağlayan maliyet etkin sağlık harcamaları, (2) bölgesel eşitsizlikleri giderecek adil sağlık hizmeti erişimi, (3) sağlık-büyüme bağlantılarını güçlendirecek beşeri sermaye gelişimi. Bu çalışma, sağlık yatırımlarının yalnızca sosyal harcama değil, sürdürülebilir kalkınmanın temel belirleyicilerinden biri olduğunu ortaya koyan ampirik kanıtlar sunmaktadır.
Keywords: Ekonomik Büyüme; Sağlık Harcamaları; Yaşam Beklentisi; Bebek Ölüm Oranı; Eş Bütünleşme Regresyonu