Tarımda Dijitalleşme Süreci: Lisanslı Depoculuk, ELÜS ve TÜRİB Üzerine Bir Alan Araştırması (Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2025)
Tarım sektörü, teknolojik gelişmelerin etkisiyle üretimden pazarlamaya, depolamadan finansmana kadar tüm değer zincirinde dijital dönüşüm sürecine girmiştir. Türkiye’de bu dönüşümün kurumsal çerçevesini lisanslı depoculuk (LD), Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) ve Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, üreticilerin bu sistemlere ilişkin bilgi düzeylerini, kullanım niyetlerini ve kullanılmama nedenlerini incelemektir.Doğu Karadeniz Bölgesi’nde (Giresun, Ordu, Trabzon, Samsun) faaliyet gösteren 403 fındık üreticisinden anket yoluyla veri toplanmış; elde edilen veriler ANOVA, bağımsız örneklem t-testi ve Ki-Kare testi ile analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcıların yarısından fazlasının LD hakkında, yaklaşık %70’inin ise ELÜS ve TÜRİB hakkında düşük bilgi düzeyine sahip olduğunu göstermektedir. Yaş ve tarımsal tecrübe arttıkça LD ve ELÜS bilgi düzeyleri anlamlı biçimde yükselmekte; özellikle 56 yaş üzeri ve 21 yılın üzerinde tecrübeye sahip üreticiler daha yüksek bilgiye sahiptir. Cinsiyet açısından yalnızca LD’de anlamlı fark bulunmuş, kadınların bilgi düzeyi erkeklerden yüksek çıkmıştır. Ayrıca, bilgi düzeyi daha yüksek olan üreticilerin gelecekte sistemi kullanmaya daha eğilimli oldukları belirlenmiştir.LD ve ELÜS kullanım düşüklüğünün başlıca nedeni bölgede lisanslı depo bulunmaması iken, TÜRİB için temel neden yetersiz bilgilendirmedir. Katılımcıların çoğunluğu gelecekte de LD ve ELÜS’ü kullanmaya istekli değildir; TÜRİB için ise eğilim yarı yarıya dağılmaktadır. Kullanım dışı kalma nedenleri ile yaş ve tarımsal tecrübe arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamış, ancak bazı gruplarda örtük ilişkiler olabileceği değerlendirilmiştir. Sonuçlar, literatürde vurgulanan bilgi eksikliği, geleneksel pazarlama alışkanlıkları ve düşük finansal okuryazarlık bulgularıyla örtüşmektedir.
Keywords: Tarımda Dijitalleşme; Lisanslı Depo; Elektronik Ürün Senedi; Türkiye Ürün İhtisas Borsası; Tarımsal Finansman