Küresel Belirsizliklerin Ödeme Şekillerine Göre İhracat Üzerindeki Etkisi (Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2026)
Bu çalışma, 2013Ç1-2024Ç4 dönemi için Türkiye’de ödeme şekillerine göre ihracat ile yurtdışı talep, reel döviz kuru ve belirsizlik göstergeleri arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Analizde mal mukabili, peşin, akreditif ve vesaik mukabili ödeme yöntemleri dikkate alınmış; belirsizlik göstergeleri olarak Küresel Ekonomik Politika Belirsizlik (GEPU) Endeksi ile Dünya Belirsizlik Endeksi (WUI) kullanılmıştır. Çalışmada, ARDL modeli çerçevesinde simetrik ve asimetrik yaklaşımlar uygulanmış, elde edilen bulguların sağlamlığı ise CCR, DOLS ve FMOLS yöntemleriyle test edilmiştir. Bulgular, ticaret ortaklarının ekonomik büyümesinin ihracatı pozitif etkilediğini göstermektedir. Reel döviz kurundaki artışlar, vesaik mukabili hariç tüm ödeme yöntemlerinde ihracatı azaltıcı etki yaratmaktadır. Belirsizlik göstergeleri açısından, simetrik model sonuçları akreditif ve peşin ödemede pozitif, mal mukabilinde ise negatif yönlü bir ilişki ortaya koyarken; vesaik mukabili ödeme yöntemi ihracatı ile belirsizlikler arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Asimetrik analizler ise vesaik mukabili dışındaki tüm yöntemlerde belirsizlikler ile ihracat arasında asimetrik ilişkilerin varlığını ortaya koymuştur. Sonuçlar, belirsizlik dönemlerinde ihracatçıların görece daha güvenli ödeme yöntemlerine yöneldiğini göstermektedir. Bu bağlamda belirsizlik dönemlerinde ihracatı desteklemek için akreditif ve peşin ödemeler teşvik edilmeli, mal mukabili ödemelerde ise risk azaltıcı önlemler uygulanmalıdır.
Keywords: Uluslararası Ticarette Ödeme Şekilleri; Belirsizlikler; İhracat; ARDL; Eşbütünleşme