Türkiye Bankacılık Sektörü İller Bazında Etkinlik Analizi (Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2026)
Ekonomik kalkınmanın ana aktörlerinden biri olan bankacılık sektörü, kaynakların etkin kullanımında belirleyici bir rol üstlenmektedir. Diğer yandan bölgesel farklılıklar, bankacılık hizmetlerinin de farklı düzeylerde çıktılar üretmesine sebep olabilmektedir. Bu çalışmada da Türkiye bankacılık sektörünün il düzeyindeki etkinlikleri Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi ile ölçümlenmiştir. Etkinlikte bölgesel farklılıkları oluşturan faktörlerin etkinlik üzerindeki etkilerini ortaya koymak da amaçlanmaktadır. Etkinliğe etki eden faktörlerin ve etki derecelerinin tespiti için Tobit ve kümeleme analizi yöntemleri kullanılmıştır. Gerek yapısal gerekse de il bazında etkinliğe etki eden faktörler belirlenmiştir.Türkiye Bankalar Birliği veri tabanından elde edilen bankaların il bazında personel sayısı, toplam aktifler, mevduatlar girdi olarak, satış ve krediler ise çıktı değişkenleri olarak etkinlik analizinde kullanılmıştır. Ayrıca, Türkiye’de illerin gelişmişlik ve ticari faaliyet düzeyleri farklı olduğundan, gerek etkinlik skorlarının belirleyicilerini tespit etmek, gerekse skorların illerin yapısal özellik farklılıklarından arındırılmasını sağlamak amacıyla Tobit regresyon ve kümeleme analizi yapılmıştır.Elde edilen bulgular doğrultusunda, Türkiye bankacılık sektöründe iller arasındaki performans farklılıkları ile bu farklılıklara etki eden unsurlar ortaya konmuştur. İl bazında bankacılık sektörü etkinlik skorları, ölçekten büyük ölçüde bağımsız bir yapı sergilemektedir. Etkinliklerin, iller düzeyinde yerel yönetsel uygulamalardan ziyade, merkezi bir yönetsel anlayışa bağlı olarak değiştiği ortaya konmuştur. Etkinliğe etki eden faktörlerin ise ticari değişkenlere bağlı olarak farklılaştığı görülmektedir. Bankacılık sisteminin oldukça merkezi bir yaklaşımla yönetildiği ve piyasa değişimlerine bankacılık sektörünün il bazında oldukça hızlı tepki verdiği, elde edilen diğer bir bulgudur.
Keywords: etkinlik analizi; İl bazında bankacılık performansı; Etkinliğe etki eden faktörler; Veri zarflama analizi; Kümeleme analizi