Asimetrik Şokların Türkiye'nin Sanayi Üretimi Üzerindeki Etkileri: Doğrusal Olmayan ARDL (NARDL) Modeli Yaklaşımı (Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2026)
Bu çalışmada; kapasite kullanım oranı, üretici fiyat endeksi, kredi faiz oranı, enerji içerikli emtia fiyatları, enerji dışı emtia fiyatları ve öncü metal emtia fiyatlarında gerçekleşen asimetrik şokların Türkiye’nin sanayi üretimine etkileri incelenmiştir. Negatif ve pozitif şokların Türkiye'nin sanayi üretimine etkilerini açıklaması sebebiyle elde edilen sonuçlar önemlidir. Çalışmanın literatüre üç önemli katkısı bulunmaktadır. Bunlar; sanayi üretimini etkileyen birçok değişkenin eşanlı incelenmesi, emtia fiyatlarındaki değişimin sanayi üretimine etkisinin araştırılması ve çalışmada doğrusal olmayan ARDL (NARDL) modelinin kullanılmasıdır. Çalışmada 2007q1-2024q4 dönemi için ilgili değişkenlerin Türkiye’nin sanayi üretimine etkileri hem kısa-uzun dönem için hem de asimetrik yapıda araştırılmıştır. NARDL modeli sonuçlarına göre, sanayi üretimini artırmada kapasite kullanım oranındaki (LKKO) artışın etkisi diğer değişkenlere kıyasla daha yüksektir. Bu durum kapasite kullanımını geliştirmeye yönelik politikaların etkisinin diğer değişkenlere oranla daha yüksek ve olumlu olacağını ifade etmektedir. Enerji dışı emtialarda (LNE) ve kredi faiz oranlarında (LKFO) ise istikrarın önemi dikkat çekmektedir. Wald Testi kapsamında elde edilen sonuçlara göre Türkiye’de uzun dönemde sanayi üretimi üzerinde LKFO, LKKO, LNE, enerji içerikli emtialar (LE) ve öncü metal emtialarının (LPM) asimetrik etkisi bulunmaktadır. Üretici fiyat endeksinin ise uzun dönemde asimetrik etkisi bulunmamaktadır. Kısa dönem asimetri testi kapsamında yapılan incelemelerde tüm bağımsız değişkenler için anlamlı bir sonuca ulaşılamamıştır. Türkiye’de sanayi üretimini artırmak için tüm değişkenlerin eşanlı dikkate alınarak politika sepetinin oluşturulması yerinde bir uygulama olacaktır.
Keywords: Sanayi üretimi; Enflasyon; Kapasite kullanım oranı; Kredi faiz oranı; Emtia fiyatları