Tek Primli Yıllık Gelir Sigortalarından Yapılan Ödemelerin Vergilendirilmesi (Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2026)
Tek primli yıllık gelir sigortaları, sigortalının toplu ödemesi karşılığında sigortacının belirli bir süre veya sigortalının ölümüne kadar düzenli olarak ödeme yapmasını içeren bir sözleşmedir. Bireylerin, miras bırakma motivasyonu olmadığında, tüketim düzenliliğini sağlamak amacıyla birikimlerini kalan yaşam sürelerine isabetle dağıtması neredeyse olanaksızdır. Yaşam boyu hayat sigortaları bu dağılım sorununu kolayca ve isabetle çözmektedir. Yaşam boyu yıllık gelir sigortaları esasen sigortalının kaynaklarına göre uzun yaşama riskini sigortacıya aktarmakta, sigortacı ise üstlendiği bu riski bir araya getirdiği sigortalılar üzerine dağıtmaktadır. Yıllık gelir sigortası aracılığıyla, beklenenden uzun süre yaşayanların gelirleri, beklenenden erken ölen sigortalıların geri alamadıkları anaparalar ile ödenmektedir. Yıllık gelir sigortalarından yapılan ödemelerin bileşiminden hareketle vergileme kuraları oluşturulmaktadır. Bu ödemelerde üç unsur bulunmaktadır: anapara, getiri ve “dengeleyici unsur”. Yaygın olarak, sigortalının ödediği toplam primi aşan tutar yani getiri kısmı vergiye tabi tutulmaktadır. Uygulamada “dengeleyici unsur” getiri olarak kabul edilerek vergilendirilmektedir. Türkiye uygulamasında en az 10 yıllık veya yaşam boyu yıllık gelir sigortalarından yapılan ödemeler gelir vergisinden istisna edilmiştir. Ancak bu süre sona ermeden sistemden çıkılması halinde yapılan irat ödemesi üzerinden stopaj yoluyla düşük ve düz oranlı bir vergileme yapılmaktadır. Hayat sigortalarından ve bireysel emeklilik siteminden en üst düzeyde destek kazanan tasarrufların en az 10 yıllık veya yaşam boyu yıllık gelir sigortasına aktarılması halinde, hem bu aktarım sürecinde elde edilen gelirler hem de yıllık gelir sigortasından elde edilen gelirler vergiden istisna edilmiştir. Ancak belirlenen süre sona ermeden sistem çıkılması, iki taraflı istisnanın şartlarının ihlal edildiği anlamına gelmektedir. Yıllık gelir sigortasından yapılan irat ödemesi üzerinden stopaj yoluyla düşük ve düz oranlı; aktarım sürecinde vergilendirilmeyen irat ödemesi üzerinden ise stopaj yoluyla daha yüksek düzeyde ancak yine de genel vergileme kurallarına göre göre düşük ve düz oranlı bir vergileme yapılmaktadır. Şartın ihlali nedeniyle aktarım sürecinin getirisine ilişkin ortaya çıkan ilave vergi yükü, mali güce, verginin ekonomik kaybına veya vergi kaybına yani hazine zararına dayalı olarak belirlenmediğinden en azından düzey bakımından keyfi nitelikte görülmektedir
Keywords: Anüite; Yaşam Boyu yıllık Gelir Sigortası; tek pirimli yıllık gelir sigortası; yıllık düzenli gelir; uzun yaşam riski