Ege Bölgesindeki Devlet Üniversitelerinin Veri Zarflama Analiziyle Verimliliklerinin Ölçülmesi (Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2026)
Üniversitelerin kalitesi, yalnızca genç nesillere bilgi aktarımı yönünden değil, aynı zamanda ekonomik kalkınmayı desteklemek bakımından da bir ülkenin geleceği için hayati önem arz etmektedir. Veri Zarflama Analizi (VZA), çeşitli sektörlerde karar verme birimlerinin (KVM) göreli etkinliğini ölçmek için kullanılan bir tekniktir. Özellikle, yükseköğretim kurumlarının kaynak kullanım etkinliğini ölçmek ve üniversiteler arası performans karşılaştırması yapmak için kullanılan güçlü bir analiz tekniğidir. Bu çalışmanın amacı, Ege Bölgesi'nde yer alan 15 devlet üniversitesinin etkinliklerini VZA tekniği ile incelemektir. Üniversitelerin 2024 yılına ait idare faaliyet raporlarından elde edilen veriler, R programlama dili kullanılarak, girdi yönelimli CCR ve BCC modelleri ile analiz edilmiştir. Analizde akademik personel sayısı ve öğrenci sayısı girdi değişkenleri; bilimsel yayın sayısı ve mezun öğrenci sayısı ise çıktı değişkenleri olarak kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre CCR modelinde 4 üniversitenin, BCC modelinde ise 8 üniversitenin etkin olduğu belirlenmiştir. Üniversitelerin ortalama CCR etkinlik değeri 0,8762, ortalama BCC etkinlik değeri ise 0,9341 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular, bazı üniversitelerde gözlenen verimsizliğin teknik yetersizliklerden değil, ölçek etkinliğinden kaynaklandığını göstermektedir. Ayrıca etkin olmayan üniversiteler için hedef girdi değerleri hesaplanarak kaynak kullanımında yapılması gereken iyileştirmeler ortaya konulmuştur. Bu çalışma, verimliliği düşük olan üniversitelerin kaynaklarını daha etkili ve dengeli kullanabilmeleri için somut politika önerileri sunmaktadır. Çalışmanın özgün katkısı, Ege Bölgesi’ndeki tüm devlet üniversitelerini kapsayan ve 2024 yılı güncel verileriyle gerçekleştirilen ilk kapsamlı bölgesel veri zarflama analizlerinden biri olmasıdır. Bulgular, politika yapıcılara ve üniversite yöneticilerine kaynak tahsisinin iyileştirilmesi, ölçek etkinliğinin artırılması ve yükseköğretim performansının geliştirilmesi konusunda önemli bilgiler sunmaktadır.
Keywords: Verimlilik; Veri Zarflama Analizi; Üniversite Etkinliği; CCR Modeli; BCC Modeli; Etkinlik Ölçümü; Ege Bölgesi