“Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi” Dergisi Yayın İlkeleri Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi 1931 yılından 2017 Yılına kadar basılı iken 2017 yılından itibaren online olarak Türk Kooperatifçilik Kurumu tarafından yayınlanan hakemli, süreli ve uluslararası nitelikteki bir dergidir. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinin dili Türkiye Türkçesidir. Ancak yayın ilkelerine uygun olmak şartıyla ve her sayıda İngilizce yazılara da yer verilebilir. Dergimiz yılda dört defa olmak üzere ilgili ayın 25 inde Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında yayınlanır. Değerlendirme Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinde Kooperatifçilik, Tarım, İktisat, İşletme, Kamu Yönetimi, Maliye, Sosyoloji, Sosyal Psikoloji v.d. konularında makaleler yayınlanır. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi dergisinin yayın lkeleri ve yazım kurallarına uygunluk bakımından editör tarafından ön değerlendirmeye alınır. Ön değerlendirme sonucunda uygun bulunan yazılar, incelenmek üzere iki hakeme gönderilir. Her iki hakemin raporu da olumlu olduğu takdirde yazı yayınlanabilir. Raporlardan birinin olumsuz olması halinde yazı üçüncü bir hakemin görüşüne sunulur. İki hakemin olumsuz görüş bildirdiği yazılar dergide yayınlanamaz. Yayınlanan yazıların sorumluluğu yazarlara aittir. Yayına kabul edilmeyen yazılar, yazarlarına iade edilmez.
Ege Bölgesindeki Devlet Üniversitelerinin Veri Zarflama Analiziyle Verimliliklerinin Ölçülmesi
Üniversitelerin kalitesi, yalnızca genç nesillere bilgi aktarımı yönünden değil, aynı zamanda ekonomik kalkınmayı desteklemek bakımından da bir ülkenin geleceği için hayati önem arz etmektedir. Veri Zarflama Analizi (VZA), çeşitli sektörlerde karar verme birimlerinin (KVM) göreli etkinliğini ölçmek için kullanılan bir tekniktir. Özellikle, yükseköğretim kurumlarının kaynak kullanım etkinliğini ölçmek ve üniversiteler arası performans karşılaştırması yapmak için kullanılan güçlü bir analiz tekniğidir. Bu çalışmanın amacı, Ege Bölgesi'nde yer alan 15 devlet üniversitesinin etkinliklerini VZA tekniği ile incelemektir. Üniversitelerin 2024 yılına ait idare faaliyet raporlarından elde edilen veriler, R programlama dili kullanılarak, girdi yönelimli CCR ve BCC modelleri ile analiz edilmiştir. Analizde akademik personel sayısı ve öğrenci sayısı girdi değişkenleri; bilimsel yayın sayısı ve mezun öğrenci sayısı ise çıktı değişkenleri olarak kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre CCR modelinde 4 üniversitenin, BCC modelinde ise 8 üniversitenin etkin olduğu belirlenmiştir. Üniversitelerin ortalama CCR etkinlik değeri 0,8762, ortalama BCC etkinlik değeri ise 0,9341 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular, bazı üniversitelerde gözlenen verimsizliğin teknik yetersizliklerden değil, ölçek etkinliğinden kaynaklandığını göstermektedir. Ayrıca etkin olmayan üniversiteler için hedef girdi değerleri hesaplanarak kaynak kullanımında yapılması gereken iyileştirmeler ortaya konulmuştur. Bu çalışma, verimliliği düşük olan üniversitelerin kaynaklarını daha etkili ve dengeli kullanabilmeleri için somut politika önerileri sunmaktadır. Çalışmanın özgün katkısı, Ege Bölgesi’ndeki tüm devlet üniversitelerini kapsayan ve 2024 yılı güncel verileriyle gerçekleştirilen ilk kapsamlı bölgesel veri zarflama analizlerinden biri olmasıdır. Bulgular, politika yapıcılara ve üniversite yöneticilerine kaynak tahsisinin iyileştirilmesi, ölçek etkinliğinin artırılması ve yükseköğretim performansının geliştirilmesi konusunda önemli bilgiler sunmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Boş Zaman Deneyimi Ve Yöresel Mutfak Tercih İlişkisi: Van’da Yaşayan Farklı Bölgelerden Gelen Bireyler Üzerine Bir Araştırma
Boş zaman tüketimi, bireylerin iş ve diğer zorunlu faaliyetler dışında kalan zamanlarını çeşitli etkinliklerle değerlendirdikleri bir süreçtir. Bu süreçte bireyler yalnızca dinlenme ve rahatlama amacıyla değil, aynı zamanda kültürel deneyimler yaşamak amacıyla da farklı etkinliklere yönelmektedir. Bu etkinliklerden biri de yöresel mutfak deneyimidir. Bu araştırma, Van ilinde yaşayan farklı coğrafi bölgelerden bireylerin boş zaman tüketiminde yöresel mutfak deneyimlerine yönelik ilgi ve tutumlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemi benimsenmiş ve veriler anket tekniğiyle toplanmıştır. Araştırma kapsamında 460 katılımcıdan elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde frekans analizi, faktör analizi, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve korelasyon analizlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, katılımcıların boş zamanlarını değerlendirirken sosyal, kültürel ve sportif etkinliklerin yanı sıra yöresel mutfak deneyimlerine de ilgi gösterdiklerini ortaya koymuştur. Katılımcıların büyük bölümü Van yöresel mutfağını lezzetli bulmuş ve bu mutfağı deneyimlemeye yönelik olumlu görüş bildirmiştir. Ayrıca yöresel yemeklerin sağlıklı yapısı ve geleneksel sunum biçimleri önemli bulunmuş, yerel mutfak deneyiminin boş zaman değerlendirmesine katkı sağladığı ifade edilmiştir. Araştırmanın, yöresel mutfak ile boş zaman tüketimi arasındaki ilişkinin anlaşılmasına katkı sağlaması ve Van mutfağına ilişkin literatüre bölgesel düzeyde veri sunması beklenmektedir.
Asimetrik Şokların Türkiye'nin Sanayi Üretimi Üzerindeki Etkileri: Doğrusal Olmayan ARDL (NARDL) Modeli Yaklaşımı
Bu çalışmada; kapasite kullanım oranı, üretici fiyat endeksi, kredi faiz oranı, enerji içerikli emtia fiyatları, enerji dışı emtia fiyatları ve öncü metal emtia fiyatlarında gerçekleşen asimetrik şokların Türkiye’nin sanayi üretimine etkileri incelenmiştir. Negatif ve pozitif şokların Türkiye'nin sanayi üretimine etkilerini açıklaması sebebiyle elde edilen sonuçlar önemlidir. Çalışmanın literatüre üç önemli katkısı bulunmaktadır. Bunlar; sanayi üretimini etkileyen birçok değişkenin eşanlı incelenmesi, emtia fiyatlarındaki değişimin sanayi üretimine etkisinin araştırılması ve çalışmada doğrusal olmayan ARDL (NARDL) modelinin kullanılmasıdır. Çalışmada 2007q1-2024q4 dönemi için ilgili değişkenlerin Türkiye’nin sanayi üretimine etkileri hem kısa-uzun dönem için hem de asimetrik yapıda araştırılmıştır. NARDL modeli sonuçlarına göre, sanayi üretimini artırmada kapasite kullanım oranındaki (LKKO) artışın etkisi diğer değişkenlere kıyasla daha yüksektir. Bu durum kapasite kullanımını geliştirmeye yönelik politikaların etkisinin diğer değişkenlere oranla daha yüksek ve olumlu olacağını ifade etmektedir. Enerji dışı emtialarda (LNE) ve kredi faiz oranlarında (LKFO) ise istikrarın önemi dikkat çekmektedir. Wald Testi kapsamında elde edilen sonuçlara göre Türkiye’de uzun dönemde sanayi üretimi üzerinde LKFO, LKKO, LNE, enerji içerikli emtialar (LE) ve öncü metal emtialarının (LPM) asimetrik etkisi bulunmaktadır. Üretici fiyat endeksinin ise uzun dönemde asimetrik etkisi bulunmamaktadır. Kısa dönem asimetri testi kapsamında yapılan incelemelerde tüm bağımsız değişkenler için anlamlı bir sonuca ulaşılamamıştır. Türkiye’de sanayi üretimini artırmak için tüm değişkenlerin eşanlı dikkate alınarak politika sepetinin oluşturulması yerinde bir uygulama olacaktır.
Elektrikli Araç Sektöründe Dijital Ürün Pasaportlarına Geçişin Döngüsel Tedarik Zinciri Süreçlerine Potansiyel Katkılarının Değerlendirilmesi
Elektrikli araç sektöründe batarya ve diğer kritik bileşenlerin üretimi ve kullanımı, çevresel ve ekonomik açıdan önemli etkiler oluşturmaktadır. Bu bağlamda dijital ürün pasaportu, ürünlerin malzeme bileşimi, kullanım geçmişi ve geri kazanım potansiyeli gibi bilgileri sunarak, tedarik zinciri boyunca kaynakların etkin yönetilmesini ve geri dönüşüm süreçlerine yönlendirilmesini mümkün kılmaktadır. Çalışmada, dijital ürün pasaportlarına geçişin döngüsel tedarik zinciri süreçlerine katkıları Sezgisel Bulanık Adım Adım Ağırlık Değerlendirme Oran Analizi (SWARA) yöntemi ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, %5,16 ağırlık ile “bilgi teknolojisi yatırımları/dijital olgunluk” kriteri en yüksek öneme sahip olurken, %4,78 ağırlık ile “tersine lojistik” kriteri en düşük öneme sahip kriter olarak belirlenmiştir. Dijital ürün pasaportlarının, sağladığı şeffaflık ve izlenebilirlik sayesinde Avrupa Birliği ile ticaret ve uluslararası lojistik süreçlerinde sürdürülebilir tedarik zincirinin etkinliğini artıracağı ve elektrikli araç sektöründe stratejik planlama ile sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşılmasında kritik bir rol oynayacağı düşünülmektedir.
Çok Boyutlu İşkoliklik Ölçeği: Türkçe Uyarlama, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
İşkoliklik literatüründe farklı ölçme araçları bulunmakla birlikte, kavramın çok boyutlu yapısını bütüncül bir biçimde ele alan araçların farklı kültürel bağlamlarda sınanması henüz sınırlı düzeyde kalmıştır. Bu doğrultuda, Clark ve diğerleri (2020) tarafından geliştirilen Çok Boyutlu İşkoliklik Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve ölçeğin geçerlik ile güvenirlik özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Ankara ilinde farklı özel sektör işletmelerinde çalışan 402 kişi oluşturmaktadır. Ölçeğin Türkçeye uyarlama sürecinde çeviri ve geri çeviri yapılarak, uzman görüşleri alınmış ve ön test gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin psikometrik özelliklerini değerlendirmek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmış; ayrıca birleşim ve ayrışım geçerliği analizleri gerçekleştirilmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısının korunduğunu ve toplam varyansın %75’inin açıklandığını göstermiştir. DFA bulguları ise dört faktörlü modelin kabul edilebilir uyum iyiliği değerlerine sahip olduğunu ortaya koymuştur (χ²/df=2,81; CFI=0,94; NFI=0,90; TLI=0,93; GFI=0,87; AGFI=0,82; RMSEA=0,08). 16 ifade ve dört boyuttan oluşan ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı 0,90 olarak bulunmuş, alt boyutlara ait güvenirlik değerlerinin ise kabul edilebilir düzeyde olduğu belirlenmiştir. Birleşim ve ayrışım geçerliği analizleri sonucunda ölçeğin ilgili geçerlik ölçütlerini karşıladığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, Çok Boyutlu İşkoliklik Ölçeğinin Türk kültürel bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.
Toplumsal Cinsiyet Kavramının Anlam Dönüşümünün Kadın Politikalarına Yansıması
Bu çalışma, “toplumsal cinsiyet” kavramının sosyal bilimler literatüründe geçirdiği ontolojik dönüşümün kadın politikalarına yansımalarını kamu politikası analizi çerçevesinde incelemektedir. Kamu politikası belgelerinde “toplumsal cinsiyet” kavramının kullanımından vazgeçilmesinin, bir politika değişimine mi yoksa politika sürekliliğine mi tekabül ettiği sorusu da Türkiye örneği üzerinden yanıtlanmaya çalışılmaktadır. Çalışma, söylemsel kurumsalcılık yaklaşımı temelinde yürütülen bağlamsal söylem analizi ile kavramsal dönüşümü ve politika sorununu açıklamaya çalışmıştır. Buna göre toplumsal cinsiyet kavramı başlangıçta “kadın” odağında şekillenen bir anlam yapısı içinde kullanıyorken 1990’lı yıllardan itibaren postmodernizm ve kuir yaklaşımların etkisiyle kavramın anlam çerçevesi dönüşmeye başlamıştır. Bu süreçte toplumsal cinsiyet kavramı, LGBTQ’yu da içeren ve cinsiyeti çoklu ve akışkan “toplumsal cinsiyet kimliği” ekseninde tanımlayan yeni bir ontolojik zeminde yeniden şekillenmiştir. Çalışmada, bu dönüşümün yalnızca teorik düzeyde kalmayıp akademik literatür ve uluslararası hukuk metinleri aracılığıyla da kurumsallaştığı tespit edilmektedir. Bulgular, bazı ülkelerde ‘toplumsal cinsiyet’ kavramının politika belgelerinden çıkarılmasının, kavramın terminolojik kullanımına odaklanan yorumların aksine kadın hakları alanında bir politika gerilemesine veya kırılmasına işaret etmediğini; aksine kadın politikalarının “kadın” odağında sürdürülmesine yönelik bilinçli bir süreklilik stratejisi olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Bu çerçevede Türkiye örneği, kavramın politika belgelerinden çıkarılmasının da bir politika kopuşu değil; kadın politikalarının “kadın” odağında sürdürülmesini mümkün kılan bir strateji olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, politika analizlerinde kavramların yalnızca terminolojik kullanımı yerine dayandıkları ontolojik ve epistemik temellerin dikkate alınması gerektiğini ortaya koymakta; bu yaklaşımın kadın politikalarında “kadın” odağındaki sürekliliğin korunması ve analitik tutarlılığın sağlanması açısından belirleyici olduğunu göstermektedir.
Sanal Etkileyiciler Aracılığıyla Sürdürülebilir Hikâye Anlatımı: Satın Alma Niyetini Şekillendirmede Yaşam Tarzı Uyumu ve Ayırt Ediciliğin Rolüne Dair Deneysel Bir Çalışma
Bu çalışma, sanal etkileyicilerin sürdürülebilir hikâye anlatımının, tüketicilerin sürdürülebilir ürünlere yönelik satın alma niyetlerini nasıl etkilediğini incelemektedir. Çalışma, anlatı aktarımı ve yaşam tarzı uyumu perspektiflerinden yola çıkarak, hikâye anlatımının satın alma niyetini doğrudan ve dolaylı olarak (algılanan yaşam tarzı uyumu ve ürün benzersizliği aracılığıyla) etkilediğini, sanal etkileyicilerin ayırt edici özelliklerinin ise moderatör görevi gördüğünü önermektedir. Çalışmada, hikâye anlatımı ile anlatı içermeyen manipülasyonları karşılaştıran denekler arası bir deneysel tasarım kullanılmıştır. 150 katılımcıdan toplanan anket verisi, önerilen ilişkileri test etmek amacıyla SPSS yazılımı ve PROCESS Macro kullanılarak analiz edilmiştir. Sonuçlar, sürdürülebilir hikâye anlatımına maruz kalmanın, hikâye içermeyen içeriğe kıyasla satın alma niyetini anlamlı şekilde artırdığını göstermektedir. Hikâye anlatımı, algılanan yaşam tarzı uyumu üzerinde de olumlu bir etki yaratmakta ve bu da algılanan ürün benzersizliğini artırmaktadır. Ancak, ürün benzersizliği satın alma niyetini doğrudan etkilememektedir. Koşullu dolaylı etki analizi ayrıca, yaşam tarzı uyumu yoluyla hikâye anlatımının satın alma niyetine dolaylı etkisinin, sanal etkileyici ayırt ediciliğinin orta ve yüksek seviyelerinde anlamlı olduğunu, ancak düşük seviyelerde anlamlı olmadığını ortaya koymaktadır. Bulgular, yaşam tarzı uyumunu sürdürülebilir hikâye anlatımına bağlayan temel mekanizma olarak tanımlayarak ve bu etkinin sanal etkileyicilerin ayırt ediciliğine bağlı olduğunu göstererek teorik katkı sağlamaktadır. Sürdürülebilirlik, hikâye anlatımı ve sanal etkileyiciler konularını koşullu dolaylı etki çerçevesi içinde birleştiren bu çalışma, hikâye ile ikna yönteminin etkili olabileceği koşullara ilişkin içgörü sağlamaktadır. Sonuçlar markaların, sanal etkileyici tasarımcılarının ve içerik stratejistlerinin ikna edici etkiyi güçlendirmek için iyi hazırlanmış sürdürülebilir yaşam tarzı anlatılarına vurgu yapmaları ve ayırt edici sanal etkileyici kişilikleri geliştirmeleri gerektiğini göstermektedir.
Girişimcilik ve Alternatif Medya Ekonomisi Ekseninde YouTube Gazeteciliği: Üç Farklı Vaka Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz
Geleneksel medyada yaşanan yapısal dönüşümler, medya sahipliği alanındaki yoğunlaşma ve gazetecilik istihdamındaki daralma, gazetecileri yalnızca yeni yayın mecralarına değil, aynı zamanda bireysel yayıncılığa dayalı farklı bir üretim modeline yöneltmiştir. Bu çalışma, Türkiye’de Fatih Altaylı, Nevşin Mengü ve Deniz Zeyrek örnekleri üzerinden YouTube gazeteciliğini “dijital girişimcilik” ve “alternatif medya üretimi” bağlamında ele almaktadır. Araştırmada, 1 Haziran–31 Temmuz 2025 tarihleri arasında yayımlanan toplam 122 video; içerik yönetimi, yayın ritmi ve izleyici etkileşimi açısından sistematik içerik analiziyle incelenmiştir. Çalışmada veriler yalnızca izlenme, beğeni ve yorum sayıları üzerinden betimlenmemiş; farklı ölçekteki kanalların karşılaştırılabilmesi için “görüntülenme-normalize etkileşim” ve “abone-normalize etkileşim” göstergeleri kullanılmıştır. Bulgular, kısa ve gündem odaklı içerik stratejilerinin etkileşim yoğunluğunu artırabildiğini; ancak izleyici bağlılığının yalnızca erişim sayılarıyla açıklanamayacağını göstermektedir. Deniz Zeyrek ve Fatih Altaylı örneklerinde görülen yüksek etkileşim oranları ile Nevşin Mengü’nün daha uzun ve açıklayıcı yayın stratejisi, YouTube gazeteciliğinin tek tip bir modelden oluşmadığını; aksine farklı yayın ritimleri, izleyici ilişkileri ve sosyal sermaye biçimleri üzerinden şekillendiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, YouTube gazeteciliğini yalnızca siyasal iletişimin bir uzantısı olarak değil, platformlaşma ve metrikleşme süreçleri içinde biçimlenen yeni bir medya üretim pratiği olarak değerlendirmektedir.
The Impact of Social Darwinism on the Western Legal System in the Interwar Period
This study examines how Social Darwinism shaped Western legal systems in the period between the First and Second World Wars. The application of Darwinian natural selection to social life—particularly through the rise of the eugenics movement—provided a purportedly “scientific” basis for legal interventions grounded in racial hierarchy, public health, and social classification. In this context, Social Darwinism informed mental health, family, and citizenship laws in the United Kingdom; immigration quotas, anti-miscegenation statutes, and compulsory sterilization policies in the United States; and radical racial legislation during the Nazi era in Germany. Similar sterilization programs emerged in several other countries, including Sweden, Norway, Finland, Canada, and Japan. In early Republican Turkey, Social Darwinist debates influenced academic and intellectual discussions, though they did not translate into extensive biopolitical legal practices comparable to those in Western states. Overall, the study argues that Social Darwinism legitimized racist and exclusionary legal measures under the guise of scientific objectivity, and that understanding this legacy is crucial for interpreting the post–World War II development of human rights norms.
Temettüat Defterleri Işığında Osmanlı Taşrasında Bir Köy Ekonomisi: Erzurum Tivnik (Altınbulak) Köyü Örneği
Bu çalışma, 1844–1845 tarihli temettüat defterleri esas alınarak Erzurum’a bağlı Tivnik (günümüzde Altınbulak) köyünün XIX. yüzyıl ortalarındaki sosyo-ekonomik yapısını incelemekte, Tivnik köyünü Osmanlı taşrasında tarıma dayalı köy ekonomisinin işleyişini yansıtan mikro düzeyde bir prototip örnek olarak ele almaktadır. Temettüat kayıtlarında yer alan hane-bazlı veriler kullanılarak köyün nüfus yapısı, meslekler, arazi mülkiyeti, zirai üretim, hayvancılık faaliyetleri, gelir kaynakları ve vergi yükümlülükleri bütüncül bir çerçevede analiz edilmiştir. Çalışmada kullanılan veriler, ilgili dönemde köy ekonomisinin temel dinamiklerini ortaya koymaya imkân veren ayrıntılı kayıtlar sunmaktadır. Betimleyici çözümlemelerin yanı sıra, gelir dağılımı Lorenz eğrisi ve Gini katsayısı gibi nicel iktisat yöntemleriyle ölçülmüş ve elde edilen bulgular sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Altmış altı haneye ait toplam gelir verileri üzerinden yapılan hesaplamada Tivnik köyünün Gini katsayısı 0,404 olarak tespit edilmiştir. Bu bulgu, köy ekonomisinde gelir dağılımının tam eşitlikten sapmakla birlikte aşırı bir eşitsizlik düzeyine ulaşmadığını göstermektedir. Temettüat defterlerinin mali amaçlı kayıt yapısı dikkate alındığında, elde edilen sonuçlar mutlak göstergelerden ziyade dönemin sosyo-ekonomik yapısını anlamaya yönelik yaklaşık göstergeler olarak değerlendirilmelidir. Bu çalışma, temettüat defterleri aracılığıyla Osmanlı taşrasında köy ekonomisinin yapısal özelliklerinin mikro düzeyde analiz edilebileceğini ortaya koyarak literatüre katkı sunmaktadır.
Türk Savunma Sanayisinde İnsan Kaynakları Yönetiminin Kurumsal Performansa Etkisi: Savunma Sanayii Başkanlığı Örneği
Bu çalışma, Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) örneğinde insan kaynakları yönetimi uygulamalarının kurumsal performans üzerindeki etkisini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, stratejik insan kaynakları yönetimi yaklaşımı çerçevesinde, insan kaynakları uygulamalarının yalnızca bireysel performansı değil, aynı zamanda kurumsal çıktı ve başarıyı nasıl etkilediğini incelemektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış, veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış mülakat tekniğinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, kurum performansının üç temel unsur etrafında şekillendiğini göstermektedir: yetkin insan kaynağı, kurumsal karar alma mekanizmaları ve finansal yapı. Özellikle yetkinlik temelli insan kaynakları uygulamalarının çalışan motivasyonu ve bireysel performansı artırdığı, bunun da kurumsal performansa olumlu yansıdığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, Savunma Sanayii İcra Komitesi gibi hızlı karar alma mekanizmaları ile Savunma Sanayii Destekleme Fonu’nun sağladığı finansal esnekliğin, insan kaynakları uygulamalarının etkinliğini güçlendirdiği görülmüştür. Çalışma, insan kaynakları yönetimi ile kurumsal performans arasındaki ilişkinin yalnızca bireysel düzeyde değil, kurumsal bağlam ve kaynak yapısı ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, savunma sanayisi özelinde insan kaynakları yönetimi literatürüne özgün katkı sunmaktadır. Belirtilen işlerin zamanında ve etkin bir şekilde yapılabilmesi, doğru insanların etkili olabilecekleri rol ve sorumluluklarla donatılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu açıdan bakıldığında ülke savunma sanayisinin gelişimine daha en baştan etki eden ana unsurun kamu kesimindeki insan kaynakları profili olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Kamu personelinin performansının artırılmasına yönelik hedefler stratejik planların bir parçası olmaktadır. Ancak bunun için öncelikle performansın ölçülerek değerlendirilmesi, alınan sonuçlara göre performansı yükseltecek tedbirlerin belirlenmesi, ardından uygulanarak neticelerinin karşılaştırılması ve ödül/ceza ile nihayetlendirilmesi halinde performans değerlendirmesinin anlamı olacaktır. Makale ile savunma sanayisindeki gelişmelere insan kaynakları alanındaki yönetimin etkisi ölçülerek, yapılanların ve yapılmayanların performansa olan etkisinin değerlendirilmesine bir giriş yapılmıştır.
Teknoloji Kabul Modeli ve Öğretmenlerin Eğitim Bilişim Ağı (EBA) Kullanımı: Yapısal Eşitlik Modellemesi ile Bir Analiz
Bu çalışma, öğretmenlerin Eğitim Bilişim Ağı (EBA) kullanımına yönelik davranışlarını Teknoloji Kabul Modeli (TKM) çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Veri toplama sürecinde Türkiye'nin Bilecik ilinde görev yapan toplam 326 ortaokul öğretmeni çevrimiçi bir ankete katılmıştır. Yapısal eşitlik modellemesi analizi sonucunda elde edilen bulgular, mevcut literatür ile yüksek düzeyde tutarlılık göstermekte olup, aynı zamanda on yıl önce aynı ölçek kullanılarak ilkokul öğretmenleri üzerinde gerçekleştirilen araştırmanın bulgularıyla da örtüşmektedir. Bulgular, öğretmenlerin EBA'yı kolay kullanımlı bir platform olarak algılamalarının, platformun faydalılığına yönelik değerlendirmelerini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Öğretmenlerin EBA'ya yönelik tutumları, büyük ölçüde platformun faydası ve kullanım kolaylığı algıları tarafından şekillenmekte ve bu algılar da öğretmenlerin platformu kullanma niyetlerini doğrudan etkilemektedir. Dikkat çekici bir şekilde, gerçek kullanım davranışı bu niyetlerden doğrudan etkilenmektedir. Sonuç olarak, öğretmenlerin dijital platformlarla etkileşimini teşvik etmek amacıyla, kullanılabilirliği önceliklendiren tasarım ve eğitim stratejilerinin geliştirilmesi tavsiye edilmektedir.
Türkiye’deki Bireylerin Konut Satın Alma Eğilimlerinin Bazı Sosyoekonomik Değişkenlere Göre İncelenmesi
Bu araştırmada, Türkiye’deki bireylerin konut satın alma eğilimlerinin sosyoekonomik durumlarına göre incelenmesi amaçlanmıştır. Bu itibarla, anket formu Türkiye’nin farklı illerinde yaşayan ve amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilen 757 katılımcıya çevrim içi uygulanmıştır. Araştırmada konut satın alma eğilimi ile sosyoekonomik değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesinde Pearson Ki-Kare uygulanmıştır. Beklenen hücre frekanslarının 5'in altına düştüğü tablolarda ise Fisher'in kesinlik testine başvurulmuştur. Ayrıca tüm hipotezler için Cramér's V etki büyüklüğü değerleri hesaplanmıştır. Çalışmaya katılanların %51,0’i erkek, %39,1’i 36-45 yaş aralığında, %73,8’i evli, %47,7’si lisans mezunu, %47,0’si kamu sektörü çalışanıdır. Katılımcıların %52,6’sı oturduğu konutun sahibi olup, kendisi veya eşi en az bir konut sahibi olan katılımcı oranı %68,6’dır. Konut satın almayı düşünenlerin oranı %39,4, düşünmeyenlerin oranı %31,2’dir. Konut satın almayı düşünenlerin %23,9’unun gerekçesi yatırım yapma isteğidir. Konut satın almayı düşünmeyenlerin %32,7’sinin gerekçesi ise ödemeleri yapacak ekonomik gücünün olmamasıdır. Katılımcıların eğitim düzeyi ve yaşanan ilin statüsü dağılımlarının daha dengeli olacak şekilde çeşitlendirilememesi, konut satın alma eğiliminin tek maddeli ölçülmüş olması araştırmanın sınırlılığını oluşturmaktadır. Bireylerin yaşları, eğitimleri, gelirleri ve çalışma durumlarının her biriyle konut satın alma eğilimleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Konut sahibi olmayanların barınma amacıyla edinecekleri konutlar için finansmana erişimlerinin kolaylaştırılması, Toplu Konut İdaresi ve Emlak Konutun özellikle dar ve orta gelir grubu ile konut sahibi olmayan aileler için konut üretimine ağırlık vermesi, konutların sağlık ve dayanıklılık standartlarının denetlenmesi, konut alım-satım sürecinin mali, hukuki ve teknik süreçlerine ilişkin olarak bireylere devlet tarafından destek olunması önerilmiştir.
Dijital İkiz Araştırmalarında Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin Haritalandırılması: Düşük Kodlu Konu Modellemesi ve LLM Tabanlı Bir Değerlendirme Çerçevesi
The adoption of the "2030 Agenda for Sustainable Development" by the United Nations General Assembly in 2015 established a global commitment to achieving the 17 Sustainable Development Goals (SDGs) by 2030. As the deadline approaches, science, technology, and innovation (STI) are considered vital in accelerating progress toward these goals. This study analyzes the relationship between 10,306 digital twin research publications indexed in the Web of Science (WoS) and the SDGs. Using topic modeling with the KNIME platform, hidden themes in the digital twin literature were identified and evaluated for their alignment with specific SDGs. Sub-goal relationships for each topic were established using new and the most popular models, locally via Ollama and remotely via OpenRouter. In addition, meso and micro-level analyses highlight the temporal evolution, thematic density, and research focus within digital twin technologies. The findings offer a detailed understanding of the intersection between digital twin technologies and sustainable development, providing strategic insights for developing future STI policies. The study also outlines key sustainability areas to focus on in digital twin research and provides researchers with an SDG-focused roadmap, creating a comprehensive framework for analyzing the impacts of technological innovations on sustainability.
Enflasyon Muhasebesinin Kilit Denetim Konuları Üzerindeki Etkisi: Borsa İstanbul Teknoloji ve Bilişim Sektörü Üzerine Bir Araştırma
Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de 2023 yılı itibarıyla yeniden yürürlüğe giren TMS 29 – Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Standardının, bağımsız denetim raporlarında yer alan Kilit Denetim Konuları (KDK) üzerindeki etkisini analiz etmektir. Araştırma kapsamında, Borsa İstanbul’da teknoloji ve bilişim sektöründe faaliyet gösteren 39 şirketin 2022 ve 2023 hesap dönemlerine ait bağımsız denetim raporları incelenmiştir. Veri toplama sürecinde doküman incelemesi yöntemi kullanılmış, elde edilen veriler sistematik içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Verilerin normal dağılım göstermemesi nedeniyle, dönemler arasındaki farklılıkların belirlenmesinde parametrik olmayan Wilcoxon İşaretli Sıralar Testinden yararlanılmıştır. Bulgular, 2023 yılında TMS 29 uygulamasının bağımsız denetim raporlarında önemli bir kilit denetim konusu olarak öne çıktığını ve 2022 yılına kıyasla KDK sayısında istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca hesaplanan etki büyüklüğü, söz konusu değişimin orta düzeyde bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, enflasyon muhasebesinin denetim sürecinin karmaşıklığını artırarak denetçilerin mesleki muhakeme kapsamını genişlettiğini ve denetim raporlarının içeriğini önemli ölçüde etkilediğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, enflasyon muhasebesinin bağımsız denetim raporlamasına etkisini ampirik bulgularla ortaya koyarak literatüre katkı sunmaktadır.
Müze Deneyimini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi İstanbul’daki “Gizli Hazine” Üzerine Bir Araştırma
Müze deneyimleri günümüz toplumu için önemli bir rekreasyonel faaliyet haline gelmiştir. Bu çalışmada Büyük Saray Mozaikleri Müzesi ziyaretçilerinin hizmet kalitesi algılarını ve ziyaretçi deneyimlerini etkileyen faktörleri ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Bu amacı gerçekleştirmek için netnografi yöntemine başvurulmuştur. Büyük Saray Mozaikleri Müzesini gezen ziyaretçilerin TripAdvisor web sitesine yükledikleri, İngilizce dilinde yazılan, 379 yorum araştırma kapsamında içerik analizi ile incelenmiştir. Öncelikle, satır satır kodlama ile kodlar elde edilmiş sonrasında ise elde edilen kodlar ile temalar oluşturulmuştur. Araştırma bulgularına göre ziyaretçilerin hizmet kalitesi algılarının fiziksel özellikler, iletişim, heveslilik, tüketilenler ve empati, temaları altında toplandığı, ziyaretçi deneyimini etkileyen faktörlerin ise, deneyim sonrası değerlendirmeler, duygular, bilişsel, akış ve hatırlanabilirlik temaları altında toplandığı tespit edilmiştir. Hizmet kalitesi bileşenlerinden en çok fiziksel özelliklerin ön plana çıktığı buna karşılık en az değinilen boyutun ise empati olduğu belirlenmiştir. Ziyaretçi deneyimine ilişkin bulgularda ise deneyim sonrası değerlendirmeler ve bilişsel boyutların ön plana çıktığı tespit edilmiştir. Araştırma bulgularında akış deneyimi ve hatırlanabilir deneyimin müze ziyaretinin temel bileşenleri arasında olduğu ortaya çıkmıştır. Mevcut çalışma mozaik müzesinde, ziyaretçilerinin hizmet kalitesi algılarını ve ziyaretçi deneyimlerini inceleyen ilk çalışmalardan biridir. Bu çalışma ile, müze ziyaretçilerinin deneyimlerinin ve hizmet kalitesi algılarının anlaşılmasına katkı sağlanmaktadır.
Bir Kamu Hastanesinde Yengeç Sepeti Sendromu: Çalışan Perspektifleri
Bu araştırma, bir kamu hastanesinde görev yapan farklı meslek gruplarındaki çalışanların iş yaşamına ilişkin deneyimlerini yengeç sepeti sendromu, iş zanaatkârlığı, kariyer iyi oluş, işgören sadakati ve yetenek yönetimi çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda yürütülmüştür. Veriler, amaçlı örnekleme kapsamında seçilen 29 katılımcıdan yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış; katılımcılar 9 hekim, 5 asistan, 5 hemşire, 5 idari personel ve 5 hizmetli personelden oluşmuştur. Verilerin analizinde tematik analizden yararlanılmış, kodlama süreci MAXQDA programı ile desteklenmiştir. Bulgular, çalışanların görünür başarı karşısında sessiz rekabet, emeğin küçümsenmesi ve öne çıkmaktan kaçınma gibi deneyimler yaşadığını; buna karşılık işi anlamlandırmak için ilişkilendirme, planlama, etkili iletişim ve küçük iyileştirmeler geliştirdiklerini göstermektedir. Bulgular ayrıca mesleki gelişim ile yorgunluk arasındaki gerilimin kariyer iyi oluşunu etkilediğini, kurumsal bağlılığın iş güvencesi, aidiyet ve kamu hizmeti duygusuyla güçlenirken takdir eksikliği ve yoğun iş yüküyle zayıfladığını ortaya koymaktadır. Yetenek Yönetimi boyutunda ise hizmet içi eğitimlerin varlığına rağmen desteğin çoğunlukla genel kaldığı, bireysel potansiyelin fark edilmesi ve kişiye özel geri bildirim konusunda belirgin eksiklikler bulunduğu anlaşılmıştır. Araştırma, kamu hastanelerinde çalışma yaşamının yalnızca yapısal değil, aynı zamanda duygusal, ilişkisel ve anlam odaklı bir deneyim alanı olduğunu göstermektedir. Görüşme formunda; başarıya yönelik kıskançlık ve engellenme deneyimleri, görünürlük karşısında alınan tepkiler, işi yeniden anlamlandırma çabaları, iş zanaatkârlığı deneyimleri, kariyer hedefleri, kurumsal bağlılık, yetenek gelişimi desteği, değer görme deneyimleri ve katılımcıları etkileyen iş yaşantılarıyla ilgili açık uçlu sorulara yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: kamu hastanesi, yengeç sepeti sendromu, iş zanaatkârlığı, kariyer iyi oluş, işgören sadakati, yetenek yönetimi
Çok Yönlü Liderlik Yönelimleri ile Yaratıcı Takım İklimi İlişkisi
Sosyal Bilişsel Teori’nin dayanak noktasını oluşturduğu çalışmanın amacı, çok yönlü liderlik yönelimleri ile yaratıcı takım iklimi arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Ayrıca eğitim düzeyinin bu ilişkideki düzenleyici rolünü tespit etmektir. Bu amaçla kamu ve özel sektörde faaliyet gösteren kurumlarda/işletmelerde gönüllü olarak araştırmaya katılan 212 çalışandan anket tekniği ile veriler toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, korelasyon ve regresyon analizi ile SPSS Process Macro 4.2 aracı kullanılarak düzenleyici etki analizi yapılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre, çok yönlü liderlik yönelimleri ve yaratıcı takım iklimi arasında kurulan modelin anlamlı olduğu ve çok yönlü liderlik yönelimlerinin yaratıcı takım iklimini pozitif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte eğitim düzeyinin çok yönlü liderlik ile yaratıcı takım iklimi arasındaki ilişkide düzenleyicilik rolünün olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, takım üyelerinin çok yönlü liderlik algıları yaratıcı ve yenilikçi fikirlerin üretilmesinde önem kazanmaktadır. Nitekim takım içerisinde bireylerin birbirleriyle etkileşimi ve işbirliği ile yaratıcılığı teşvik eden stratejilerin geliştirilmesini sağlayan çok yönlü liderlik yönelimlerinin takım iklimi üzerinde önemli bir etkisinin olduğu ve bu etkinin eğitim düzeyine bağlı olarak değiştiğini ortaya koymaktadır. Örgütsel davranış bağlamında ele alındığında bu çalışma, liderlikte çok yönlülük eğilimlerini artıracak stratejilerin geliştirilmesinin gerekliliğine vurgu yaparak teoriye ve pratiğe öneriler sunmaktadır.
Algılanan Değer, Kurumsal İmaj ve Hizmet Kalitesi: Havayolu Sektöründe Ampirik Bir Çalışma
Bu çalışmanın amacı, Türk Hava Yolları’nın hizmet kalitesinin nasıl algılandığını ve bu algı üzerinde kurumsal imajın aracılık etkisini incelemektir. Bu doğrultuda, çevrimiçi ve yüz yüze anketler aracılığıyla 593 veri seti toplanmıştır. Elde edilen veriler Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile incelenmiş; ardından SmartPLS yazılımı ile Ölçüm Modeli Analizi (Measurement Model) ve Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM) yapılarak hipotezler test edilmiştir. Analizlerin ardından, mevcut literatürden türetilen hipotezler, güvenilir ve geçerli olduğu kabul edilen model tabanlı bir bootstrap yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular, Türk Hava Yolları’nın uçuş hizmetine ilişkin algılanan değerin, algılanan hizmet kalitesini doğrudan etkilemediğini; bunun yerine algılanan değerin kurumsal imajı etkilediğini ve kurumsal imajın da algılanan hizmet kalitesini etkilediğini göstermektedir. Ayrıca aracılık değişkenleri arasındaki ilişki incelendiğinde, kurumsal imajın, algılanan değerin algılanan hizmet kalitesi üzerindeki etkisini tam olarak aracılık ettiği belirlenmiştir. Bulgular, algılanan değerin hizmet kalitesi algısına doğrudan yansımadığını; bu süreçte kurumsal imajın kritik bir öncül olduğunu göstermektedir. Bu durum, sunulan hizmetin yolcu beklentileriyle tam olarak örtüşmediği şeklinde yorumlanabilir ve bilet fiyatlarının yüksekliği ya da sunulan hizmetin yetersizliği ile de ilişkilendirilebilir. Bu nedenle, Türk Hava Yolları’nın kabin ekibinin hizmet sunumunu kapsamlı bir şekilde yeniden değerlendirmesi ve gizli müşteri (mystery shopping) denetimleri yoluyla altta yatan nedenleri belirlemesi büyük önem taşımaktadır.
Sosyal Baskınlık Yönelimi, Yeme Tutumları ve Duygusal İştah: Kesitsel Bir Çalışma
This study aimed to examine the relationship between social dominance orientation (SDO), emotional appetite, and eating attitudes among political party members during the election period, which is characterized by increased psychosocial stress and changes in daily routines. A total of 631 participants (mean age 34.02±12.73 years) completed the Social Dominance Orientation Scale (SDO7), Emotional Appetite Questionnaire (EMAQ), and Eating Attitudes Test (EAT-26) through face-to-face interviews. The findings revealed that individuals with higher SDO scores exhibited lower emotional appetite and reduced “eating preoccupation” in negative emotional situations (p<0.01). Additionally, when the “anti-egalitarianism” sub-factor of SDO increased by one unit, emotional appetite decreased by 0.800 times in negative situations, while it increased by 0.350 times in positive situations (p<0.001). Furthermore, a one-unit increase in this sub-factor was associated with a 0.259 times decrease in eating disorder behaviors (p<0.001). Overall, the results suggest that social dominance orientation plays a significant role in shaping individuals’ eating behaviors by influencing both emotional appetite and eating attitudes, particularly under stress-related conditions such as election periods, and may contribute to more controlled eating patterns in certain contexts.
Yatırımcı İlgisi ile BIST 100 Arasındaki İlişki: Google Trends Verileri Üzerinden Ampirik Analiz
Finansal piyasaların işleyişine yönelik geleneksel yaklaşımlar, bilginin fiyatlara tam ve anında yansıdığını varsayan Etkin Piyasa Hipotezi çerçevesinde şekillenmiştir. Ancak modern finans literatürü, yatırımcıların sınırlı bilişsel kapasiteleri nedeniyle tüm bilgiyi kusursuz işleyemediğini; bu noktada “yatırımcı dikkati” nin kısıtlı bir ekonomik kaynak olarak piyasa dinamiklerini belirlediğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, dijitalleşen bilgi ekosisteminde yatırımcı ilgisi ile Türkiye’nin gösterge endeksi olan BIST 100 işlem hacmi arasındaki dinamik etkileşimi ampirik bir düzlemde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Haziran 2013 – Mart 2026 dönemini kapsayan aylık veriler kullanılmış; yatırımcı ilgisi Google Arama Trendleri üzerinden türetilen bir değişkenle, piyasa aktivitesi ise toplam işlem hacmiyle temsil edilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkinin yönü ve anlamlılığı, serilerin bütünleşme derecelerindeki farklılıklara karşı dirençli bir yapı sunan Toda-Yamamoto nedensellik testi ile analiz edilmiştir. Analiz bulguları, yatırımcı ilgisi ile işlem hacmi arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisinin varlığına işaret etmektedir. Elde edilen sonuçlar, davranışsal finansın dikkat temelli teorilerini ampirik olarak desteklemekte; dijital mecralardaki bilgi arama sürecinin piyasadaki işlem yoğunluğunu tetiklediğini, eş zamanlı olarak artan piyasa hareketliliğinin de yeni bir yatırımcı ilgisi dalgası yaratarak süreci beslediğini göstermektedir. Çalışma, Google Trends gibi dijital göstergelerin piyasa oynaklığını öngörmede bir erken uyarı mekanizması olarak kullanılabileceğini ortaya koyarak, politika yapıcılar ve yatırımcılar için stratejik çıkarımlar sunmaktadır.
İş Yeri Yalnızlığının Örgütsel Özdeşleşme Üzerindeki Etkisinde İş Yeri Arkadaşlığının Aracılık Rolü
Bu çalışmanın amacı Karabük'teki haddehane çalışanlarının iş yeri yalnızlığı, örgütsel özdeşleşme ve iş yeri arkadaşlığı düzeylerinin belirlenmesi ve kavramlar arası ilişkinlerin tespit edilmesidir. Çalışma verileri Karabük Özel Sektör Demir-Çelik Haddecileri Derneği üyesi haddehanelerdeki çalışanların 419'undan kolayda örnekleme yöntemi ile elde edilmiştir. Verilerin SPSS 22 ile analizi sonucunda çalışanların kısmen iş yeri yalnızlığı yaşadıkları fakat örgütsel özdeşleme ve iş yeri arkadaşlığı düzeylerinin kabul edilir seviyede olumlu olduğu görülmüştür. İş yeri yalnızlığı, örgütsel özdeşleşme ve iş yeri arkadaşlığı düzeyleri çalışanların demografik özellikleri açısından da karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmalar sonucunda cinsiyet, yaş ve gelir açısından anlamlı farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Veriler kıdem açısından analiz edildiğinde farklı gruplarda olsalar da düşük kıdemli çalışanların yüksek kıdemli çalışanlara göre sosyal arkadaşlık, iş yeri arkadaşlığı ve arkadaşlığın değerini bilme davranışlarına daha fazla sahip oldukları belirlenmiştir. Eğitim düzeyi açısından ise ilköğretim mezunlarının üniversite mezunlarına göre daha yüksek sosyal arkadaşlık kurduğu ve lise-üniversite mezunlarına göre arkadaşlıklara daha fazla değer verdiği belirlenmiştir. Ayrıca iş yeri yalnızlığının çalışanların örgütsel özdeşleşmelerine ve iş yeri arkadaşlığına olumsuz yönde etki ettiği tespit edilmiştir. İşyerinde kurulan arkadaşlıkların ise örgütsel özdeşleşmeye olumlu yönde katkı yaptığı görülmüştür. Aracılık testi sonucunda iş yeri yalnızlığının örgütsel özdeşleşme düzeyi üzerindeki etkisinde, iş yerinde kurulan arkadaşlıkların kısmi aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir.
Ekonomik ve Kültürel Sermayenin Kadına Yönelik Şiddet Algısına Etkisi: Nitel Bir Araştırma
Günümüz dünyasında kadına yönelik şiddet önemli sosyal problemlerden biridir. Kadına yönelik şiddet kamusal ve özel alanda ortaya çıkan fiziki, ekonomik, sözel, duygusal, cinsel ve dijital türleri olan bir olgudur. Bu araştırmada farklı toplumsal kesimlerden gelen kadın ve erkeklerin kadına yönelik şiddet üzerine düşüncelerinin ortaya konulmasına çalışılmıştır. Araştırmanın amacı bireylerin sahip oldukları ekonomik ve kültürel sermaye türlerinin şiddeti tanımlama ve algılamaları üzerindeki etkisinin anlaşılmasıdır. Bu kapsamda nitel yönteme dayalı oluşturulan çalışmada farklı sosyoekonomik konumlarda olan 24 kişiyle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Yapılan görüşmelerde elde edilen veriler içerik analizine dayalı incelenip temalara ayrılmıştır. Çalışma sonucunda kadına yönelik şiddetin algılanmasında sahip olunan ekonomik ve kültürel sermayenin oldukça belirleyici olduğu görülmüştür. Ekonomik ve kültürel sermayesi düşük kadın ve erkekler şiddeti daha çok fiziksel türü üzerinden ele alarak ve daha geleneksel bir bakış açısı üzerinden değerlendirmişlerdir. Yüksek ekonomik ve kültürel sermayeye sahip katılımcılar ise şiddeti farklı türleri üzerinden ele alan ve şiddetin nedenleri ve çözümü konusunda daha bilinçli ve eleştirel bir tutum içerisinde oldukları görülmüştür. Çalışma kadına yönelik şiddete yönelik bilinç ve tutumların gelişmesinde sahip olunan ekonomik ve kültürel sermayenin belirleyici bir etkisinin olduğunu göstermiştir. Bu bağlamda sağlıklı bir toplumun kuruluşu ve işleyişinde bireylerin asgari ekonomik ve kültürel sermayelere sahip olması büyük önem taşır.
Türk Çocukların Göçmen Çocuklara Bakış Açılarının İncelenmesi
Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden Türk çocuklarının göçmen akranlarına yönelik bakış açılarını ortaya koymaktır. Çalışmada çocukların farklı kültürel kökenlerden gelen akranlarına ilişkin duygu, düşünce ve davranışları sosyal kabul, empati, iletişim ve arkadaşlık eğilimleri bağlamında incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, bağımsız anaokullarına devam eden, sınıfında en az bir göçmen çocuk bulunan 5–6 yaş aralığındaki 30 çocuk oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen beş soruluk resimli yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Görüşmeler, sınıf öğretmenleri tarafından bireysel olarak gerçekleştirilmiş, çocukların yanıtları anında not edilmiştir. Verilerin analizinde tematik analiz yapılmıştır. Çocukların ifadeleri kodlanarak temalar altında sınıflandırılmış ve doğrudan alıntılarla desteklenmiştir. Araştırma bulguları, çocukların çoğunluğunun göçmen akranlarına karşı olumlu, empatik ve kapsayıcı tutumlar sergilediğini göstermektedir. Çocuklar göçmen arkadaşlarıyla oyun oynamak, aynı sırayı paylaşmak ve arkadaş olmak istediklerini belirtmiştir. Bununla birlikte “tanımadığım için korkuyorum” veya “oyuncaklarımı paylaşmak istemem” gibi ifadelerle çekingenlik ve önyargı eğilimi göstermiştir. Bulgular, çocukların farklı kültürlerden gelen akranlarına yönelik algılarında empati, merak ve sosyal paylaşım eğilimlerinin baskın korku ve güvensizlik temalarının ise sınırlı düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. .
Osmanlı İktisadî Düzeninde Esnaf Çalışma Sermayesi (18. ve 19. Yüzyıllar)
Bu çalışma, Osmanlı esnaf teşkilatının üretim döngüsünü sürdürebilmek için ihtiyaç duyduğu finansman pratiklerini “çalışma sermayesi” perspektifiyle ve bir mekanizma analizi düzeyinde ele almaktadır. Mevcut literatürde genellikle para vakıfları ekseninde tartışılan esnaf finansmanı; bu araştırmada kamu fonları, sektörel sandıklar ve mülkiyetin finansallaşması üzerinden yeniden tanımlanmaktadır. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi kayıtları ve nitel araştırma yöntemleri kullanılarak 18. ve 19. Yüzyıl İstanbul odaklı bir veri seti analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında, hammadde alımı için tahsis edilen “mübayaa sermayesi”, dükkân üzerindeki tasarruf haklarının modern finansmandaki teminat kavramıyla eşleşen “gedik” işlevi ve geri alım vaadiyle satış mantığıyla yürütülen “bey’ bi’l-vefa” pratikleri incelenmektedir. Ayrıca, bireysel iflas riskini kolektif bir sorumluluğa dönüştüren “kefalet-i müteselsile” sistemi ve borç ilişkilerini kayıt altına alan “temessük” disiplini çözümlenmektedir. Bu bütünleşik analiz, esnafın sadece bir üretim birimi değil, rasyonel bir mali ağın aktif bir paydaşı olduğunu göstermektedir. Çalışma, esnaf finansmanını sosyal yardımlaşma ve dayanışma odaklı geleneksel yaklaşımdan çıkararak, hammadde tedariki ve üretim döngüsünü merkeze alan rasyonel bir işletme finansmanı zemininde yeniden konumlandırmaktadır. Sonuç olarak, Osmanlı çalışma sermayesi rejimi; mülkiyeti sermayeye, riski ise kurumsal güvene tahvil ederek finansal istikrarı üretimin devamlılığı üzerinden inşa eden hibrit bir idari-ekonomik bağ olarak nitelenmektedir. Araştırma kapsamında, hammadde alımı için tahsis edilen “mübayaa sermayesi”, dükkân üzerindeki tasarruf haklarının modern finansmandaki teminat kavramıyla eşleşen “gedik” işlevi ve geri alım vaadiyle satış mantığıyla yürütülen “bey’ bi’l-vefa” pratikleri incelenmektedir. Ayrıca, bireysel iflas riskini kolektif bir sorumluluğa dönüştüren “kefalet-i müteselsile” sistemi ve borç ilişkilerini kayıt altına alan “temessük” disiplini çözümlenmektedir. Bu bütünleşik analiz, esnafın sadece bir üretim birimi değil rasyonel bir mali ağın aktif bir paydaşı olduğunu göstermektedir. Çalışma, esnaf finansmanını sosyal yardımlaşma ve dayanışma odaklı geleneksel yaklaşımdan çıkararak, hammadde tedariki ve üretim döngüsünü merkeze alan rasyonel bir işletme finansmanı zemininde yeniden konumlandırmaktadır. Sonuç olarak, Osmanlı çalışma sermayesi rejimi; mülkiyeti sermayeye, riski ise kurumsal güvene tahvil ederek finansal istikrarı üretimin devamlılığı üzerinden inşa eden hibrit bir idari-ekonomik bağ olarak nitelenmektedir.
Yönetimin Meslek Özelliğinin İncelenmesi: Türkiye’de Vakıf Üniversiteleri Rektörleri
Bu çalışma, yönetimin “meslek” niteliğine ilişkin farkındalık oluşturmak ve Türkiye’de vakıf üniversiteleri rektörleri özelinde yönetimin meslek özelliğinin ne ölçüde karşılandığını incelemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, mütevelli heyeti temelli yönetişim yapısıyla özel sektör modeline yakın kabul edilen 74 vakıf üniversitesini kapsamaktadır (N = 74), devlet üniversiteleri analiz dışında bırakılmıştır. Rektörlerin lisans, yüksek lisans ve doktora alanları ile mezuniyet yılları, profesörlük yılı, rektörlük süresi ve üniversite içi/dışı yöneticilik deneyimi, YÖK Akademik, YÖK Tez Merkezi, üniversitelerin resmî web siteleri ve LinkedIn profillerinden derlenmiştir. Değerlendirme ölçütleri olarak ISCO-08’de rektörlerin 1120 kodlu yönetici grubu kapsamındaki yetenek seviyesi ile ISCED-F 2013’te 0413 Yönetim ayrıntılı alanı esas alınmıştır ve Türkiye Yeterlilikler Veri Tabanı kayıtlarıyla karşılaştırma yapılmıştır (ILO, 2012; UNESCO, 2015; T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2025). Veriler SPSS 19 ve Excel ile betimsel istatistiklerle analiz edilmiştir. Bulgular, ISCED-F 2013’e göre rektörlerin %88’inin ve Türkiye Yeterlilikler Veri Tabanı’na göre %77’sinin yönetim alanında yeterliliğe sahip olmadığını dolayısıyla vakıf üniversitelerinin %75’inden fazlasının formel eğitim bağlamında bir yönetici tarafından yönetilmediğini göstermektedir. Ayrıca rektörlerin %85’inin erkek olduğu, %73’ünün on yıl ve üzeri toplam yöneticilik deneyimine sahip olduğu ancak rektörlükte on yıl ve üzerinin %12’de kaldığı saptanmıştır.
Komşu Ziyareti: Yunanistan'a Seyahat Eden Türk Turistlerin Seyahat Motivasyonlarını ve Potansiyel Seyahat Engellerini Anlamak Üzerine Nitel Bir Çalışma
Yunanistan uzun kıyı şeridi ve çok sayıda adasıyla son yıllarda Akdeniz Havzası’nın en popüler tatil destinasyonlarından biri haline gelmiştir. Yunanistan’a ait turizm istatistikleri, komşu ülkelerden biri olan Türkiye’den gelen ziyaretçi sayısında belirgin bir artış olduğunu göstermekte; bu eğilim Türk turizm verileri tarafından da desteklenmektedir. Bu çalışmanın amacı, daha önce Yunanistan’ı ziyaret etmiş Türk turistlerin seyahat örüntülerini ve motivasyonlarını İtici ve Çekici Faktörler çerçevesinde nitel araştırma yaklaşımı temelinde incelemektir. Ayrıca, Yunanistan’a birden fazla kez seyahat etmiş bireylerin gelecekteki potansiyel seyahat kısıtlarının belirlenmesi de hedeflenmektedir. Farklı demografik özelliklere sahip 17 Türk turist ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelere dayalı olarak, Yunanistan’a seyahati etkileyen temel itici ve çekici faktörler ortaya konmuştur. Başlıca itici faktörler; rahatlama ve özgürlük hissi, çeşitlilik arayışı, kültürel ya da duygusal köklerle yeniden bağ kurma isteği ile arkadaş ve akraba ziyareti olarak belirlenmiştir. Temel çekici faktörler arasında ise uygun fiyatlılık, gastronomik unsurlar, coğrafi yakınlık, referans grup etkileri, kültürel benzerlikler öne çıkmaktadır. Öte yandan, Yunanistan’ı yeniden ziyaret etme niyetini etkileyebilecek potansiyel kısıtlar arasında artan seyahat maliyetleri, sağlık veya yaşa bağlı sorunlar, Türkiye ile Yunanistan arasındaki siyasi gerilimler, alternatif destinasyon arayışı ve seyahat memnuniyetinde algılanan düşüş yer almaktadır. Bu bağlamda, motivasyon sağlayan unsurlar ile potansiyel kısıtların anlaşılması, Türk turistlerin Yunanistan’ı yeniden ziyaret etme niyetini sürdürmeye ve artırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesi açısından önem taşımakta; aynı zamanda Türkiye’deki turizm destinasyonlarının geliştirilmesi ve benzer destinasyonlara yönelik yurt içi seyahatin teşvik edilmesine de katkı sağlayabilecek içgörüler sunmaktadır.
Ortaokul Matematik Dersinde Yapay Zekâ Uygulamaları: Öğrenci Görüşlerine Dayalı Nitel Bir Araştırma
Yapay zekânın eğitime entegrasyonuna yönelik görüşler, bilgisayar sistemlerinin akıllı bir öğretmen gibi davranmasına olanak sağlamakla kalmayacağı, aynı zamanda eğitim ortamlarında karar verme süreçlerini kolaylaştıracağına, öğretme, öğrenme ve değerlendirme kalitesini iyileştireceğine, öğrenme süreçleri için yeni stratejiler geliştireceğine, sınıfları öğrencilerin profillerine göre uyarlayabileceğine ve öğrencilerin ilgi alanlarıyla ilgili çeşitli içerikler oluşturabileceğine yöneliktir. Eğitim için bu kadar geniş bir etki alanı oluşturabileceğine inanılan yapay zekâ uygulamalarının, araştırma alanı olarak üzerinde düşünülmesi gereken bir konu olduğu gerçeğini gözler önüne sermektedir. Bu bağlamda mevcut araştırma, ortaokul öğrencilerinin matematik dersinde yapay zekâ uygulamalarına ilişkin görüşlerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda araştırmanın katılımcıları Ankara ili Mamak ilçesinde bulunan ortaokullardan amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemine uygun olarak belirlenen 74 ortaokul öğrencisinden oluşmaktadır. Çalışmanın verileri araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme sorularının yer aldığı form ile elde edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına bakıldığında ortaokul öğrencilerinin matematik derslerinde yapay zekâ uygulamalarına ilişkin görüşlerinin; yapay zekâ uygulamalarının kullanılma durumu, etki açısından hangi yapay zekâ uygulamaları, yapay zekâ uygulamaları nasıl kullanılmalı, hangi matematik konularında yapay zekâ uygulamaları, yapay zekâ uygulamaları kullanmanın fayda ve zararları şeklindeki temel kategorilerden meydana geldiği belirlenmiştir. Bunlardan hareketle matematik derslerinde oluşturulan müfredatın yapay zekâ temelli uygulamalar açısından güncellenmesi ve bu müfredatın kazandırılması noktasında ortaokul matematik öğretmenlerinin gerekli eğitimler alması önerilmektedir.
Türk Bankacılık Sektöründe Kredi Genişlemeleri ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Asimetrik İlişkinin İstatistiksel Analizi
Bu çalışma kredi genişlemeleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi 2005:01-2025:08 dönemini kapsayan aylık veriler yardımıyla analiz etmektedir. Çalışmada, para arzı kontrol değişkeni olarak kullanılmış olup tahminler AutoRegressive Distributed Lag (ARDL) ve Nonlinear AutoRegressive Distributed Lag (NARDL) yaklaşımları ile yapılmıştır. ARDL ve NARDL modellerinin tahmin sürecine geçilmeden evvel değişkenlerin birinci derece fark durağan olduğu ve modellerin eş bütünleşik olduğu teyit edilmiştir. Ayrıca gerekli varsayımların ve kararlılık koşullarının sağlandığı, NARDL modelleri için ise asimetrik ilişkilerin olduğu tespit edilmiştir. ARDL modelinin sonuçlarına göre kredi genişlemelerinin büyüme üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamaktadır. NARDL modelinde pozitif kredi şoklarının büyümeye olumlu etkileri olduğu, negatif kredi şoklarının ise büyüme üzerinde etkili olmadığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, kredi hacminin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri asimetriktir. Kredi hacmi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi konu alan politika yapıcılarının lineer olmayan ilişkileri de göz önünde bulundurması gerektiği değerlendirilmektedir. Çalışma literatüre üç farklı açıdan katkıda bulunmaktadır. İlk katkı, kredi ve para arzı serilerinin enflasyonist etkilerden arındırılmasıdır. İkinci katkı, 2008 ve Covid 19 dönemlerindeki ekonomik şokların etkilerinin modele dahil edilerek kontrol edilmesidir. Üçüncü katkı ise analizlerin hem simetrik hem de asimetrik açıdan yapılmasıdır.
Tüketici Bağlılığını Şekillendiren Sosyal Sermaye Birikimi: Alternatif Tüketici Kooperatifleri
Bu çalışma, alternatif tüketici kooperatiflerinde sosyal sermaye bileşenlerinin kooperatif bağlılığı ve yeniden satın alma niyeti üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal sermaye, sosyal etkileşim, tüketici güveni ve üretici–tüketici etkileşimi boyutları üzerinden ele alınmıştır. Araştırma verileri, alternatif tüketici kooperatiflerinden alışveriş yapan 450 katılımcıdan anket yöntemiyle toplanmıştır. Veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiş; korelasyon, regresyon ve demografik farklılık testleri uygulanmıştır. Bulgular, sosyal etkileşimin tüketici güvenini güçlü biçimde artırdığını; tüketici güveninin ve özellikle üretici–tüketici etkileşiminin kooperatif bağlılığının anlamlı belirleyicileri olduğunu göstermektedir. Sosyal etkileşimin bağlılık üzerindeki doğrudan etkisi anlamlı bulunmamıştır. Ayrıca kooperatif bağlılığının yeniden satın alma niyetini pozitif yönde etkilediği belirlenmiştir. Ortak etik değer uyumu da yeniden satın alma niyetinin güçlü bir belirleyicisidir. Çalışma, alternatif tüketici kooperatiflerinde tüketici davranışlarının sosyal ve normatif dinamikler üzerinden şekillendiğini ortaya koyarak sosyal sermaye teorisini tüketici davranışı literatürüyle bütünleştirmektedir. Bulgular, kooperatiflerin sürdürülebilirliği açısından güven ve üretici–tüketici etkileşiminin stratejik önemini vurgulamaktadır.