Küresel Belirsizliklerin Ödeme Şekillerine Göre İhracat Üzerindeki Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1679Anahtar Kelimeler:
Uluslararası Ticarette Ödeme Şekilleri- Belirsizlikler- İhracat- ARDL- EşbütünleşmeÖzet
Bu çalışma, 2013Ç1-2024Ç4 dönemi için Türkiye’de ödeme şekillerine göre ihracat ile yurtdışı talep, reel döviz kuru ve belirsizlik göstergeleri arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Analizde mal mukabili, peşin, akreditif ve vesaik mukabili ödeme yöntemleri dikkate alınmış; belirsizlik göstergeleri olarak Küresel Ekonomik Politika Belirsizlik (GEPU) Endeksi ile Dünya Belirsizlik Endeksi (WUI) kullanılmıştır. Çalışmada, ARDL modeli çerçevesinde simetrik ve asimetrik yaklaşımlar uygulanmış, elde edilen bulguların sağlamlığı ise CCR, DOLS ve FMOLS yöntemleriyle test edilmiştir. Bulgular, ticaret ortaklarının ekonomik büyümesinin ihracatı pozitif etkilediğini göstermektedir. Reel döviz kurundaki artışlar, vesaik mukabili hariç tüm ödeme yöntemlerinde ihracatı azaltıcı etki yaratmaktadır. Belirsizlik göstergeleri açısından, simetrik model sonuçları akreditif ve peşin ödemede pozitif, mal mukabilinde ise negatif yönlü bir ilişki ortaya koyarken; vesaik mukabili ödeme yöntemi ihracatı ile belirsizlikler arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Asimetrik analizler ise vesaik mukabili dışındaki tüm yöntemlerde belirsizlikler ile ihracat arasında asimetrik ilişkilerin varlığını ortaya koymuştur. Sonuçlar, belirsizlik dönemlerinde ihracatçıların görece daha güvenli ödeme yöntemlerine yöneldiğini göstermektedir. Bu bağlamda belirsizlik dönemlerinde ihracatı desteklemek için akreditif ve peşin ödemeler teşvik edilmeli, mal mukabili ödemelerde ise risk azaltıcı önlemler uygulanmalıdır.
Kaynaklar
Acaravcı, A., & Dağlı, Ö. (2021). Döviz kurundaki değişkenliğin Türkiye dış ticaretine etkisi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 7(2), 213-232. https://doi.org/10.20979/ueyd.972981
Ağsakal, A., ve Erkan, M. K. (2016). Türkiye’de Dış Ticarette Ödeme Şekilleri ve Faiz Oranları. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(12), 581-588.
Ahir, H., Bloom, N., & Furceri, D. (2022). The world uncertainty index (No. w29763). National bureau of economic research.
Akpilic, F., & Aslan, C. (2024). The impact of real exchange rate uncertainty on exports by technology classification in emerging economies. International Economics and Economic Policy, 21(4), 907-931. https://doi.org/10.1007/s10368-024-00626-8
Alev, N. (2020), Döviz Kuru ve Döviz Kuru Volatilitesinin İhracat ve İthalat Üzerine Etkisi, Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(4), 606-623. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.573212
Avsar, V., & Batmaz, O. (2025). Exporting Under Political Risk: Payment Term Selection in Global Trade. Journal of Risk and Financial Management, 18(6), 298.
Arize, A. C. (1995). The Effects of Exchange-rate Volatility on U. S. exports: An empirical Investigation. Southern Economic Journal, 62(1), 34. https://doi.org/10.2307/1061373
Arize, A. C., Malindretos, J., & Igwe, E. U. (2017). Do Exchange Rate Changes Improve The Trade Balance: An Asymmetric Nonlinear Cointegration Approach? International Review of Economics & Finance, 49, 313-326. https://doi.org/10.1016/j.iref.2017.02.007
Aslan, C., & Acikgoz, S. (2021). Analysis of Global Economic Policy Uncertainty and Export Flows for Emerging Markets with Panel Var Modeling. International Journal of Emerging Markets, 18(9), 2790-2815. https://doi.org/10.1108/IJOEM-12-2020-1570
Asseery, A., & Peel, D. A. (1991). The Effects of Exchange Rate Volatility on Exports: Some New Estimates. Economics letters, 37(2), 173-177.
Bahmani-Oskooee, M., & Arize, A. C. (2020). On The Asymmetric Effects of Exchange Rate Volatility on Trade Flows: Evidence from Africa. Emerging Markets Finance and Trade, 56(4), 913-939. https://doi.org/10.1080/1540496X.2018.1543582
Bahmani-Oskooee, M., & Halicioglu, F. (2017). Asymmetric Effects of Exchange Rate Changes on Turkish Bilateral Trade Balances. Economic Systems, (41), 279-296. https://doi.org/10.1016/j.ecosys.2016.07.001
Bailey, M. J., Tavlas, G. S., & Ulan, M. (1986). Exchange-rate Variability and Trade Performance: Evidence for the Big Seven Industrial Countries. Review of World Economics, 122(3), 466-477. https://doi.org/10.1007/BF02707374
Baker, S. R., Bloom, N., & Davis, S. J. (2016). Measuring Economic Policy Uncertainty. The Quarterly Journal of Economics, 131(4), 1593-1636. https://doi.org/10.1093/qje/qjw024
Bar-Ilan, A., & Strange, W. C. (1996). Investment Lags. The American Economic Review, 86(3), 610-622.
Bayram, O. (2019). Uluslararası Ticarette Tahsil Esasına Dayalı Ödeme Şekilleri (Collection Basis) ve Uygulama Adımları. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 209-216.
Crozet, M., Demir, B., & Javorcik, B. (2022). International Trade and Letters of Credit: A Double-Edged Sword in Times of Crises. IMF Economic Review, 70(2), 185. doi:10.1057/s41308-021-00155-3
Dada, J. T. (2021). Asymmetric Effect of Exchange Rate Volatility on Trade in Sub-Saharan African Countries. Journal of Economic and Administrative Sciences, 37(2), 149-162. https://doi.org/10.1108/JEAS-09-2019-0101
Davis, S. J. (2016). An Index of Global Economic Policy Uncertainty (No. w22740). National Bureau of Economic Research.
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979), Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root, Journal of the American Statistical Association, 74, 427-431.
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1981), Likelihood Ratio Statistics for Autoregressive Time Series with a Unit Root, Econometrica, 49, 1057-1072.
Dincer, N., & Kandil, M. (2011). The Effects of Exchange Rate Fluctuations on Exports: A sectoral Analysis for Turkey. The Journal of International Trade & Economic Development, 20(6), 809-837. https://doi.org/10.1080/09638190903137214
Eke, S. (2014). Türkiye İhracatının Ticari Riskler Açısından Değerlendirilmesi ve Açık Hesap İhracatın Teminat Altına Alınması. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(10), 53-72. https://doi.org/10.14784/JFRS.2014104499
Gerni, C., Aksu, H. ve Emsen, Ö.S. (2018), Türkiye Ekonomisinde İhracat ile İthalat ve Döviz Kuru Arasındaki İlişkiler, CÜ İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(1), 78-91.
Gül, S. (2019). Reel Kur Hareketlerinin İhracat Üzerine Etkileri: Türkiye İçin Asimetrik Bir Bakış. Bankacılar Dergisi, 108, 57-76.
Hartman, R. (1972). The Effects of Price and Cost Uncertainty on Investment. Journal of Economic Theory, 5(2), 258-266. https://doi.org/10.1016/0022-0531(72)90105-6
Hassan, S. S., Shabi, S., & Choudhry, T. (2018). Asymmetry, Uncertainty and International Trade. Swansea University School of Management, Working Paper 2018-24.
Hoefele, A., Schmidt‐Eisenlohr, T., & Yu, Z. (2016). Payment Choice in International Trade: Theory and Evidence from Cross‐Country Firm‐Level Data. Canadian Journal of Economics/Revue canadienne d'économique, 49(1), 296-319. https://doi.org/10.1111/caje.12198
Hooper, P., & Kohlhagen, S. W. (1978). The Effect of Exchange Rate Uncertainty on the Prices and Volume of International Trade. Journal of international Economics, 8(4), 483-511. https://doi.org/10.1016/0022-1996(87)90001-8
Iqbal, J., Aziz, S., & Nosheen, M. (2022). The Asymmetric Effects of Exchange Rate Volatility on Us–Pakistan Trade Flows: New Evidence from Nonlinear ARDL Approach. Economic Change and Restructuring, 55(1), 225-255. https://doi.org/10.1007/s10644-020-09310-8
Kasman, A., & Kasman, S. (2005). Exchange Rate Uncertainty in Turkey and Its Impact on Export Volume. METU Studies in Development, (32), 41-58.
Kenen, P. B., & Rodrik, D. (1986). Measuring and Analyzing the Effects of Short-Term Volatility in Real Exchange Rates. The Review of Economics and Statistics, 68(2), 311-315. https://doi.org/10.2307/1925511
Kılıç, E. (2010). Stratejik Sektörlerin Dış Ticareti ile Reel Efektif Döviz Kuru Hareketleri ve Belirsizliği Arasındaki İlişki. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 3(4), 43-66.
Kızıldere, C., Kabadayı, B., ve Emsen, Ö. (2013). Dış Ticaretin Döviz Kuru Değişmelerine Duyarlılığı: Seçilmiş Gelişmekte Olan Ülkeler Üzerine Bir İnceleme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(3), 41-54.
Kodalak, O., Topal, B., ve Dizkırıcı, A. S. (2015). Dış Ticarette Akreditifli Ödemeler: UCP 600'e Göre Bankalarda Güncel Örnek Uygulamalar. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 1(3), 68.
Köse, N., Ay, A., ve Topallı, N. (2008). Döviz Kuru Oynaklığının İhracata Etkisi̇: Türkiye Örneği̇ (1995–2008). Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 24-45.
McKenzie, M. D., & Brooks, R. D. (1997). The Impact of Exchange Rate Volatility on German-Us Trade Flows. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 7(1), 73-87. https://doi.org/10.1016/S1042-4431(97)00012-7
Niepmann, F., & Schmidt-Eisenlohr, T. (2017). International Trade, Risk and the Role of Banks. Journal of International Economics, 107, 111-126. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2017.03.007
Ozcelik, O. (2022). Türkiye-ABD Dış Ticaretinde Ödeme Şekli Tercihlerine Belirsizliklerin Etkileri: Zaman İçinde Değişen Bootstrap Nedensellik Testi. Business and Economics Research Journal, 13(2), 239-256.
Özçelik, O. (2022). Ekonomik ve Siyasi Belirsizliklerin Türkiye’nin Dış Ticarette Ödeme Şekli Tercihlerine Etkileri: Doğrusal Olmayan Asimetrik ESTAR Koentegrasyon Testi ile Sınama. Business & Management Studies: An International Journal, 10(1), 380-398. https://doi.org/10.15295/bmij.v10i1.2023
Park, J. Y. (1992). Canonical Cointegrating Regressions. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 60(1), 119-143. https://doi.org/10.2307/2951679
Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships. Journal of applied econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
Phillips, P. C., & Hansen, B. E. (1990). Statistical Inference in Instrumental Variables Regression with I (1) Processes. The Review of Economic Studies, 57(1), 99-125. https://doi.org/10.2307/2297545
Phillips, P. C., & Perron, P. (1988). Testing for a Unit Root in Time Series Regression. Biometrika, 75(2), 335-346.
Sarıhan, A. Y. (2024). An Analysis on Determinants of Cash and L/C Export: Findings from Türkiye’s Export. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(2), 297-308.
Shin, Y., Yu, B., & Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling Asymmetric Cointegration and Dynamic Multipliers in a Nonlinear ARDL framework. In Festschrift in Honor of Peter Schmidt: Econometric Methods and Applications (pp. 281-314). New York, NY: Springer New York.
Solakoglu, M. N., Solakoglu, E. G., & Demirağ, T. (2008). Exchange Rate Volatility and Exports: A Firm-level Analysis. Applied Economics, 40(7), 921-929. https://doi.org/10.1080/00036840600749888
Stock, J. H., & Watson, M. W. (1993). A Simple Estimator of Cointegrating Vectors in Higher Order Integrated Systems. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 61(4), 783-820. https://doi.org/10.2307/2951763
Tarı, R. ve Yıldırım, D.Ç. (2009), Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye için Bir Uygulama. Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(2), 95-105.
Thuy, V. N., & Thuy, D. T. (2019). The Impact of Exchange Rate Volatility on Exports in Vietnam: A Bounds Testing Approach. Journal of Risk and Financial Management, 12(1), 6. https://doi.org/10.3390/jrfm12010006
Ticaret Bakanlığı (2018) Uluslararası Ticarette Ödeme Şekilleri, https://gumrukrehberi.gov.tr/sayfa/uluslararas%C4%B1-ticarette-%C3%B6deme-%C5%9Fekilleri
Türkmen, A. (2024). Türkiye’de İhracat ile Belirsizlik Arasındaki Asimetrik İlişkinin Tespiti: İç, Dış veya Ticaret Belirsizliğinden Hangisi Daha Etkili?. Journal of History School, 16(LXII), 1-28.
Varlık, U., ve Uçar, M. (2017). Dış Ticarette Ödeme Şekilleri ve Vesiak Mukabili İşlemlerde Operasyonel Riskler. Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-16.
Yağış, O. (2024). Ekonomik Politika Belirsizliği ve Dış Ticaret İlişkisi: G-7 Ülkeleri Örneği. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 10(21), 75-91. https://doi.org/10.59304/ijhe.1430201
Yazgan, Ş., Karademir, C., ve Ceylan, R. (2023). Belirsizliğin Uluslararası Ticaret Üzerindeki Asimetrik Etkileri: NARDL Modeline Dayalı Ampirik Bir İnceleme. Fiscaoeconomia, 7(3), 2090-2109. https://doi.org/10.25295/fsecon.1286611
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
