Davranışsal Finansın Genç Yatırımcılar Üzerindeki Etkileyici Olan Psikolojik Faktörleri Üzerine Nitel Bir Araştırma
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1705Anahtar Kelimeler:
Davranışsal Finans- Genç Yatırımcılar- Bilişsel Yanlılıklar- Aşırı Güven- Doğrulama Yanlılığı- Bulunabilirlik YanlılığıÖzet
Araştırmanın amacı, 18–35 yaş aralığındaki bireylerin karar alma süreçlerinin bilişsel yanlılıklar çerçevesinde nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Bu kapsamda özellikle aşırı güven, doğrulama yanlılığı ve bulunabilirlik yanlılığı gibi yaygın bilişsel eğilimlerin bireylerin hem finansal kararları hem de günlük yaşamlarına ilişkin genel kararları üzerindeki etkisi incelenmektedir. Araştırma söz konusu yanlılıkların karar verme davranışını ne ölçüde ve hangi yönlerde etkilediğini analiz ederek, genç yetişkinlerin rasyonel karar alma kapasitesinin anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Böylece araştırma, bilişsel süreçler ile karar sonuçları arasındaki ilişkiyi bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirerek literatüre kuramsal ve uygulamalı düzeyde katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Araştırmada elde edilen veriler 8 katılımcı ile yüz yüze gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmış ve görüşmeler ses kaydı altına alınarak sistematik biçimde çözümlenmiştir. Elde edilen kayıtlar nitel analiz yöntemlerinden içerik analizi kullanılarak kodlanmış ve tematik çerçevede değerlendirilmiştir. Katılımcılardan elde bulgular karar alma süreçlerinde yalnızca rasyonel değerlendirmelere dayanmadıklarını, duygusal faktörlerin ve geçmiş deneyimlerin de önemli ölçüde belirleyici rol oynadığını ortaya koymuştur. Bununla birlikte doğrulama yanlılığı ve bulunabilirlik yanlılığının, bireylerin hangi bilgiye eriştiği ve hangi bilgiye güven duyduğu üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir.
Araştırma bulguları doğrultusunda, bilişsel yanlılıkların bireylerin kararlarını çoğu zaman farkında olmadan ve sistematik biçimde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların karar alma süreçlerinde rasyonel değerlendirmeler yaptıklarını düşünmelerine rağmen, aşırı güven, doğrulama yanlılığı ve bulunabilirlik yanlılığı gibi bilişsel eğilimlerin tercih ve değerlendirmeleri yönlendirdiği anlaşılmıştır. Bu çerçevede, bilişsel yanlılıklara ilişkin farkındalığın artırılmasına yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının, bireylerin daha eleştirel ve analitik düşünme becerileri geliştirmelerine katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Özellikle genç yetişkinlere yönelik yapılandırılmış eğitim programlarının, finansal ve genel yaşam kararlarında daha tutarlı ve rasyonel tercihler yapılmasını destekleyebileceği önerilmektedir.
Kaynaklar
Bekçioğlu, S. (1983). Menkul kıymet analizi ve Türkiye’deki uygulama (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Bhanu, B. K. (2023). Behavioral finance and stock market anomalies: Exploring psychological factors influencing investment decisions. Commer. Econ. Manag, 23.
Camerer, F. C., Loewenstein, G., & Rabin, M. (2003). Advances in behavioral economics. Princeton University Press.
Cornicello, G. (2004). Behavioral finance and speculative bubble. Università Commerciale Luigi Bocconi, Milano.
Costa, D. F., Carvalho, F., Bruno, C. M., & Prado, J. W. (2017). Bibliometric analysis on the association between behavioral finance and decision making with cognitive biases such as overconfidence, anchoring effect and confirmation bias. Scientometrics, 111(3), 1775–1799. https://doi.org/.
Dehestani, M. A., Ghodrati Ghzaani, H., Arabzadeh, M., Panahian, H., & Alipour, M. (2023). Identification and screening of psychological factors affecting the financial behavior of investors for providing a structural model: A capital efficiency approach. International Journal of Nonlinear Analysis and Applications, 14(1), 2901-2914.
Fuller, R. (1998). Behavioral finance and source of alpha. Journal of Pension Investing, 2(3), 5–12.
Furnham, A., & Boo, H. C. (2011). A literature review of the anchoring effect. The Journal of Socio-Economics, 40(1), 35–42.
Garda, N., & Şahin, İ. E. (2025). Kripto paraların psikolojik çekiciliği ve yatırımcı davranışları: Davranışsal finans perspektifinden bir inceleme. Selçuk Üniversitesi Akşehir Meslek Yüksekokulu Sosyal Bilimler Dergisi, (19), 107–121.
Hilary, G., & Hsu, C. (2011). Endogenous overconfidence in managerial forecasts. Journal of Accounting and Economics, 51(3), 300–313.
Karan, M. B. (2004). Yatırım analizi ve portföy yönetimi (4. Baskı). Gazi Kitabevi.
Kent, D., Hirshleifer, D., & Teoh, S. H. (2001). Investor psychology in capital markets: Evidence and policy implications. Carnegie/Rochester Conference Series in Public Policy at the University of Rochester, 139–209.
Kudryavtsev, A. (2018). The availability heuristic and reversals following large stock price changes. Journal of Behavioral Finance, 19(2), 159–176. https://doi.org/.
Mokhtari Khatunabad, Z., Haghighat, J., Fazlzadeh, A., & Karimi, Z. (2025). Identifying the Underlying Factors of Emotional Behavior in Iran's Capital Market. International Journal of New Political Economy, 6(1), 211-241.
Meng, S. (2017). Availability heuristic will affect decision-making and result in bias. 3rd International Conference on Management Science and Innovative Education, 267–272.
Mota, J. H., Moreira, A. C., & Cossa, A. J. (2015). Behavioural factors in the financial decisions of young Mozambicans. South African Journal of Business Management, 46(4), 11–22.
Noch, M. Y., & Rumasukun, M. R. (2024). Understanding human behavior in finance: A qualitative study on cognitive biases and decision-making in investment practices. Golden Ratio of Finance Management, 4(1), 24-34.
Pompian, M. (2012). Behavioral finance and investor types: Managing behavior to make better investment decisions. John Wiley.
Rai, A., Kar, A., Singh, S., & Yadav, S. (2024). Exploring the Impact of Behavioral Biases on Young Investors’ Portfolio Performance: An Examination through the Lens of Nudging Green: Behavioral Economics for Environmental Sustainability. In Nudging green: behavioral economics and environmental sustainability (pp. 85-104). Cham: Springer Nature Switzerland.
Rehman, M. A., Finance, M. H., Ali, M., & Ahmad, M. (2025). Behavioral finance and market inefficiencies: Analyzing the influence of investor psychology, heuristics, and biases on stock market anomalies and investment decision-making. Advance Journal of Econometrics and Finance, 3(2), 54-67.
Ricciardi, V., & Simon, H. K. (2000). What is behavioral finance? The Business, Education and Technology Journal, 2(2), 26–34.
Schaefer, P. S., Williams, C. C., Goodie, A. S., & Campbell, K. W. (2004). Overconfidence and the big five. Journal of Research in Personality, 38(5), 473–480. https://doi.org/.
Schinckus, C. (2011). Archeology of behavioral finance. The IUP Journal of Behavioral Finance, 8(2), 7–22.
Sever, F., & Aytekin, S. (2025). Kuşakların Yatırım Kararlarında Davranışsal Finansın Rolü. İktisadi Araştırmalar Dergisi, 3(1), 15-25.
Suriyanti, S., Mandung, F., Afiah, N., & Irmayani, I. (2024). Exploring financial behavior: a qualitative investigation into psychological factors influencing risk preferences and investment decisions. Golden Ratio of Finance Management, 4(2), 100-112.
Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Science, 185(4157), 1124–1131. https://doi.org/.
Yılmaz, N. (2009). Yatırımcı davranışını etkileyen faktörlerle yatırım kararları arasındaki ilişki: Bireysel-kurumsal yatırımcı farklılaşması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
