Kadın Kooperatiflerinin Kadınların Güçlenmesine Etkisi: Antalya Örneği
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1783Anahtar Kelimeler:
Yoksulluk,- Kadın Kooperatifi,- Kadının güçlenmesi,- Sosyal HizmetÖzet
Kadın kooperatifleri, yoksulluk ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin olduğu toplumlarda kadınların ekonomik, sosyal ve psikolojik güçlenmesini destekleyen önemli kurumlar olarak öne çıkmaktadır. Kooperatifler, kadınlara gelir elde etme, üretime katılma, karar alma süreçlerinde yer alma, sosyal görünürlük kazanma ve dayanışma ağları oluşturma fırsatı sunmaktadır. Bu çalışmada, farklı kadın kooperatiflerinde üretime katılan kadınların öznel deneyimleri incelenmiş ve kooperatiflerin kadınların güçlenmesine nasıl katkı sağladığı çok boyutlu biçimde ortaya konmaya çalışılmıştır.
Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseniyle yürütülmüştür. Çalışma grubu, Antalya ilinde faaliyet gösteren kadın kooperatiflerinde doğrudan üretime katılarak gelir elde eden 18 kadından oluşturulmuş ve katılımcılara amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak ulaşılmıştır. Veriler derinlemesine görüşme ve gözlem yoluyla toplanmış; elde edilen veriler tematik analiz ve betimsel analiz kullanılarak doğrudan alıntı yapılarak sunulmuştur.
Bulgular: Kadınların kooperatiflere katılma nedenleri iki biçimde gerçekleşmiştir. Bunlardan biri yaşadıkları zorluklara çare aradıkları sırada, diğeri üretimde bulunurken önlerine çıkan fırsatları değerlendirme biçiminde olmuştur. Kooperatiflerdeki üretim süreçlerinin esnek, çok alanlı ve hibrit bir yapıda olduğu; gelir paylaşımının ise üretime katılım ve emek yoğunluğu esas alınarak gerçekleştiği belirlenmiştir. Araştırmaya dahil olan kadınların, kooperatiflere katılmalarıyla hayata bakış açılarında, kendilerine güvenmelerinde ve inanmalarında, bağımsızlaşmalarında, bilgi birikimlerinde, üretim biçimlerinde, gelirlerinde, aile ve yakın çevre ilişkilerinde, sosyal statülerinde, sosyal hayata katılımda değişimler olduğu belirlenmiştir.
Kaynaklar
Abukan, B. ve Yıldırım, F. (2019). Kırsal Alanda Toplum Kalkınması İçin Sosyal Hizmette Kültürel Yetkinliğin Önemi. Journal of History School, 41, 1666 1681.
Adar, A. Ş. ve Dedeoğlu, S. (2023). Türkiye’de kadın kooperatiflerinin kadınların güçlenmesine etkisi. Fe Dergi, 15(2), 8–49. https://doi.org/10.46655/federgi.1337375
Agarwal, B. (2001). Participatory exclusions, community forestry, and gender: An analysis for South Asia and a conceptual framework. World Development, 29(10), 1623–1648.
Antalya Büyükşehir Belediyesi (ABB), (2025). 12 Mart 2025, Üreten Kadınlar Paneli ve Çalıştayı. Yayınlanmamış rapor.
Baş, T., Usta, Y. ve Uyar, E.Ö. (2008). 9. Bölüm doküman incelemesi, Nitel araştırma yöntemleri NVivo 7.0 ile nitel veri analiz, Editör Baş T ve Akturan U, Ankara, Seçkin yayınevi, (s. 111-116)
Braun, V. ve Clarke V. (2019). Psikolojide Tematik Analizin Kullanımı. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 7(2), 873‐898.
Çoban A. İ. (2014). Yoksullukla mücadelede sosyal hizmetin rolü. Polat G, & Çoban A. İ. (Ed.), Yoksulluk ve Sosyal Hizmet Yeni Zorluklar ve yaklaşımlar (s187-98). Sosyal Çalışma Yayınları.
Cornwall, A., ve Rivas, A. M. (2015). From ‘gender equality’ and ‘women’sempowerment’ to global justice: Reclaiming a transformative agenda. Third World Quarterly, 36(2), 396–415.
Creswell, J.W. (2013). Qualitative Inquiry Research Design: Choosing among Five Approaches. Los Angeles, CA: Sage.
Duguid, F., Durutaş, G. ve Wodzicki, M. (2015). Türkiye’de kadın kooperatiflerinin mevcut durumu [Rapor]. Dünya Bankası.
Durmaz, Ş. ve Baran, B. (2024). Kadın Kooperatiflerine Yönelik Bir Çalışma: Antalya Köy Pazarı Örneği, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(3), 1997-2023.
Gönüllü Atakan, A. ve Çoban, A. (2022). Türkiye’de kadınların kooperatifler yoluyla güçlenmesi: Yasal ve yapısal stratejiler. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Yayınları.
International Federation of Social Workers (IFSW). (2018). Global social work statement of ethic Al principles. https://www.ifsw.org
Kabeer, N. (1999). Resources, agency, achievements: Reflections on the measurement of women’s empowerment. Development and Change, 30(3), 435–464.
Kadın Emeği ve İstihdamı Girişimi (KEİG), (2015). Türkiye’de Kadın Kooperatifleşmesi: Eğilimler ve İdeal Tipler. KEİG Yayınları Dizisi: Araştırma Raporu.
Kadın Emeği ve İstihdamı Girişimi (KEİG), (2019). On Birinci Kalkınma Planında kadın istihdamı: Hedef Girişimcilik ve kooperatifçilik. Erişim adresi https://www.keig.org/on-birinci-kalkinma-planinda-kadin-istihdami-hedef-girisimcilik-ve-kooperatifcilik/ Erişim Tarihi 14.11.2025
Kızılgöl, Ö. A. ve İpek, E. (2019). Türkiye’de hanehalkı tasarruf davranışının analizi. İzmir İktisat Dergisi, 34(3), 331-344.
Kümbetoğlu, B. (2017). Sosyolojide ve Antropolojide Niteliksel Yöntem ve Araştırma Yöntemleri. Beşinci Basım. İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
Küskü, R. ve Özyalçın, Y. B. (2024). Kadınların Aile ve Toplumdaki Statüsünün Kadın Kooperatifleri Üzerinden İncelenmesi. Şura Akademi, (7 KADIN VE AİLE), 97-109.
OECD (2023). OECD İşgücü İstatistikleri 2022, OECD Yayıncılık, Paris, https://doi.org/10.1787/dc0c92f0-en .
Özdemir, G. (2013). Women’s Cooperatives in Turkey. İçinde A. Iacob (Ed.). Procedia Social
and Behavioral Sciences, 81, 300-305. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.06.432
Payne, M. (2014). Modern social work theory (4th ed.). Oxford UniversityPress.
Sağlık Tuğrul, G. N. ve Ersoy, A. (2025). Sosyal kooperatif hareketinin sosyal hizmet bağlamında değerlendirilmesi, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(1), 541-554
Serinikli, N. (2016). Kadın yoksulluğunu önlemede girişimciliğin önemi: Kadın kooperatifleri ve mikro kredi uygulamaları. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı, 598–609.
Şahankaya Adar, A., Dedeoğlu, S. ve Kurtuluş, G. (2023). Türkiye’de kadın kooperatifleri: Mevcut durum analizi, kadın güçlenmesi ve istihdam yaratma potansiyeli. Çalışma ve Toplum, 2(77), 1171–1208.
Ticaret Bakanlığı, (2024). T.C. Ticaret Bakanlığı Kooperatif Bülteni Eylül 2024
Van Eerdewijk, A. ve Newton, J. (2017) What Gets Measured Metters: A Method’s Not efor Measuring Women and Girl’s Empowerment. Bill & Melinda Gates Foundation.
Yalçın, M. (2021). Sosyal Hizmet Bakış Açısıyla Yoksul Kadınları Güçlendirme. Karabük Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-11.
Yıldırım A. ve Şimşek H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. 11. baskı. Ankara. Seçkin yayınevi.
Yıldırım, P.D. ve Şenkal, A. (2025). Kadın Kooperatifleri ile Ekonomik Dönüşüm: Sorunlardan Çözüme Giden Yol, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(1), 874-894.
Yıldız, C., Çekmez, E. ve Bütüner, S. Ö. (2012). Fenomenografik araştırma yöntemi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 6(2), 77‐102.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
