Bankacılıkta Yapay Zekâ Odaklı Dijital Dönüşüm: Bireysel İş ve Örgütsel Performans Arasındaki İlişkide Motivasyonun Aracılık Rolü
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1795Anahtar Kelimeler:
Yapay Zekâ odaklı Dijital Dönüşüm Algısı- Bireysel ve Örgütsel Performans- MotivasyonÖzet
İşletmelerin dijital dönüşüm süreçlerinde teknolojik uygulamaların performans üzerindeki etkisi, bu etkinin hangi psikolojik ve örgütsel mekanizmalar aracılığıyla gerçekleştiği yeterince açıklanamamıştır. Bu çalışma, çalışanların Yapay Zekâ odaklı Dijital Dönüşüm Algılarının (YZDDA) Bireysel İş Performansı (BİP) ve Örgütsel Performans (ÖP) üzerindeki etkisini ve bu ilişkide motivasyonun aracılık rolünü incelemektedir. Bu çalışma, yapay zekâ odaklı dijital dönüşüm algısının çalışanların performans çıktıları üzerindeki etkisinin doğrudan mı yoksa çalışan motivasyonu aracılığıyla mı ortaya çıktığını analiz ederek, insan odaklı bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. Nicel araştırma türündeki bu çalışmanın örneklemi, İstanbul'daki bankacılık kurumlarında çalışan mavi ve beyaz yakalı çalışanlardan oluşmaktadır. Veriler, yapılandırılmış 26 maddelik anket aracılığıyla 284 katılımcıdan toplanmıştır. Elde edilen veriler, SmartPLS 4 yazılımı kullanılarak Kısmi En Küçükler Yöntemiyle Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM) yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Ölçüm modelinin değerlendirilmesinde Cronbach’s Alpha, bileşik güvenilirlik (CR) ve ortalama açıklanan varyans (AVE) değerleri dikkate alınmıştır. Yapısal modelin değerlendirilmesinde yol katsayıları, bootstrap yöntemiyle elde edilen t ve p değerleri ile SRMR, NFI ve GoF uyum iyiliği indeksleri esas alınmıştır. Analiz sonuçları, YZDDA 'nın hem BİP hem de ÖP üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğunu ve çalışanların motivasyonunun BİP ve ÖP arasındaki ilişkide aracılık rolü olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuçlar, çalışan motivasyonunun dijital dönüşüm süreçlerinin başarısı için kritik bir mekanizma olduğunu göstermektedir.
Kaynaklar
Bardak, F., & Mamatoğlu, N. (2023). Çalışanlar İçin İçsel Motivasyon Ölçeği: Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması. Humanistic Perspective, 5(3), 1072–1097. https://doi.org/10.47793/hp.1264714
Brito, R., & Oliveira, L. (2016). The Relationship Between Human Resource Management and Organizational Performance. Brazilian Business Review, 13(3), 90–110. https://doi.org/10.15728/bbr.2016.13.3.5
Çakır F. S. (2020). Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM). Ankara: Gazi Kitabevi.
Çalışkan, A., & Köroğlu, E. Ö. (2022). Job Performance, Task Performance, Contextual Performance: Development And Valıdatıon Of A New Scale. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(2), 180–201. https://doi.org/10.29131/uiibd.1201880
Chen, D., Esperança, J. P., & Wang, S. (2022). The Impact of Artificial Intelligence on Firm Performance: An Application of the Resource-Based View to e-Commerce Firms. Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.884830
Cöster, M. (2016). Digitalisering (1st Edition). Liber.
Do, H., Chu, L. X., & Shipton, H. (2025). How and when AI-driven HRM promotes employee resilience and adaptive performance: A self-determination theory. Journal of Business Research, 192, 115279. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2025.115279
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
Gentles, S. J., Charles, C., Nicholas, D. B., Ploeg, J., & McKibbon, K. A. (2016). Reviewing the research methods literature: principles and strategies illustrated by a systematic overview of sampling in qualitative research. Systematic Reviews, 5(1), 172. https://doi.org/10.1186/s13643-016-0343-0
Gurbuz, S., & Mert, I. S. (2011). Impact of the strategic human resource management on organizational performance: evidence from Turkey. The International Journal of Human Resource Management, 22(8), 1803–1822. https://doi.org/10.1080/09585192.2011.565669
Henseler, J., Hubona, G., & Ray, P. A. (2016). Using PLS path modeling in new technology research: updated guidelines. Industrial Management & Data Systems, 116(1), 2–20. https://doi.org/10.1108/IMDS-09-2015-0382
Kassa, B. Y., & Worku, E. K. (2025). The impact of artificial intelligence on organizational performance: The mediating role of employee productivity. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 11(1), 100474. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2025.100474
Küçükakçalı, Z., & Gözükara Bağ, H. (2022). Comparison of Least Squares and Principal Components Regression Analysis. The Journal of Cognitive Systems, 7(1), 7–11. https://doi.org/10.52876/jcs.1110343
Levi, D., Slem, C., & Young, A. (1992). The human impact of technological change: a study of the attitudes and beliefs of employees of manufacturing companies. International Journal of Computer Integrated Manufacturing, 5(2), 132–142. https://doi.org/10.1080/09511929208944522
Lingmont, D. N. J., & Alexiou, A. (2020). The contingent effect of job automating technology awareness on perceived job insecurity: Exploring the moderating role of organizational culture. Technological Forecasting and Social Change, 161, 120302. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2020.120302
Majchrzak, A. (1987). The Human side of advanced manufacturing technology. Chichester [West Sussex] ; New York : Wiley.
Makridakis, S. (2017). The forthcoming Artificial Intelligence (AI) revolution: Its impact on society and firms. Futures, 90, 46–60. https://doi.org/10.1016/j.futures.2017.03.006
Nadeem, A., Abedin, B., Cerpa, N., & Chew, E. (2018). Editorial: Digital Transformation & Digital Business Strategy in Electronic Commerce - The Role of Organizational Capabilities. Journal of Theoretical and Applied Electronic Commerce Research, 13(2), I–VIII. https://doi.org/10.4067/S0718-18762018000200101
Najam Shaikh, S., Sohu, J. M., Shaikh, S., Zahra Kherazi, F., & Soomro, S. (2025). Artificial Intelligence Adoption, Green HRM, and Employee Behavior: Driving Environmental Sustainability in SMEs with Organizational Culture as a Moderator. Sage Open, 15(4). https://doi.org/10.1177/21582440251392673
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
Sağlam, M. (2021). İşletmelerde Geleceğin Vizyonu Olarak Dijital Dönüşümün Gerçekleştirilmesi ve Dijital Dönüşüm Ölçeğinin Türkçe Uyarlaması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(40), 395–420. https://doi.org/10.46928/iticusbe.764373
Sayılgan, T. (2017). The importance of organizational culture in production efficiency and its relationship with organizational performance [Master’s thesis]. İstanbul Gelişim University.
Senaviratna, N. A. M. R., & A. Cooray, T. M. J. (2019). Diagnosing Multicollinearity of Logistic Regression Model. Asian Journal of Probability and Statistics, 1–9. https://doi.org/10.9734/ajpas/2019/v5i230132
Shaiken, H. (1984). Work Transformed: Automation and Labor in the Computer Age . (Holt, Rinehart, & Winston, New York).
Tenenhaus, M., Vinzi, V. E., Chatelin, Y.-M., & Lauro, C. (2005). PLS path modeling. Computational Statistics & Data Analysis, 48(1), 159–205. https://doi.org/10.1016/j.csda.2004.03.005
Ting, D. S. W., Carin, L., Dzau, V., & Wong, T. Y. (2020). Digital technology and COVID-19. Nature Medicine, 26(4), 459–461. https://doi.org/10.1038/s41591-020-0824-5
Venkatraman, N., & Ramanujam, V. (1986). Measurement of Business Performance in Strategy Research: A Comparison of Approaches. The Academy of Management Review, 11(4), 801. https://doi.org/10.2307/258398
Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Qi Dong, J., Fabian, N., & Haenlein, M. (2021). Digital transformation: A multidisciplinary reflection and research agenda. Journal of Business Research, 122, 889–901. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.09.022
Whitelaw, S., Mamas, M. A., Topol, E., & Van Spall, H. G. C. (2020). Applications of digital technology in COVID-19 pandemic planning and response. The Lancet Digital Health, 2(8), e435–e440. https://doi.org/10.1016/S2589-7500(20)30142-4
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
