Türkiye'den Yurtdışına Hekim Göçü: Göç Eden ve Göç Etmeyen Hekimlerin İten Faktör Algılarının Karşılaştırmalı Analizi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1803Anahtar Kelimeler:
Hekim Göçü- İten Faktörler- Sağlık İşgücü- Göç AlgısıÖzet
Bu çalışma, Türkiye’den yurtdışına hekim göçünü, göç eden ve göç etmeyen hekimlerin göçe iten faktörlere ilişkin algılarını karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Araştırma, 829 hekimin katılımıyla elde edilen nicel anket verisine dayanmaktadır. Göçe iten faktörler beşli Likert tipi ifadelerle ölçülmüş, ilgili boyutlar faktör puanlarına dönüştürülmüş ve iki grup arasındaki farklılıklar parametrik olmayan Mann–Whitney U testi kullanılarak sınanmıştır. Bulgular, iş yükü, ücret düzeyi, ülkenin ekonomik geleceğine ilişkin belirsizlik algısı ve hekimlik mesleğinin toplumsal saygınlığı gibi yapısal unsurların, göç eden ve göç etmeyen hekimler arasında istatistiksel olarak anlamlı algısal farklılaşma yaratan başlıca göçe iten faktörler olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, Türkiye’den hekim göçünün bireysel tercihlerden ziyade makro düzeydeki yapısal koşullarla yakından ilişkili bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Söz konusu koşulların, fiilen göç etmiş hekimlerin yanı sıra Türkiye’de çalışmayı sürdüren hekimlerin göç algılarını ve gelecek beklentilerini de önemli ölçüde şekillendirdiği anlaşılmaktadır. Çalışma, hekim göçüne yönelik politika müdahalelerinin yalnızca bireysel teşviklere odaklanmak yerine, iş yükünün azaltılması, çalışma koşullarının iyileştirilmesi, ekonomik istikrarın güçlendirilmesi ve hekimlik mesleğine yönelik kurumsal güvenin yeniden tesis edilmesini önceleyen yapısal yaklaşımlara dayanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Kaynaklar
Abuhanoğlu, H., Cankul, İ. H., ve Ayanoğlu, Y. (2010). Mezuniyet öncesi tıp eğitimi maliyetlerinin belirlenmesi: Tıp fakültesinde bir uygulama. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 1(2), 195-210.
Adovor, E., Czaika, M., Docquier, F., & Moullan, Y. (2021). Medical brain drain: How many, where and why?. Journal of Health Economics, 76, 102409. https://doi.org/10.1016/j.jhealeco.2020.102409.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211.https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T.
Alkan, A., Güder, M., Özyıldız, K.H., ve Dere, T.. (2023). Hekim göçünün Twitter perspektifinden incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 615-640.
Amarat, M., Akbolat, M., ve Adıyaman, O. (2023). A study on the push and pull factors affecting the international emigr¬ation intentions of Turkish physicians. Journal of Health and Nursing Management, 10(2), 172–179. https://doi.org.tr/10.54304/SHYD.2023.60251.
Aydan, S. (2023). Hekim göçü açısından Türkiye’nin çalışma koşullarının değerlendirilmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 895-920.
Başaran, F. (1972). Brain-Drain Problem in Turkey. Ankara Üniversitesi Yayınevi.
Bidwell, P., Laxmikanth, P., Blacklock, C., Hayward, G., Willcox, M., Peersman, W., … Mant, D. (2014). Security and skills: the two key issues in health worker migration. Global Health Action, 7(1). https://doi.org/10.3402/gha.v7.24194.
Buchan, J., Wismar, M., Glinos, I. A., & Bremner, J. (2014). Health professional mobility in a changing Europe. World Health Organization Regional Office for Europe.
Coşkun, R., Altunışık, R., Bayraktaroğlu, S., ve Yıldırım, E. (2015). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sakarya Kitabevi.
Cumhuriyet Gazetesi. (2025, 17 Aralık). Memişoğlu 412 kişi demişti, TTB 2 bin 85 kişi olarak açıkladı: Bakanın açıklaması gerçeği yansıtmıyor. https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/memisoglu-412-kisi-demisti-ttb-2-bin-85-kisi-olarak-acikladi-bakanin-aciklamasi-gercegi-yansitmiyor-2462085.
De Haas, H. (2010). The internal dynamics of migration processes: A theoretical inquiry. Journal of Ethnic and Migration Studies, 36(10), 1587–1617. https://doi.org/10.1080/1369183X.2010.489361.
De Jong, G. F. (2000). Expectations, gender, and norms in migration decision-making. Population Studies, 54(3), 307–319. https://doi.org/10.1080/713779089.
Ebeye T, Lee H. Down the brain drain: a rapid review exploring physician emigration from West Africa. Glob Health Res Policy. 2023 Jun 27;8(1):23. doi: 10.1186/s41256-023-00307-0.
Eser, E., Cil, E., Sen Gundogan, N. E., Col, M., Yildirim Ozturk, E. N., Thomas, D. T., Sunter, A. T., Arslan, H. N., Citil, R., Onder, Y., Picakciefe, M., Dede, B., Demirel, C., Aydin, N., Caglayan, C., Aker, A. A., Borlu, A., Durmus, H., Can, G., . . . [Turan, M]. (2023). Push and pull factors of why medical students want to leave Türkiye: A countrywide multicenter study. Teaching and Learning in Medicine. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/10401334.2023.2229810.
Filiz, M., Karagöz, M. B., ve Karagöz, N. (2022). Tıp fakültesi öğrencilerinin beyin göçüne yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 679-692. https://doi.org/10.38155/ksbd.1171838.
Hashish, E. A., & Ashour, H. M. (2020). Determinants and mitigating factors of the brain drain among egyptian nurses: a mixed-methods study. Journal of Research in Nursing, 25(8), 699-719. https://doi.org/10.1177/1744987120940381.
Karaşin Y., ve Karagöz, Y. (2023). Hekim beyin göçünü etkileyen faktörlerin ölçek geliştirme yoluyla belirlenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(4), 1083-1096 https://doi.org/10.61859/hacettepesid.1351743.
Karatuzla, M. (2024). Sağlık çalışanlarında güncel konu incelemesi: Beyin göçü. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(1), 159-171. https://doi.org/10.51123/jgehes.2024.119.
King, R. (2012). Theories and typologies of migration: An overview and a primer. Willy Brandt Series of Working Papers in International Migration and Ethnic Relations, 3/12.
Kollar, E. & Buyx, A. (2013). Ethics and policy of medical brain drain: a review. Swiss Medical Weekly, 143, 1-8. https://doi.org/10.4414/smw.2013.13845.
Lee, E. S. (1966). A theory of migration. Demography, 3(1), 47-57.
Metin, A., ve Erdem, R. (2019). Hekim imajına yönelik toplumsal algıya yönelik bir araştırma. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 11(21), 361–376.
OECD (2019). Recent Trends in International Migration of Doctors, Nurses and Medical Students, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/5571ef48-en.
Shanafelt, T. D., West, C. P., Sinsky, C., Trockel, M., Tutty, M., Satele, D. V., ... & Dyrbye, L. N. (2019, September). Changes in burnout and satisfaction with work-life integration in physicians and the general US working population between 2011 and 2017. In Mayo Clinic Proceedings (Vol. 94, No. 9, pp. 1681-1694). https://doi.org/10.1016/j.mayocp.2018.10.023.
Solak, M. (2014). Türkiye’de Sağlık Eğitimi ve Sağlık İnsan Gücü Raporu. https://ekutuphane.saglik.gov.tr/Home/GetDocument/467.
Taylor, C. F., Dirican, R., & Deushle, K. W. (1968). Health manpower planning in Turkey: An international research case study. Johns Hopkins Press.
T.C. Sağlık Bakanlığı. (2025). Sağlık istatistikleri yıllığı 2024. Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü.
Tepe, U., Ağac, G., ve Çölkesen Tefiroğlu, E. (2025). A DEMATEL-based causal model for understanding the key determinants of physician migration. Journal of Information Analytics, 1(1), 38-58.
Türk Tabipleri Birliği. (2023). Sağlık ortamında şiddet ve hekimlerin çalışma koşulları raporu. TTB Yayınları.
Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2025, 13 Aralık). Sağlık Bakanı Memişoğlu, TBMM Genel Kurulunda bakanlığının 2026 yılı bütçesini sundu. TBMM Haberler. https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=bceaff9b-632a-4521-8756-019b1913711d.
Türkiye Raporu. (2022). Türkiye'de doktorların yaşam kalitesi raporu. İstanbul Ekonomi Araştırma.
Uzun, S. U. (2021). Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Beyin Göçüne Yönelik Tutumları ve İlişkili Etmenler. 5. Uluslararası 23. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi, 13-18 Aralık 2021.
World Health Organization. (2016). Global strategy on human resources for health: Workforce 2030. WHO.
Yıldırım, T. (2009). Sağlık çalışanları ve uluslararası göç: Göç nedenleri üzerine bir inceleme. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 62(3), 87-94.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
