İş Hayatında Toksik Liderliğin Örgütsel Sessizlik Üzerine Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1677Anahtar Kelimeler:
İş Hayatı- Toksik Liderlik- Örgütsel Sessizlik- Örgütsel Davranış- YönetimÖzet
Bu çalışmanın amacı, toksik liderlik ile örgütsel sessizlik arasındaki ilişkiyi tek yönlü bir etki çerçevesinin ötesine taşıyarak karşılıklı ve döngüsel bir model kapsamında incelemektir. Araştırmada, toksik liderliğin (istismarcılık, kendini ön plana çıkarma, narsistlik, öngörülemezlik ve otoriterlik) örgütsel sessizlik türleri (kabul edilen, savunma amaçlı ve örgüt yararına sessizlik) üzerindeki etkileri ile sessizlik türlerinin toksik liderlik boyutlarını nasıl etkilediği test edilmiştir.
Veriler, Kırklareli ilinde farklı sektörlerde çalışan 567 kişiden anket yöntemiyle toplanmış; Schmidt (2008) Toksik Liderlik Ölçeği ve Van Dyne vd. (2003) Örgütsel Sessizlik Ölçeği kullanılmıştır. Hipotezler çoklu regresyon analizleri ile sınanmıştır.
Bulgular, istismarcılık ve kendini ön plana çıkarma boyutlarının kabul edilen sessizliği artırdığını; kabul edilen ve savunma amaçlı sessizliğin ise narsistlik ve öngörülemezlik davranışlarını güçlendirdiğini göstermektedir. Buna karşılık örgüt yararına sessizliğin bazı toksik liderlik boyutlarını zayıflatıcı bir rol oynadığı belirlenmiştir.
Çalışma, toksik liderlik ile örgütsel sessizlik arasındaki ilişkinin doğrusal değil, karşılıklı etkileşimlere dayanan dinamik bir yapı sergilediğini ortaya koyarak literatüre bütüncül bir model önermektedir.
Kaynaklar
Ahmed, A.K., Atta, M.H.R., El-Monshed, A.H., & Mohammed, A. I. (2024). The effect of toxic leadership on workplace deviance: the mediating effect of emotional exhaustion, and the moderating effect of organizational cynicism. BMC Nursing, 23(669), 1-14. https://doi.org/10.1186/s12912-024-02308-x
Akbulut, Ö. (2019). Biyoistatistik. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
Alpar, R. (2011). Çok değişkenli istatistiksel yöntemler (4. bs.). Ankara: Detay Yayıncılık.
Balkundi, P., & Kilduff, M. (2006). The ties that lead: A social network approach to leadership. The Leadership Quarterly, 17(4), 419-439. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2006.01.001
Battal, F., Öz, H. H., ve Yıldırım, V. (2024). Toksik liderlik ve örgütsel sessizlik arasındaki ilişki: Örgüte duyulan güvenin rolü. Turkish Management Review, 3(2), 102–119. https://doi.org/10.5281/zenodo.14584473
Bayrakçı, E. (2017). Zehirli liderlik, örgütsel zehirlenme ve zehirlenmeyi gidermede ifşa olasılığı üzerine nitel bir araştırma. Route Educational and Social Science Journal, 4(6), 34-56.
Cameron, A. C. (2004). Kurtosis. In M. S. Lewis-Beck, A. Bryman, & T. F. Liao (Eds.), The SAGE encyclopedia of social science research methods (pp. 574–575). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Conger, J. A. (1990). The dark side of leadership. Organizational Dynamics, 19(2), 44–55. https://doi.org/10.1016/0090-2616(90)90070-6
Çelebi, N., Güner, H., ve Yıldız, V. (2015). Toksik liderlik ölçeğinin geliştirilmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 249–268.
Erdoğan, E. (2011). Etkili liderlik, örgütsel sessizlik ve performans ilişkisi. (Yüksek Lisans Tezi). Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
Ertüreten, A., Cemalcılar, Z., & Aycan, Z. (2013). The relationship of downsizing and unethical behavior intentions: The effects of ethical climate and moral disengagement. Journal of Business Ethics, 104(4), 535–551. https://doi.org/10.1007/s10551-011-0928-6
Farghaly Abdelaliem, S. M., & Abou Zeid, M.A.G. (2023). The relationship between toxic leadership and organizational performance: The mediating effect of nurses’ silence. BMC Nursing, 22(4), 1-12. https://doi.org/10.1186/s12912-022-01167-8
Goldman, A. (2006). Personality disorders in leaders: Implications of the DSM IV–TR in assessing dysfunctional organizations. Journal of Managerial Psychology, 21(5), 392–414. https://doi.org/10.1108/02683940610673942
Hogan, R., & Hogan, J. (2001). Assessing leadership: A view from the dark side. International Journal of Selection and Assessment, 9(1-2), 40-51. https://doi.org/10.1111/1468-2389.00162
İskit, A. B. (2019). Toksik liderlik. İstanbul: Beta Yayınları.
Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (5. bs.). Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
Karaca, N., ve Aksoy, A. (2024). Algılanan toksik liderliğin fırsatçı sessizlik üzerine etkisinde örgütsel politikanın ve ahlaki çözülmenin aracılık rolü. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(1), 134-151.
Kaya, N., Tokur Göncü, F., ve Erarslan, İ. (2021). Yöneticilerin toksik liderlik davranışlarının örgütsel sinizm ve çalışan sessizliği üzerine etkileri (Kamu sektörüne yönelik bir araştırma). Journal of Life Economics, 8(1), 111–120. https://doi.org/10.15637/jlecon.8.1.11
Kellerman, B. (2004). Bad leadership: What it is, how it happens, why it matters. Boston, MA: Harvard Business School Press.
Kets de Vries, M. F. R. (1993). Leaders, fools and impostors: Essays on the psychology of leadership. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Kırca, M. Y.. (2021). Çalışanlardaki toksik liderlik algısının örgütsel sessizlik ve iş motivasyonu üzerindeki etkisi: Pozitif psikolojik sermayenin düzenleyici rolü. (Doktora Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
Kim, H. S. (2024). Silence in the workplace: What do we know from research? European Journal of Training and Development, 48(10), 56-83. https://doi.org/10.1108/EJTD-06-2024-0077
Lipman-Blumen, J. (2005). The allure of toxic leaders: Why we follow destructive bosses and corrupt politicians - and how we can survive them. New York, NY: Oxford University Press.
Morrison, E. W. (2023). Employee voice and silence: Taking stock a decade later. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 10, 79-107.
Morrison, E. W., & Milliken, F. J. (2000). Organizational silence: A barrier to change and development in a pluralistic world. Academy of Management Review, 25(4), 706-725. https://doi.org/10.2307/259200
Pinder, C. C., & Harlos, K. P. (2001). Employee silence: Quiescence and acquiescence as responses to perceived injustice. Research in Personnel and Human Resources Management, 20, 331–369. https://doi.org/10.1016/S0742-7301(01)20007-3
Reyhanoğlu, M., ve Akın, O. (2016). Toksik liderlik örgütsel sağlığı olumsuz yönde tetikler mi? İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(3), 442-459.
Schmidt, A. A. (2008). Development and validation of the toxic leadership scale. (Master’s Thesis). University of Maryland, Department of Psychology, College Park, MD.
Tepper, B. J. (2000). Consequences of abusive supervision. Academy of Management Journal, 43(2), 178–190. https://doi.org/10.2307/1556375
Tepper, B. J. (2007). Abusive supervision in work organizations: Review, synthesis, and research agenda. Journal of Management, 33(3), 261–289. https://doi.org/10.1177/0149206307300812
Turhan, Ö. (2022). Toksik liderliğin örgütsel sessizliğe etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi (ISARDER), 14(2), 1213-1224. https://doi.org/10.20491/isarder.2022.1437
Van Dyne, L., Ang, S., & Botero, I. C. (2003). Conceptualizing employee silence and employee voice as multidimensional constructs. Journal of Management Studies, 40(6), 1359–1392. https://doi.org/10.1111/1467-6486.00384
Whicker, M. L. (1996). Toxic leaders: When organizations go bad. Westport, CT: Quorum Books.
Wu, M., Peng, Z., & Estay, C. (2018). How role stress mediates the relationship between destructive leadership and employee silence: The moderating role of job complexity. Journal of Pacific Rim Psychology, 12, e19, 1-11. https://doi.org/10.1017/prp.2018.7
Yeşilaydın, G., ve Bayın, G. (2015). Türkiye’de örgütsel sessizlik ile ilgili yapılan araştırmalara yönelik literatür incelemesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(4), 103-120. https://doi.org/10.18037/ausbd.54497
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
