Türkiye'de Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Kısa ve Uzun Vadeli Kredilerin Hisse Senedi Piyasası ile İlişkisi: BIST 100 Endeksi Üzerine Ampirik Bir Analiz

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1551

Anahtar Kelimeler:

BİST 100 Endeksi- Kısa Vadeli Yurtdışı Krediler- Uzun Vadeli Yurtdışı Krediler- Özel Sektör Kredileri- Mevduat Faiz Oranları- Sermaye Piyasaları

Özet

Bu çalışmada, Türkiye’de özel sektörün dış borçlanma yapısının ve iç finansman kaynaklarının hisse senedi piyasası üzerindeki etkileri 2010:M1 – 2024:M12 dönemi için ARDL yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Bu bağlamda BIST 100 endeksinin, özel sektörün yurt dışından sağladığı kısa ve uzun vadeli borçler, bankalar tarafından sağlanan toplam krediler ve üç ay vadeli mevduat faiz oranları ile ilişkisi incelenmiştir. ARDL yöntemi sayesinde, değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkiler ayrı ayrı incelenmiş, yapısal kırılmalar ise modele dahil edilen kukla değişkenle dikkate alınmıştır. Analiz sonuçları, BIST 100 endeksinin kısa vadeli dış borçlanma ve faiz oranlarındaki değişimlere duyarlı olduğunu ortaya koymuştur. Uzun dönemde kısa vadeli dış borçlanma pozitif etkili olurken, faiz oranlarının negatif etkisi anlamlı bulunmuştur. İç kredi hacminin etkisi ise zayıf ve negatif yönlüdür. Uzun vadeli dış borçlanma negatif katsayıya sahip olsa da istatistiksel olarak anlamlı değildir. Kısa dönemde ise hata düzeltme terimi anlamlı ve negatiftir; bu da modelin uzun dönem dengesine uyum sağladığını göstermektedir. Kısa vadeli dış borçlar bu dönemde de pozitif etkili olup, faiz oranları yine negatif etki göstermektedir. Analizde kullanılan kukla değişkenin negatif ve anlamlı etkisi, bu dönemdeki döviz kuru krizi, COVID-19 pandemisi ve küresel belirsizliklerin borsa performansını olumsuz etkilediğini göstermektedir. Bu bulgular politika yapıcılar için önemli stratejik çıkarımlar sunmaktadır.

Kaynaklar

Abu Bakar, N. ve Hassan, S. (2008), Empirical Evaluation on External Debt of Malaysia, International Business&Economics Research Journal, 7(2).

Akduğan, U. (2017). Türkiye’de dış borç stokunun belirleyicileri. Business and Ekonomics Research Journal, 8 (2), 183-202.

Aktaş, A., & Cural, M. (2021). Türkiye'nin Dış Finansman İhtiyacı ve Dış Finansman Kaynaklarının Gelişimi. Sosyal Bilimler Enstitüsü-Sosyal Bilimler Dergisi, (22).

Akın, T., (2018). Tasarrufların Makroekonomik Performansa Etkileri: Kuram ve Türkiye Örneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İktisat Anabilim Dalı. Doktora Tezi.

Ambrose, S. (2000), Multilateral Debt Burden, Foreign Policy in Focus, 5 (4), ss. 1-4.

Asteriou, D. ve Hall, S. G. (2007). Applied Econometrics (A modern approach using eviews and microfit revised edition). New York: Palgrave Macmillan.

Bahmani-Oskooee, M. & Wing Ng, R. C., (2002). Long-Run Demand for Money in Hong Kong: An Application of the Ardl Model. International Journal of Business and Economics, 1(2), 147–155.

Berkay, F., & Ağcakaya, S. (2017). Türkiye’de kamusal açıkların finansmanında iç ve dış borç tercihi: 1990-2015 dönemi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 1-20.

Bocutoğlu, E. (2009), Makro İktisat Teoriler ve Politikalar (6.Basım), Murathan Yayınevi, Ankara.

Box, J. ve Jenkins, G. (1970). Time Series Analysis: Forecating and Control, San Francisco: Holden-Day.

Brown, R. L., Durbin, J. ve Evans, J. M. (1975). Techniques for Testing The Constancy of Regression Relations Over Time. Journal of the Royal Statistical Society, 37, 149-192.

Çeştepe, H., Bayramoğlu, A. T., & Sümer, E. (2021). Dış borçlanma, iktisadi büyüme, cari açık ve finansal gelişme ilişkisi: Türkiye örneği. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (60), 419-445.

Çevik, N. K., & Cural, M. (2013). İç borçlanma, dış borçlanma ve ekonomik büyüme arasında nedensellik ilişkisi: 1989-2012 dönemi Türkiye örneği. Maliye Dergisi, 165, 115-139.

Chenery, H. and W. Strout. (1966), Foreign Assistance and Economic Development, American Economic Review, 679-733.

Dayar, H., & Sandalcı, İ. (2017). Türkiye’de özel sektör dış borçlarının gelişimi ve ekonomi üzerindeki etkileri. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 3(3), 369-382.

Dickey, D. A. & Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with unit root. Econometrica, 49(4), 1057-1072.

Dücan, E. (2016). Özel Sektör Yurtdışı Kredilerinin Reel Sektöre Etkisi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 8(2), 27-43.

Dücan, E. (2017). Özel sektör yurtdışı borçlanmasının reel sektör ve ihracata etkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9 (19), 22-41.

Dücan, E., Bakan, S. (2015). Özel sektör kısa vadeli borçlanmasının reel sektöre etkisi: Hollanda hastalığı örneği. Akademik Bakış Dergisi, 52, 164-185.

Granger, C. W. J. ve Newbold, P. (1974). Spurios Regressions in Econometrics. Journal of Econometrics, 2 (1974), 111-120.

Gujarati, D. N. (2003). Basic econometrics (4th ed.). McGraw-Hill.

Gültekin, H. (2023). Financial Development, Innovation and CO2 Emissions: ARDL Boundary Testing Approach.

Gülmez, A. (2015). Türkiye'de dış finansman kaynakları ekonomik büyüme ilişkisi: ARDL sinir testi yaklaşımı. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 139-152.

Güven, A., Oskay, C. (2018). Fonksiyonel maliye temelinde kamu borçlanması ve iktisadi büyüme arasındaki ilişkinin ekonometrik analizi: Türkiye örneği. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 16 (2), 21-40.

Güvenoğlu, H. (2024). Türkiye’de Kamu ve Özel Sektör Dış Borçları ile Ekonomik Büyüme İlişkisinin Analizi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 137-157.

İnce, M. (2001), Devlet Borçları ve Türkiye, Gazi Kitabevi, Ankara.

İpek, E. ve Yaşar, B.K. (2008), Türkiye‟de Ekonomik Büyüme ve Dış Borç İlişkisi, Uluslararası Sermaye Hareketleri ve Gelişmekte Olan Piyasalar Uluslararası Sempozyumu, Balıkesir.

Karagöl, E. (2006), “The Relationship between External Debt, Defence Expenditures and Gnp Revisited: The Case of Turkey”, Defence and Peace Economics, February, 17(1), 47-57.

Karagöz, K. (2007). Türkiye’de Diş Borçlanmanın Nedenleri Ekonometrik Bir Değerlendirme. Sayıştay Dergisi, (66), 99-110.

Kavcıoğlu, Ş. (2013). Yurt Dışı Kaynaklı Krediler ve Türkiye Ekonomisi Üzerine Etkileri. Marmara Üniversitesi Avrupa Araştırmaları Enstitüsü Avrupa Araştırmaları Dergisi, 21(1), 139-166.

Kıdemli, M., & Yamaçlı, D. S. (2020). Özel Sektör Dış Borçlanmasında İktisadi Politikaların Etkileri: Türkiye Örneği. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 235-252.

Odhiambo, N. M. (2009). Energy consumption and economic growth nexus in Tanzania: An ARDL bounds testing approach. Energy policy, 37(2), 617-622.

Opuş, S. (2002). Dış Borçlanmanın Sınırı ve Türkiye. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (19), 183-206.

Pesaran, M., Shin, Y., 1999. An autoregressive distributed lag modeling approach to cointegration analysis. In: Strom, S. (Ed.), Econometrics and Economic Theory in the 20th Century: The Ragnar Frisch centennial Symposium. Cambridge University Press, Cambridge.

Pesaran, M., Shin, Y., Smith, R., 2001. Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics 16, 289–326.

Phillips, P. C. (1986). Understanding spurious regressions in econometrics. Journal of econometrics, 33(3), 311-340.

Phillips, P. C. B. & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75, 335-346. http://dx.doi.org/10.1093/biomet/75.2.335

Reinhart, C. M., & Rogoff, K. S. (2008). The forgotten history of domestic debt (NBER Working Paper No. 13946). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w13946

Sarı, M. (2004), Dış Borç Yönetimi ve Türkiye Uygulamaları, Uzmanlık Alan Tezi,T.C. Merkez Bankası Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Yayını, Ankara.

Savaş, V. (1986), Kalkınma Ekonomisi, Beta Yayınevi, İstanbul, 470s.

Seviğ, V. (2004), Kamu Borçlarında Artış ve Sürdürülebilirlik, Dünya, 21.11.2004, Salı.

Seyidoğlu, H. (1999), Uluslararası İktisat: Teori, Politika ve Uygulama, Geliştirilmiş 13. Baskı, İstanbul, 720s.

Şeker, M. (2006), “Dış Borçlanmaya Teorik Bir Bakış ve Dış Borçların Ekonomik Etkileri”, Sosyoekonomi, Ocak-Haziran 2006-1, 73-92.

Tanrıkulu, K. (1983), Türkiye’de Ekonomik Büyüme ve Dış Borç İlişkisinin Değerlendirilmesi, DPT, Uzmanlık Tezi, Ankara.

Ulusoy, A. (2012), ‘Türkiye’de Dış Borçlanma’, Fazıl Tekin ve Şebnem Tosunoğlu (Edt). Devlet Borçları, Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir.

Wang, L. (2022). Research on the dynamic relationship between China's renewable energy consumption and carbon emissions based on ARDL model. Resources Policy, 77, 102764.

Yıldız Contuk, F., (2021). “Covid-19'un Borsa İstanbul üzerindeki etkisi: Bir ARDL sınır testi modeli”. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (89), 101-112.

Yıldız, B. (2023). Finansal Gelişme ile Reel Kesim Güven Endeksi Arasındaki İlişkinin ARDL Sınır Testi ve Toda-Yamamoto Granger Nedensellik Testleriyle İncelenmesi: Türkiye İçin Bir Uygulama. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 6(2).

Yıldız, B., & Şanlı, O. (2022). Politik, Ekonomik ve Finansal Risklerin Doğrudan Yabancı Yatırımlar Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 8(2), 219-248.

İndir

Yayınlanmış

22-06-2026

Nasıl Atıf Yapılır

YILDIZ, B. (2026). Türkiye’de Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Kısa ve Uzun Vadeli Kredilerin Hisse Senedi Piyasası ile İlişkisi: BIST 100 Endeksi Üzerine Ampirik Bir Analiz. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 61(2), 1287–1309. https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1551

Sayı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Benzer Makaleler

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.