Toksik Liderlik ve Çalışan Sessizliği İlişkisinde Örgütsel Umursamazlığın Aracılık Rolü

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1759

Anahtar Kelimeler:

Toksik Liderlik- Umursamazlık- Sessizlik- İdari PErsonel

Özet

İş yaşamında çalışan bireyleri sessiz kalmaya yönelten nedenleri anlamak önem arz etmektedir. Çalışan sessizliği olarak kavramsallaştırılmış olan bu olguyla ilgili ilişkisel türde pek çok araştırma bulunmaktadır. Ancak liderlik tarzları ve farklı güncel tutumların çalışan sessizliği üzerindeki etkilerini ele alan araştırmaların sınırlı olduğu gözlemlenmektedir. Çalışmanın amacı, toksik liderlik, örgütsel umursamazlık ve çalışan sessizliği arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri incelemektir. Araştırma, Nisan 2024 döneminde nicel araştırma yöntemi ve ilişkisel tarama türünde yürütülmüştür. Türkiye'nin Orta Karadeniz Bölgesi’nde yer alan bir devlet üniversitesinde görev yapan 351 idari personelden anket yoluyla veri toplanmıştır. Bootstrap regresyon analizi bulgularına göre, toksik liderlik algısı, örgütsel umursamazlık ve çalışan sessizliğinin açıklanmasına pozitif yönde katkıda bulunmaktadır. Bununla birlikte, örgütsel umursamazlık, çalışan sessizliğinin açıklanmasına pozitif yönde katkı sağlamaktadır. Son olarak, toksik liderlik, örgütsel umursamazlık aracılığıyla çalışan sessizliğinin açıklanmasına pozitif yönde katkı sağlamaktadır. İlk defa belirlenen bu aracılık etkisi yazına katkısı bakımından araştırmanın en önemli bulgusudur. Yöneticilerin sergiledikleri toksik davranışların sadece bireysel ilişkileri değil, kurum genelindeki umursamazlık iklimini besleyerek çalışanları sessiz kalmaya ittiklerinin bilincinde olunması gerekmektedir. Bu nedenle, yöneticilerin yapıcı iletişimi önceleyen liderlik tarzlarını benimsemeleri, çalışanlarınsa uygun kanallarla düşüncelerini ifade etmeleri desteklenmelidir.

Kaynaklar

Abbasi, H., Taghizadeh, H., & Jelveh, S. (2023). Investigating the mediating role of social undermining in the relationship between toxic leadership and organizational indifference. Scientific Journal of Applied Educational Leadership, 4(1), 97-114. https://doi.org/10.22098/AEL.2023.12180.1218

Abdelaliem, S. M. F., & Abou Zeid, M. A. G. (2023). The relationship between toxic leadership and organizational performance: The mediating effect of nurses’ silence. BMC Nursing, 22, 4. https://doi.org/10.1186/s12912-022-01167-8

Ahangar, S. G., Boroumand, M. R., & Hami, M. (2015). Relationship between organizational indifference and organizational silence in employees of youth and sport offices in Mazandaran province. International Journal of Sport Studies, 5(3), 296-300.

Akbulut, D., & Yavuz, E. (2022). Örgütlerde toksik liderlik davranışı: Betimsel içerik analizi. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 5(2), 107-122. https://doi.org/10.52848/ijls.1097752

Akinyele, A. I., & Chen, Z. (2025). Dark clouds of leadership: Causes and consequences of toxic leadership. International Studies of Management and Organization, 55(4), 476–503. https://doi.org/10.1080/00208825.2024.2442185

Ameriyan, H., Fahimi-Nezhad, A., Morsal, B., & Siavashi, M. (2023). Leadership and organizational inertia with the mediating role of social loafing in the employees of the Ministry of Sports and Youth. Correlation of Managers, 12(1), 81-94.

Anderson, J. C., & Gerbing, D. W. (1984). The effect of sampling error on convergence, improper solutions, and goodness-of-fit indices for maximum likelihood confirmatory factor analysis. Psychometrika, 49(2), 155-173. https://doi.org/10.1007/BF02294170

Arlı, Ö. (2019). Öz kendilik değerlendirmesinin, sinizm, iş tatmini ve tükenmişliğe etkisinde toksik liderliğin rolü [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.

Aybar, S., & Akaçin, F. (2025). Sağlık çalışanlarında toksik liderlik davranışlarının örgütsel sessizlik üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir çalışma. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(31), 19-50. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1558710

Bany, B. M. (2024). The impact of toxic leadership on employee silence: The mediating role of workplace bullying. Asian Journal of Management and Commerce, 5(1), 521-531. https://doi.org/10.22271/27084515.2024.v5.i1g.299

Bartel, C. A., & Rockmann, K. (2024). The disease of indifference: How relational systems provide the attentional infrastructure for organizational resilience. Strategic Organization, 22(1), 18-48. https://doi.org/10.1177/14761270231183441

Battal, F., Öz, H. H., & Yıldırım, V. (2024). Toksik liderlik ve örgütsel sessizlik arasındaki ilişki: Örgüte duyulan güvenin rolü. Turkish Management Review, 3(2), 102-119. https://doi.org/10.5281/zenodo.14584473

Bektaş, M., & Erkal, P. (2018). Toksik yönetici davranışları ölçeğinin geçerlilik ve güvenirliği çalışması. Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review, 18(3), 435-444. https://doi.org/10.21121/eab.2018236198

Bell, R. M. (2017). The dysfunction junction: The impact of toxic leadership on follower effectiveness [Unpublished doctoral dissertation]. Regent University.

Blau, P. (1964). Exchange and Power in Social Life. Wiley.

Biçer, T. (2023). Tüm Özellikleriyle Toksik Lider, Tanı ve Hayatta Kal! Nobel Bilimsel Eserler.

Burris, E. R., Detert, J. R., & Chiaburu, D. S. (2008). Quitting before leaving: The mediating effects of psychological attachment and detachment on voice. Journal of Applied Psychology, 93(5), 912-922.

Campbell, D. T., & Fiske, D. W. (1959). Convergent and discriminant validation by the multitrait-multimethod matrix. Psychological Bulletin, 56(2), 81-105.

Can, M. (2019). Hekimlerin örgütsel bağlılık düzeyi ile ihbarcılık (whistleblowing) tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bir üniversite hastanesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.

Clapham, S. E., & Cooper, R. W. (2005). Factors of employees’ effective voice in corporate governance. Journal of Management and Governance, 9(3-4), 287-313.

Coakley, N. (2021). The relationship between toxic leadership behavior and employee silence: A quantitative study. https://doi.org/10.2139/ssrn.3893817

Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297-334. https://doi.org/10.1007/BF02310555

Çavuş, M. F., & Develi, A. (2022). Entropik örgüt iklimi, örgütsel umursamazlık ve iş tatmini: Kavramlar ve ölçme araçları. Journal of Organizational Behavior Studies, 2(2), 110-123. https://doi.org/10.5281/zenodo.7495480

De Hoogh, A. H. B., & Den Hartog, D. N. (2008). Ethical and despotic leadership, relationships with leader’s social responsibility, top management team effectiveness and subordinates’ optimism: A multi‐method study. The Leadership Quarterly, 19(3), 297-311. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2008.03.002

Develi, A. (2020). Çalışma yeterliliği, iş tatmini ve görev performansı ilişkisini belirlemeye yönelik bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi.

Develi, A., Pekkan, N. Ü., & Çavuş, M. F. (2022). Social intelligence at work and its implication for organizational identification: A sectoral comparison. Independent Journal of Management & Production, 13(1), 364-383. https://doi.org/10.14807/ijmp.v13i1.1555

Develi, A. & Turak, T. T. (2023). Consequences of workplace bullying: Findings from public sector via PLS-SEM. Alanya Akademik Bakış Dergisi, 7(3), 1387-1400. http://dx.doi.org/10.29023/alanyaakademik.1302573

Develi, A., & Çavuş, M. F. (2024). Validity and reliability of Work Ability Index in Turkish context: Inter-level, direct, and indirect relations with job satisfaction and task performance. Experimental Aging Research, 50(5), 577-596. https://doi.org/10.1080/0361073X.2023.2250226

Develi, A., & Özer, H. (2024). Örgütsel sinizm ve örgütsel umursamazlık ilişkisi için önermeler. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(2), 85-97. https://doi.org/10.29131/uiibd.1584293

Efeoğlu, M. S., & Çelik, A. (2024). İşgörenlerin prososyal davranışları ve örgütsel verimlilik etkileşimi: Kuramsal bir değerlendirme. Selçuk Turizm ve Bilişim Araştırmaları Dergisi, 5, 52-74.

Einarsen, S., Aasland, M. S., & Skogstad, A. (2007). Destructive leadership behaviour: A definition and conceptual model. The Leadership Quarterly, 18(3), 207-216.

Fathalian, M., Hami, M., & Shojaei, V. (2022). Designing the role of ethical leadership on organizational silence: The mediating role of bullying and indifference in sports organizations. Organizational Behavior Management in Sport Studies, 9(1), 1-22. https://doi.org/10.30473/fmss.2022.62275.2378

Field, A. (2009). Discovering Statistics Using SPSS (3. bs). SAGE Publications.

Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.2307/3151312

Google Formlar. (t.y.). Google Forms. https://workspace.google.com/products/forms/

Güney, S. (2015). Liderlik (2. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.

Gürer, A., & Deniz, N. (2018). Çalışan sessizliğinin demografik özellikler açısından incelenmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 53(1), 91-110. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.18.02.871

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis: Pearson new international edition (7th bs). Pearson Education Limited.

Halis, M., & Tülemez, S. (2019). Liderliğin karanlık yüzü ve çalışanlar üzerindeki olumsuz etkileri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(4), 957-980. https://doi.org/10.11616/basbed.658348

Harman, H. H. (1979). Modern factor analysis (3rd ed.). University of Chicago Press.

Haskebabçı, F. H., & Aykan, E. (2024). Lider‐Üye etkileşiminin örgütsel bağlılık üzerindeki etkisinde işe adanmışlığın aracılık rolü. İşletme Bilimi Dergisi, 12(2), 117-138. https://doi.org/10.22139/jobs.1495968

Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd ed.). Guilford Press.

Homans, G. C. (1958). Social Behavior as Exchange. American Journal of Sociology, 63(6), 597-606.

Joinson, C. (1996). Re-creating the indifferent employee. HRMagazine, 41(8), 76-81.

Karaca, N., & Aksoy, A. (2024). Algılanan toksik liderliğin fırsatçı sessizlik üzerine etkisinde örgütsel politikanın ve ahlaki çözülmenin aracılık rolü. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(1), 134-151. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1419081

Karpuzoğlu, E. (2000). Büyüyen ve gelişen aile şirketlerinde kurumsallaşma (1. bs). Hayat Yayınları.

Kıran, C. (2007). Aile şirketlerinde kurumsallaşma sendromu ve İstanbul İOSB’deki aile şirketleri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd bs). Guilford Press.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607-610.

Kuhi, M., & Nastiezaie, N. (2020). The effect of toxic leadership on organizational indifference with the mediating role of organizational laziness: Case study of elementary school teachers of Sarbaz city. Knowledge & Research in Applied Psychology, 25(96), 222-234. https://doi.org/10.30486/jsrp.2020.1882838.2150

Kusy, M. E., & Holloway, E. L. (2009). Toxic workplace: Managing toxic personalities and their systems of power. Jossey-Bass.

Li, Z., Yang, Y., Wang, Q., Tung, T., & Chen, H. (2024). The Relationship between Negative Leadership Behaviours and Silence among Nurses. Journal of Nursing Management, 2024(1), 4561005. https://doi.org/10.1155/2024/4561005

MacKinnon, D. P., Lockwood, C. M., & Williams, J. (2004). Confidence limits for the indirect effect: Distribution of the product and resampling methods. Multivariate Behavioral Research, 39(1), 99-128. https://doi.org/10.1207/s15327906mbr3901_4

Mahalanobis, P. C. (1936). On the generalized distance in statistics. Proceedings of the National Institute of Sciences of India, 2(1), 49-55.

Moradi, B., Ariani Qizqapan, E., Abbaspour, R., & Zahid Babalan, A. (2017). Examining the causal model of teachers’ negligence based on organizational silence by organizational indifference mediation. Research on Educational Leadership and Management, 3(12), 79-109. https://doi.org/10.22054/jrlat.2019.35463.1397

Nunnally, J. C. (1978). Psychometric Theory (2. bs). McGraw-Hill.

Özkan, Ç. K. (2022). Liderlik tarzlarının örgütsel sessizlik üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J. Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879-903. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.5.879

Rajaei, Z., & Asadzadeh, F. (2021). Investigating the impact of organizational indifference on organizational inertia with regard to the mediator role of organizational silence. Public Management Researches, 14(52), 277-301.

Raykov, T. (1997). Estimation of composite reliability for congeneric measures. Applied Psychological Measurement, 21(2), 173–184. https://doi.org/10.1177/01466216970212006

Reyhanoğlu, M., & Akın, Ö. (2016). Toksik liderlik örgütsel sağlığı olumsuz yönde tetikler mi? İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(3), 442-459. https://doi.org/10.15869/itobiad.41373

Rosenthal, S. A., & Pittinsky, T. L. (2006). Narcissistic leadership. The Leadership Quarterly, 17(6), 617-633.

Sabino, A., Cesário, F., & Antunes, A. (2024). Linking toxic leadership to exit, voice, silence and neglect: The mediating role of loyalty. Management Research: Journal of the Iberoamerican Academy of Management, 22(1), 18-34. https://doi.org/10.1108/MRJIAM-10-2023-1471

Tangirala, S., & Ramanujam, R. (2008). Employee silence on critical work issues: The cross-level effects of procedural justice climate. Personnel Psychology, 61(1), 37-68. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2008.00105.x

Tepper, B. J. (2000). Consequences of abusive supervision. Academy of Management Journal, 43(2), 178-190. https://doi.org/10.2307/1556375

Turunç, Ö., & Turgut, H. (Ed.). (2017). Yönetim ve Strateji 101 Teori ve Yaklaşım. Siyasal Kitabevi.

Ulusoy, H., & Can, M. (2019). Örgütlerde bağlılık kavramı (teorik çerçeve). İçinde H. Ulusoy & E. Kılınç (Ed.), Sağlık kurumlarında örgütsel bağlılık: Teoriden uygulamaya bir bakış (ss. 10-26). Eğitim Yayınevi.

Vakola, M., & Bouradas, D. (2005). Antecedents and consequences of organisational silence: An empirical investigation. Employee Relations, 27(5), 441-458. https://doi.org/10.1108/01425450510611997

Van Dyne, L., Ang, S., & Botero, I. C. (2003). Conceptualizing employee silence and voice as multidimensional constructs. Journal of Management Studies, 40(6), 1359-1392. https://doi.org/10.1111/1467-6486.00384

Weiss, H. M., & Cropanzano, R. (1996). Affective events theory: A theoretical discussion of the structure, causes, and consequences of affective experiences at work. Research in Organizational Behavior, 18, 1-74.

Whicker, M. L. (1996). Toxic leaders: When organizations go bad. Quorum.

Yalçınsoy, A., & Işık, M. (2018). Toksik liderlik ile örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti ilişkisine yönelik bir araştırma. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 17(3), 1016-1025. https://doi.org/10.21547/jss.373835

Yeşilaydın, G., Bayın, G., Esatoğlu, A. E., & Yılmaz, G. (2016). Örgütsel sessizliğin nedenleri: Kamu hastaneleri çalışanları üzerine bir araştırma. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 18(30), 120-145.

Zengin, M. (2019). Toksik liderlik: Kavramsal bir çözümleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(4), 2754-2766. https://doi.org/10.15869/itobiad.598165

Zhao, X., Lynch, J. G. Jr., & Chen, Q. (2010). Reconsidering Baron and Kenny: Myths and truths about mediation analysis. Journal of Consumer Research, 37(2), 197-206. https://doi.org/10.1086/651257

İndir

Yayınlanmış

20-03-2026

Nasıl Atıf Yapılır

ÖZER, H., & DEVELİ, A. (2026). Toksik Liderlik ve Çalışan Sessizliği İlişkisinde Örgütsel Umursamazlığın Aracılık Rolü. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 61(1), 598–616. https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1759

Sayı

Bölüm

Araştırma Makalesi