Sağlık Çalışanlarının Dijital Yetkinlik Algısı Ve Yapay Zekâya Yönelik Genel Tutumlarında Zihinsel Çevikliğinin Aracı Rolü
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1849Anahtar Kelimeler:
Sağlık Çalışanları- Dijital Yetkinlik- Yapay Zeka- Zihinsel Çeviklik- Yapısal Eşitlik Modellemesi- Aracılık RolüÖzet
Bu araştırmanın amacı, sağlık profesyonellerinin dijital yetkinliklerinin yapay zekaya yönelik genel tutumları üzerinde etkisini belirlemek ve kavramlar arasındaki bu ilişkide öğrenme çevikliğinin bir alt boyutu olan “zihinsel çeviklik” kavramının aracı etkisini ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında İstanbul ilinde özel-kamu sağlık komplekslerinde görev yapan 468 sağlık çalışanına ulaşılmıştır. Araştırmada değişkenlerinin geçerlilik ve güvenilirliklerini test etmek amacıyla Cronbach’s Alpha, KMO ve Bartlett, CR ve AVE değerleri incelenmiştir. Araştırma değişkenlerinin arasındaki ilişki ve yönünü ortaya koymak adına korelasyon analizi yapılmıştır. Araştırma hipotezlerini test etmek amacıyla Yapısal Eşitlik Modellemesinden yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında yapılan analizler incelendiğinde, sağlık profesyonellerinin dijital yetkinlik algılarının yapay zekaya yönelik genel tutum üzerinde pozitif yönlü anlamlı etkisi, dijital yetkinlik algılarının zihinsel çeviklik üzerinde pozitif yönlü anlamlı etkisi ve zihinsel çevikliğin yapay zekaya yönelik genel tutum üzerinde pozitif yönlü anlamlı etkisi olduğu görülmüştür. Araştırmanın temel amacına yönelik yapılan yol analizi sonuçları, dijital yetkinlik ve yapay zekaya yönelik genel tutum ilişkisinde zihinsel çevikliğin “kısmi aracı etkisi” olduğu saptanmıştır. Araştırma sonuçları, sağlık profesyonellerinin dijital yetkinliklerinin sadece yapay zekaya yönelik kabulü değil aynı zamanda zihinsel beceri ve çeviklik süreçlerini de dolaylı yoldan beslediğini göstermektedir. Zihinsel çevikliğin aracı etkisi, sağlık profesyonellerinin dijital yetkinlik ve yapay zeka ile ilgili adaptasyon süreçlerini de dolaylı şekilde arttırdığını kanıtlamaktadır.
Kaynaklar
Aiken, L. H., Clarke, S. P., Sloane, D. M., Sochalski, J., & Silber, J. H. (2002). Hospital Nurse Staffing And Patient Mortality, Nurse Burnout, And Job Dissatisfaction. Jama, 288(16), 1987-1993. doi:10.1001/jama.288.16.1987
Akalın, B. ve Veranyurt, Ü. (2020). Sağlıkta Dijitalleşme Ve Yapay Zekâ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 2(2), 128-137.
Argon, T. ve Kaya, A. (2021). Öğretmenlerin Öğrenme Çevikliği İle İlgili Görüşlerinin Kişisel Değişkenlere Göre İncelenmesi. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 8(1), 232-248. https://izlik.org/JA48WJ95BG
Aydın, M., Kırımlı, H., Yıldırım, M. ve Çakıroğlu, Ü. (2023). Yetişkinlerin Çevrimiçi Ortamda Buradalık Algıları İle Öğrenme Çeviklikleri Arasındaki İlişkilerin Belirlenmesi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 13(1), 185-208. https://doi.org/10.17943/etku.1128558
Babu, A., & Joseph, A. P. (2024). Artificial Intelligence In Mental Healthcare: Transformative Potential Vs. The Necessity Of Human Interaction. Frontiers in Psychology, 15, 1378904. doi: 10.3389/fpsyg.2024.1378904
Baron, R. M., & Kenny, D. A. (1986). The Moderator-Mediator Variable Distinction In Social Psychological Research: Conceptual, Strategic, And Statistical Considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173–1182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.51.6.1173
Bozkurt, A., Hamutoğlu, N. B., Kaban, A. L., Taşçı, G. ve Aykul, M. (2021). Dijital Bilgi Çağı: Dijital Toplum, Dijital Dönüşüm, Dijital Eğitim Ve Dijital Yeterlilikler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 7(2), 35-63. https://doi.org/10.51948/auad.911584
Büyükkaya, B. (2024). Sağlık Hizmetlerinde Yapay Zekâ: Bir Araştırma= Artificial İntelligence İn Healthcare: A Research (Master's thesis, Sakarya Üniversitesi).
Büyükgöze, S. ve Dereli, E. (2019). Dijital Sağlık Uygulamalarında Yapay Zeka. VI. Uluslararası Bilimsel ve Mesleki Çalışmalar Kongresi-Fen ve Sağlık, 7(10).
Calvani, A., Cartelli, A., Fini, A., & Ranieri, M. (2008). Models And Instruments For Assessing Digital Competence At School. Journal of E-learning and Knowledge Society, 4(3), 183-193. https://doi.org/10.10348/jk.v4i3.559
Canaslan, A. ve Güçlü, N. (2020). Öğretmenlerin Öğrenme Çevikliği: Ölçek Geliştirme Çalışması. Kastamonu Education Journal, 28(5), 2071-2083. https://doi.org/10.24106/kefdergi.746504
Çetin, B. (2023). Sağlık Hizmetleri Ve Yapay Zeka. Uluslararası Ekonomi ve Siyaset Bilimleri Akademik Araştırmalar Dergisi, 7(17), 53-67. doi: 10.58202/joecopol.1364565
Çilhoroz, Y. ve Işık, O. (2021). Yapay Zekâ: Sağlık Hizmetlerinden Uygulamalar. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 573-588. https://izlik.org/JA37SB53KC
Davis, F. D. (1989). Perceived Usefulness, Perceived Ease of Use and User Acceptance of Information Technology. MIS quarterly.
Davenport, T., & Kalakota, R. (2019). The Potential For Artificial Intelligence In Healthcare. Future Healthcare Journal, 6(2), 94-98. https://doi.org/10.7861/futurehosp.6-2-94
Demirkol, M., Özdemir, T. Y. ve Polat, H. (2023). Okul Yöneticilerinin Dijital Yetkinliklerine Yönelik Öğretmen Görüşleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33(3), 1231-1240. doi: 10.18069/firatsbed.1339627
De Meuse, K. P., Dai, G., & Hallenbeck, G. S. (2010). Learning Agility: A Construct Whose Time Has Come. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 62(2), 119. DOI:10.1037/a0019988
De Meuse, K. P. (2017). Learning Agility: Its Evolution As A Psychological Construct And Its Empirical Relationship To Leader Success. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 69(4), 267. DOI:10.1037/cpb0000100
Doll, W. J., Xia, W., & Torkzadeh, G. (1994). A Confirmatory Factor Analysis Of The End-User Computing Satisfaction İnstrument. MIS Quarterly, 18(4), 453-461. https://doi.org/10.2307/249524
Erdemli, Ö. (2022). Okul Yöneticilerinin Öğrenme Çevikliği İle Yönetsel Yaratıcılık Becerileri Arasındaki İlişki (Doctoral Dissertation, Ankara Universitesi (Turkey)).
Eskin, İ. ve Sarısoy, Ö. (2023). Muhasebe Eğitiminde Dijital Yetkinlikler: Türk Muhasebe Müfredatı Üzerine Bir İnceleme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (58), 169-192. DOİ:10.30794/pausbed.1228489
Ferrari, A. (2012). Digital Competence İn Practice: An Analysis Of Frameworks (Vol. 10, p. 82116). Luxembourg: Publications Office of the European Union.
Filiz, E., Güzel, Ş. ve Şengül, A. (2022). Sağlık Profesyonellerinin Yapay Zekâ Kaygı Durumlarının İncelenmesi. Journal of Academic Value Studies, 8(1), 47-55. http://dx.doi.org/10.29228/javs.57808
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.2307/3151312
Gülşan, M. N. (2023). Psikolojik Sermaye, Öğrenme Çevikliği ve Çalışan Performansı Arasındaki İlişkilerin İncelenmesine Yönelik Bir Araştırma (Master's thesis, Marmara Universitesi (Turkey)).
Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe – yöntem – analiz. Seçkin Yayıncılık.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate Data Analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Hayran, O. (2025). Üretken Yapay Zeka: Sağlıkta Hizmetlerinde Kullanımı, Üstün ve Zayıf Yanları. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research, 9(2), 51-61. DOI:10.34084/bshr.1731738
Lombardo, M. M., & Eichinger, R. W. (2000). High Potentials As High Learners. Human Resource Management, 39(4), 321-329. DOI:10.1002/1099-050X(200024)39:43.0.CO;2-1
Marsh, H. W., Balla, J. R., & McDonald, R. P. (1988). Goodness-Of-Fit Indexes In Confirmatory Factor Analysis: The Effect Of Sample Size. Psychological Bulletin, 103(3), 391–410. https://doi.org/10.1037/0033-2909.103.3.391
McCarthy, J. (2007). What is Artificial Intelligence? Stanford University.
Mitchinson, A., & Morris, R. (2012). Learning Abaut Learning Agility. Greensboro, NC: Center for Creative Leadership.
Ng, W. (2012). Can We Teach Digital Natives Digital Literacy?. Computers & education, 59(3), 1065-1078. doi:10.1016/j.compedu.2012.04.016
Norvig, P., & Russell, S. J. (1995). Artificial İntelligence A Modern Approach.
Özer, H. (2004). Nitel Değişkenli Ekonometrik Modeller: Teori Ve Bir Uygulama. Ankara: Nobel Yayınevi.
Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008). Asymptotic And Resampling Strategies For Assessing İndirect Effects İn Simple Mediation Models. Behavior Research Methods, 40(3), 879–891. doi: 10.3758/BRM.40.3.879
Jian, Z. (2022). Sustainable Engagement And Academic Achievement Under Impact Of Academic Self-Efficacy Through Mediation Of Learning Agility—Evidence From Music Education Students. Frontiers In Psychology, 13, 899706. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.899706
Jiang, F., Jiang, Y., Zhi, H., Dong, Y., Li, H., Ma, S., ... & Wang, Y. (2017). Artificial Intelligence In Healthcare: Past, Present And Future. Stroke And Vascular Neurology, 2(4). DOI: 10.1136/svn-2017-000101
Jeon, M. K., Lee, I., & Lee, M. Y. (2022). The Multiple Mediating Effects Of Grit And Learning Agility On Academic Burnout And Learning Engagement Among Korean University Students: A Cross-Sectional Study. Annals of Medicine, 54(1), 2698-2712. DOI: 10.1080/07853890.2022.2122551
Tarcan, G. Y., Balçık, P. Y. ve Sebik, N. B. (2024). Türkiye Ve Dünyada Sağlık Hizmetlerinde Yapay Zekâ. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 14(1), 50-60. DOI: 10.31020/mutftd.1278529
Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic Capabilities And Strategic Management. Strategic Management Journal, 18(7), 509-533. https://www.jstor.org/stable/3088148
Topol, E. J. (2019). High-Performance Medicine: The Convergence Of Human And Artificial Intelligence. Nature medicine, 25(1), 44-56. https://doi.org/10.1038/s41591-018-0300-7
Tutar, H., Erdem, A. T. ve Şahin, N. (2024). Dijital Yetkinlik Ölçeği (DYÖ): Geçerlilik Ve Güvenirlik Çalışması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(1), 31-47. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1375960
Türk, N., Batuk, B., Kaya, A. ve Yıldırım, O. (2025). What Makes University Students Accept Generative Artificial İntelligence? A Moderated Mediation Model. BMC Psychology, 13, 1257. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03559-2
Tripathi, A., & Kalia, P. (2024). Examining The Effects Of Supportive Work Environment And Organisational Learning Culture On Organisational Performance In Information Technology Companies: The Mediating Role Of Learning Agility And Organisational Innovation. Innovation, 26(2), 257-277. https://doi.org/10.1080/14479338.2022.2116640
Uzun, T. (2020). Yapay Zeka Ve Sağlık Uygulamaları. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 80-92. https://izlik.org/JA68LR92EJ
Venkatesh, V., Morris, M. G., Davis, G. B., & Davis, F. D. (2003). User Acceptance Of Information Technology: Toward A Unified View. MIS quarterly, 425-478. DOI:10.2307/30036540
Saputra, N., Abdinagoro, S. B., & Kuncoro, E. A. (2018). The Mediating Role Of Learning Agility On The Relationship Between Work Engagement And Learning Culture. Pertanika Journal of Social Sciences and Humanities, 26(1), 117-130.
Saputra, N., Sutanto, H., & Defindal, I. P. (2021, August). Scrutinizing The Effect Of Digital Mastery On Learning Agility In Palm Oil Industry. In 2021 International Conference on Information Management and Technology (ICIMTech) (Vol. 1, pp. 829-834). IEEE. DOI:10.1109/ICIMTech53080.2021.9535013
Selimi, A. ve Üseini, A. (2019). Yenilikçi Eğitim İle Dijital Yetkinlik Ve Girişimcilik Becerilerinin Geliştirilmesi–Kuzey Makedonya Örneği. In ICEB'19-International Congress of Economics and Business, pp. 11-13.
Sevim, F. Ö. M. ve Alkan, M. F. (2024). Öğretmen Adaylarının Kişilerarası İletişim Yetkinlikleri İle Öğretmen Özyeterlikleri Arasındaki İlişkide Öğrenme Çevikliğinin Aracı Rolü. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 1-26. DOI: 10.33711/yyuefd.1320560
Şimşek, Ş. (2022). Türkçe Ders Kitaplarında Dijital Yetkinlik. Turkish Studies - Education, 17(3), 469- 484. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.57919
Yüksel, D. (2022). E-Ticaret Yönetiminde Dijital Yetkinlikler. Yönetimde Dijital Dönüşüm ve E-Ticaret, 65.
Yakut, E. (2020). Multinominal Probit Model ile Konut Seçimine Etki Eden Faktörlerin Belirlenmesi: Osmaniye İli Uygulaması, BMIJ, 8(3): 3274-3301, doi: http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v8i3.1598.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
