Yönetimin Meslek Özelliğinin İncelenmesi: Türkiye’de Vakıf Üniversiteleri Rektörleri
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1873Anahtar Kelimeler:
Yönetim- Yönetimin Meslek Özelliği- Yönetici- Meslek- RektörlerÖzet
Bu çalışma, yönetimin “meslek” niteliğine ilişkin farkındalık oluşturmak ve Türkiye’de vakıf üniversiteleri rektörleri özelinde yönetimin meslek özelliğinin ne ölçüde karşılandığını incelemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, mütevelli heyeti temelli yönetişim yapısıyla özel sektör modeline yakın kabul edilen 74 vakıf üniversitesini kapsamaktadır (N = 74), devlet üniversiteleri analiz dışında bırakılmıştır. Rektörlerin lisans, yüksek lisans ve doktora alanları ile mezuniyet yılları, profesörlük yılı, rektörlük süresi ve üniversite içi/dışı yöneticilik deneyimi, YÖK Akademik, YÖK Tez Merkezi, üniversitelerin resmî web siteleri ve LinkedIn profillerinden derlenmiştir. Değerlendirme ölçütleri olarak ISCO-08’de rektörlerin 1120 kodlu yönetici grubu kapsamındaki yetenek seviyesi ile ISCED-F 2013’te 0413 Yönetim ayrıntılı alanı esas alınmıştır ve Türkiye Yeterlilikler Veri Tabanı kayıtlarıyla karşılaştırma yapılmıştır (ILO, 2012; UNESCO, 2015; T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2025). Veriler SPSS 19 ve Excel ile betimsel istatistiklerle analiz edilmiştir. Bulgular, ISCED-F 2013’e göre rektörlerin %88’inin ve Türkiye Yeterlilikler Veri Tabanı’na göre %77’sinin yönetim alanında yeterliliğe sahip olmadığını dolayısıyla vakıf üniversitelerinin %75’inden fazlasının formel eğitim bağlamında bir yönetici tarafından yönetilmediğini göstermektedir. Ayrıca rektörlerin %85’inin erkek olduğu, %73’ünün on yıl ve üzeri toplam yöneticilik deneyimine sahip olduğu ancak rektörlükte on yıl ve üzerinin %12’de kaldığı saptanmıştır.
Kaynaklar
APA Dictionary of Psychology. (2025, 29 Eylül). Characteristic, Feature, Occupation, Profession Vocation. Erişim adresi: https://www.dictionary.apa.org
Andrews, K. R. (1969). Toward Professionalism in Business Management. Harvard Business Review, March–April, 50–51.
Atlı, A. ve Gür, S. H. (2019). Lise Öğrencilerinin Meslek Tercihleri ve Bu Tercihlerine Etki Eden Faktörler. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 2(1), 32–53.
Balyer, A., ve Özcan, K. (2017). Higher Education Administrators ’ Managerial Competency in Turkey. International Online Journal of Educational Sciences, 9 (4), 917 -929.
Brown, D. (2003). Career Information, Career Counseling and Career Development. New York, NY: Pearson Education.
Day, D. V., Fleenor, J. W., Atwater, L. E., Sturm, R. E. ve McKee, R. A. (2014). Advances in Leader and Leadership Development: A Review of 25 Years of Research and Theory. The Leadership Quarterly, 25(1), 63–82. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2013.11.004
Demirdöven, İ. H. (2011). Meslek Etiklerindeki Sorunların Kaynağı Üzerine Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, (16), 47–52.
Demirkasımoğlu, N., ve Taşkın, P. (2025). Elected versus appointed rectors in top Turkish research universities: Profiles and performance impacts. International Journal of Educational Development, 113, Article 103223. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2025.103223
Duffy, R. D. ve Sedlacek, W. E. (2007). The Work Values of First-Year College Students: Exploring Group Differences. The Career Development Quarterly, 55, 359–364. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2007.tb00090.x
Dunning, D. ve Kruger, J. (1999). Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One’s Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121–1134. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.6.1121
European Education Area. (2025, 02 Ekim). Quality Education and Training for All. Erişim adresi: https://education.ec.europa.eu/education-levels/higher-education/inclusive-and-connected-higher-education/bologna-process.
Eurostat. (2025, 02 Ekim). International Standard Classification of Education (ISCED). Erişim adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=International_Standard_Classification_of_Education_(ISCED)#Background.
Gordon, I. A. ve Howell, J. E. (1950). Higher Education in Business. New York, NY: Columbia University Press.
Groysberg, B., McLean, A. N. ve Nohria, N. (2010). Are Leaders Portable? Harvard Business Review, 88(5), 92–100.
Güler, F., ve Çolak, Ç. (2024). Türkiye’de Devlet Üniversitelerinde Rektör Yardımcılığı: Mevzuat, Uygulama ve Profil Üzerine Bir Araştırma. Ankara Barosu Dergisi, 82(4), 181-218. https://doi.org/10.30915/abd.1482807.
Hambrick, D. C., Finkelstein, S. ve Mooney, A. C. (2005). Executive Job Demands: New İnsights for Explaining Strategic Decisions and Leader Behaviors. Academy of Management Review, 30(3), 472–491. https://doi.org/10.5465/amr.2005.17293355
Hill, L. A. (2003). Becoming A Manager: How New Managers Master The Challenges of Leadership (2nd ed.). Boston, MA: Harvard Business School Press.
International Labuor Organization (ILO) (2012). International Standard Classification of Occupations-8 (ISCO-8) -Structure, Group Definitions and Correspondence Tables Volume -I. Geneva: ILO.
Karadağ, E. (2021). Academic (Dis)Qualifications of Turkish Rectors: Their Career Paths, H-İndex, And The Number of Articles and Citations. Higher Education, 81, 301–323. https://doi.org/10.1007/s10734-020-00542-1
Katz, R. L. (1955). Skills of An Effective Administrator. Harvard Business Review, 33(1), 33–42.
Keskin, H., Akgün, A. E. ve Koçoğlu, İ. (2016). Örgüt Teorisi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
LinkedIn. (2025, 22 Ekim). Kişisel Sayfalar. Erişim adresi: https://www.linkedin.com/feed/.
Koçel, T. (2020). İşletme Yöneticiliği (Genişletilmiş 18. baskı). İstanbul: Beta Yayınları.
Koontz, H., Weihrich, H. ve Cannice, M. (2020). Essentials of Management (10th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.
Kuzgun, Y. (2004). Meslek Rehberliği ve Danışmanlığına Giriş. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Kuzgun, Y. (2006). Meslek Gelişimi ve Danışmanlığı. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği. (2016, 20 Nisan). T.C. Resmî Gazete Sayısı 29690.
Mahoney, T. A., Jerdee, T. H. ve Carroll, S. J. (1965). The Job(s) of Management. Industrial Relations, 4(2), 97–110.
Mesleki Yeterlilik Kurumu Web Portalı. (2025, 20 Ekim). Ulusal Meslek Standartları, Erişim adresi: https://portal.myk.gov.tr/index.php?option=com_meslek_std_taslak&view=taslak_listesi_yeni&msd=2
Mesleki Yeterlilik Kurumu. (2015, 20 Kasım). Türkiye Yeterlilikler Çerçevesine Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2015/1). T.C. Resmî Gazete 29538 (Mükerrer).
Mintzberg, H. (1973). The Nature of Managerial Work. New York, NY: Harper & Row.
Mintzberg, H. (2009). Managing. San Francisco, CA: Berrett-Koehler.
Murphy, S. A. (2000). The Study of Career Values by Generation and Gender (Doctoral Dissertation). The Fielding Institute, USA.
Newman, W. H. (1972). İşletmelerde ve Kamu Yönetiminde Sevk ve İdare (K. Sürgit, Çev.). Ankara: Sevinç Matbaası.
On İkinci Kalkınma Planı 2024-2028. (2023). T.C. Resmî Gazete 32356, 01 Kasım 2023.
Paolillo, J. G. P. (1984). The Manager’s Self-Assessments of Managerial Roles: Small vs. Large Firms. American Journal of Small Business, 8(3), 58–64.
Redhouse, (2003), Avery, R., Bezmez, S. A., Edmonds, G., ve Yaylalı. M., (Ed.). İngilizce-Türkçe Redhouse sözlüğü, (36. Baskı), İstanbul: Sev Matbaacılık.
Reeves, D. L. ve Karlitz, G. (2005). Career Ideas for Teen Education and Training. New York, NY: Bright Futures Press.
Robbins, S. P. ve Coulter, M. (2023). Management (15th Ed.). Harlow: Pearson Education.
Robbins, S. P., Decenzo, D. A. ve Coulter, M. (2016). Yönetimin Esasları Temel Kavramlar ve Uygulamalar. (8. Basımdan Çeviri, Gözden Geçirilmiş Yeni Basım), (A. Öğüt, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Schunk, D. H. (2015). Öğrenme Teorileri. (Gözden geçirilmiş 5. Baskı), M. Şahin (Çev. Ed). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2025, 16 Ekim). Mesleki Yeterlilik Kurumu, Türkiye Yeterlilikler Veri Tabanı Yeterlilik Arama. Erişim adresi: https://portal.tyc.gov.tr/yeterlilikarama.
Tett, R. P., Guterman, H. A., Bleier, A. ve Murphy, P. J. (2000). Development and Content Validation of A Hyperdimensional Taxonomy of Managerial Competence. Human Performance, 13(3), 205–251. https://doi.org/10.1207/S15327043HUP1303_1
Times Higher Education. (2026, 16 Mart). World University Rankings 2026: Methodology. Erişim adresi: https://www.timeshighereducation.com
Toprak, M., Kolat, D. Deniz., Şengül, M. ve Erdoğan, A. (2019). Türk Yükseköğreniminin Görünümü: Betimsel Bir Analiz. Journal of University Research, 2(2), 113–130. https://doi.org/10.32329/uad.601362
Tosun, K. (1982). İşletme Yönetimi. Ankara: Savaş Yayınları.
Türk Dil Kurumu. (2011). Akalın, Ş. H. ve Toparlı, R. V. (Ed.) Türkçe Sözlük, (11. baskı), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
UNESCO (1976). International Standard Classification of Education (ISCED) 1976. Paris: UNESCO.
UNESCO (2012). International Standard Classification of Education (ISCED) 2011. Paris: UNESCO.
UNESCO (2015). ISCED-F 2013: International Standard Classification of Education: Fields of Education and Training 2013 Detailed field descriptions. Paris: UNESCO.
UNESCO Institute for Statistics. (2014), ISCED Fields of Education and Training 2013 (ISCED-F 2013): Manual to Accompany the International Standard Classification of Education 2011, Montreal: UNESCO Institute for Statistics. Erişim adresi: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000228085.
UNESCO Institute for Statistics. (2014). ISCED Fields of Education and Training 2013 (ISCED-F 2013). Montreal: UIS.
Yoder, D. (1949). Personnel Management and Industrial Relations. New York, NY: Prentice-Hall.
Yüksek Öğretim Bilgi Sistemi. (2025, 26 Ekim). Bölümler Hakkında Genel Bilgiler. Erişim adresi: https://istatistik.yok.gov.tr/
Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) Akademik. (2025, 27 Eylül). Yüksek Öğretim Akademik Arama. Erişim adresi: https://akademik.yok.gov.tr/AkademikArama/view/universityListview.jsp
Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) Tez Merkezi. (2025, 22 Ekim). Detaylı Tarama. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tarama.jsp#tabs-2
Yükseköğretim Kanunu. (1981, 6 Kasım). T.C. Resmî Gazete Sayısı 17506.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
