Gastronomi Turizmi Açısından Yöresel Mutfakların Menü Temsilinin Sosyal Ekonomi ve Yerel Kalkınma Bağlamında Değerlendirilmesi: Elazığ Restoranları Örneği
DOI:
https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1744Anahtar Kelimeler:
Yöresel Yemekler- Gastronomi Turizmi- Sosyal Ekonomi- Yerel Kalkınma- Elazığ Mutfağı- Restoran MenüleriÖzet
Bu çalışma, Elazığ'ın zengin mutfak mirasının, gastronomi turizmi aracılığıyla sosyal ekonomi ve yerel kalkınma hedeflerine ne ölçüde katkı sağladığını analiz etmektedir. Araştırma, Elazığ merkezindeki 12 restoranın menü analizine ve işletmecilerle yürütülen yarı yapılandırılmış görüşmelere dayanmaktadır. Bulgular, bu zengin kültürel mirasa rağmen yöresel yemeklerin menülerde ciddi bir temsil sorunu yaşadığını göstermektedir. Kataloglanan 133 yöresel yemekten sadece %14’ünün menülere yansıması, bu değerin turistik bir ürüne ve sürdürülebilir bir yerel ekonomi modeline dönüşümünde yapısal bir boşluk olduğuna işaret etmektedir. İşletmecilerin yemek bilgisinin, resmi eğitimden ziyade enformel sosyal ağlara (usta-çırak, aile) dayanması, bu kültürel sermayenin aktarımını sınırlamaktadır. Popüler birkaç yemek (İçli köfte, Harput köftesi) dışında, birçok otantik lezzet ticari dolaşımın dışında kalmaktadır. Tedarik zorlukları, yerel üreticiler ile restoranlar arasındaki zayıf bağların altını çizmekte ve bu entegrasyonun önündeki temel engellerden birini oluşturmaktadır. Sonuçta, Elazığ mutfağının gastronomi turizmi potansiyeli yüksektir; fakat bu potansiyelin kapsayıcı bir yerel kalkınma modeline ve sürdürülebilir bir sosyal ekonomiye evrilmesi, yerel tedarik zincirlerini güçlendiren ve eğitimi merkeze alan stratejik müdahaleler gerektirmektedir.
Kaynaklar
Akyürek, S. (2018). Restoran İşletmelerinde Maliyet Kontrolü Üzerine Trabzon İlinde Bir Araştırma. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 38(38), 132–151. https://doi.org/10.17498/kdeniz.342296
Akyürek, S. ve Kutukız, D. (2020). Gastro Turistlerin Deneyimleri: Gastronomi Turları Kapsamında Nitel Bir Araştırma. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(4), 3319–3346. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.764
Alçay, A. Ü., Yalçın, S., Bostan, K. ve Dinçel, E. (2015). Orta Asya'dan Anadolu'ya Kurutulmuş Gıdalar. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 37, 83–93.
Angler, K. (2015). Kézműves Borok–Kérdőjelekkel. In V. Oroszi (Ed.), Szőlő, Bor, Turizmus: Tanulmányok a Szőlészet, Borászat és Borturizmus Témaköréből (pp. 18–34).
Avieli, N. (2013). What is ‘Local Food?’ Dynamic Culinary Heritage in the World Heritage Site of Hoi An, Vietnam. Journal of Heritage Tourism, 8(2-3), 120–132. https://doi.org/10.1080/1743873X.2013.767812
Beardsworth, A., & Keil, T. (2002). Sociology on the Menu: An Invitation to the Study of Food and Society. London: Routledge.
Bessière, J. (1998). Local Development and Heritage: Traditional Food and Cuisine as Tourist Attractions in Rural Areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21–34. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00061
Björk, P., & Räisänen, A. (2016). Local Food: A Source for Destination Attraction. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 28(1), 177–194. https://doi.org/10.1108/IJCHM-05-2014-0214
Çolakoğlu, N. K. (2023). Destinasyon Pazarlaması Kapsamında Elazığ Mutfak Kültürünün ve Coğrafi İşaretli Gastronomi Ürün Potansiyelinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(3), 1159–1169. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1257365
Durlu Özkaya, F. ve Yıldız, S. (2012). Gastronomi Turizminin Destinasyon Pazarlamasına Etkisi. Türktarım: Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Dergisi, 206, 28–33.
Ercan, M. O. (2021). Elazığ Mutfak Kültüründe Yer Alan Yöresel Yemeklerin İncelenmesi: Nitel Bir Araştırma. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(1), 47–71. https://doi.org/10.26677/TR1010.2021.693
Erkuş-Öztürk, H., & Eraydın, A. (2016). Innovative Restaurants in a Mass-Tourism City: Evidence from Antalya. Tourism Management, 54, 477–489. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2015.12.003
Eryılmaz, G. ve Şengül, S. (2021). Elazığ İli Gastronomi Turizmi Potansiyelinin SWOT Analizi ile Değerlendirilmesi. Turizm Çalışmaları Dergisi, 3(2), 1–20. https://doi.org/10.37847/tcd.2021.3.2.57
Everett, S. (2012). Production Places or Consumption Spaces? The Place-Making Agency of Food Tourism in Ireland and Scotland. Tourism Geographies, 14(4), 535–554. https://doi.org/10.1080/14616688.2012.647321
Fields, K. (2003). Demand for the Gastronomy Tourism Product: Motivational Factors. In M. Hjalager & G. Richards (Eds.), Tourism and Gastronomy (pp. 50–64). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203218617
Genç, G., Akyürek, S. ve Kızılcık, O. (2023). Cumhuriyetin 100. Yılında Restoran İşletmeleri: Gelişimsel Süreç ve Önemli Olaylar. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(49-1), 559–578. https://doi.org/10.31795/baunsobed.1353585
Hall, C. M., Sharples, L., Mitchell, R., Macionis, N., & Cambourne, B. (2004). Food Tourism Around the World: Development, Management and Markets. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780080477862
Harrington, R. J. (2005). Defining Gastronomic Identity: The Impact of Environment and Culture on Prevailing Components, Texture and Flavors in Wine and Food. Journal of Culinary Science & Technology, 4(2-3), 129–152. https://doi.org/10.1300/J385v04n02_10
Işın, P. M. (2018). Bountiful Empire: A History of Ottoman Cuisine. London: Reaktion Books.
İrmak, Y. (2019). Bingöl Mutfak Kültürü ve Gastronomi Turizmi. Bingöl Araştırmaları Dergisi, 6(1), 111–144.
Kasar, H. (2021). Türk Mutfak Kültürü Evreleri ve Mutfak Sentezinin İncelenmesi. Journal of Humanities and Tourism Research, 11(2), 347–358. https://doi.org/10.14230/johut960
Keskin, E. ve Sarıışık, M. (2019). Doğu Anadolu Bölgesi Mutfağı. M. Sarıışık (Ed.), Ulusal Gastronomi ve Türk Mutfağı içinde (s. 55). Ankara: Detay Yayıncılık.
Kızılgeçi, Ç. (2025). Restoranlarda Yapay Zeka ve Dijital Pazarlama: Gastronomi Sektöründe Güncel Uygulamalar ve Eğilimler. WATERRA, 2(1), 1–7.
Kim, Y. G. (2009). Building a Model of Local Food Consumption on Trips and Holidays: A Grounded Theory Approach. International Journal of Hospitality Management, 28(3), 423–431. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2008.11.005
Kovács Sárkány, H. (2015). A Regionalitás, az Eredetvédelem és a Helyi Termékek. Regionális Tudományi Társaság Évkönyve içinde (s. 177–185). Szabadka: Regionális Tudományi Társaság.
Mak, A. H. N., Lumbers, M., & Eves, A. (2012). Factors Influencing Tourist Food Consumption. International Journal of Hospitality Management, 31(3), 928–936. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2011.10.012
Mak, A. H. N., Lumbers, M., & Eves, A. (2012). Globalisation and Food Consumption in Tourism. Annals of Tourism Research, 39(1), 171–196. https://doi.org/10.1016/j.annals.2011.05.010
McMichael, P. (2011). Food System Sustainability: Questions of Environmental Governance in the New World (Dis)Order. Global Environmental Change, 21(3), 804–812. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2011.03.016
Murcott, A. (1982). The Cultural Significance of Food and Eating. Proceedings of the Nutrition Society, 41(2), 203–210. https://doi.org/10.1079/PNS19820032
Özdemir, Ö., Akyürek, S. ve Çeken, H. (2024). İl Kültür ve Turizm Müdürlüklerinin İnternet Sitelerinde Gastronomik Unsurların Kullanımı: Güneydoğu Anadolu ve Ege Bölgesi Karşılaştırması. Turizm Akademik Dergisi, 11(1), 61–80.
Santich, B. (2004). The Study of Gastronomy and its Relevance to Hospitality Education and Training. International Journal of Hospitality Management, 23(1), 15–24. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2003.09.004
Sarmento, E., Loureiro, S. M. C., & Martins, R. (2017). Foodservice Tendencies and Tourists’ Lifestyle: New Trends in Tourism. Revista Turismo & Desenvolvimento, 27-28, 2265–2277.
Scarpato, R. (2002). Sustainable Gastronomy as a Tourist Product. In A. Hjalager & G. Richards (Eds.), Tourism and Gastronomy (pp. 146–166). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203218617
Sengel, T. K., Karagoz, A., Cetin, G., Dincer, F. I., Ertugral, S. M., & Balık, M. (2015). Tourists’ Approach to Local Food. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 195, 429–437. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.06.336
Silkes, C. A. (2013). Marketing to the Culinary Tourist. Journal of Travel & Tourism Marketing, 30(4), 335–349. https://doi.org/10.1080/10548408.2013.784151
Sims, R. (2009). Food, Place and Authenticity: Local Food and the Sustainable Tourism Experience. Journal of Sustainable Tourism, 17(3), 321–336. https://doi.org/10.1080/0966958080235929
Stalmirska, A. M. (2024). Local Food in Tourism Destination Development: The Supply-Side Perspectives. Tourism Planning & Development, 21(2), 160–177. https://doi.org/10.1080/21568316.2021.1928739
Şallı, G. (2025). Turkish Cuisine: An Ancient Legacy from Past to Future. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 2024–2060.
Takeuchi, K., & Shiroyama, H. (2011). Sustainability Challenges and Opportunities in Africa. Sustainability Science, 6(1), 3–5. https://doi.org/10.1007/s11625-010-0131-y
Tekeli, E. K., & Bozkurt, İ. (2022). Evaluation of the Travel Motivations of Gastronomy Tourists from the Perspective of Tourist Guides. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(2), 558–577. https://doi.org/10.33083/joghat.2022.151
Wani, M. D. (2024). Can Consumption of Local Food Contribute to Sustainable Tourism? Evidence from the Perception of Domestic Tourists. International Journal of Sustainable Development & World Ecology, 31(2), 163–178. https://doi.org/10.1080/13504509.2023.2262950
Wolf, E. (2002). Culinary Tourism: A Tasty Economic Proposition. Portland, OR: International Culinary Tourism Association.
World Tourism Organization (UNWTO). (2019). International Tourism Highlights, 2019 Edition. Madrid: UNWTO. https://doi.org/10.18111/9789284421152
Yıldırım, B. Z. ve Yılmaz, İ. (2023). Van Mutfağına Özgü Bazı Yöresel Yemekler. ART/icle: Sanat ve Tasarım Dergisi, 3(1), 77–100.
Zubaida, S., & Tapper, R. (Eds.). (2000). A Taste of Thyme: Culinary Cultures of the Middle East. London: I.B. Tauris.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
